Ka sngi ki Shyieng Ki Mat – Dr Jerryson Bareh, Orthopaedic Society of Shillong
Ha kane ka sngi ka 04 tarik u Nailar Ki doktor shyieng( Orthopaedics Doctors) ka ri India baroh kawei kin rakhe ïa ka “Bone and Joint Day” lane ka sngi jong ki shyieng ki mat. Ngi kum ki doktor Shyieng jong ka jylla jong ngi , kiba ngi la kyllum lang kum ka seng Orthopaedic Society of Shillong (OSS), ngin don bynta ha kane ka jingrakhe da kaba pynmih khyndiat ki symboh halor ka koit ka khiah jong ki shyieng ki mat.
Kane ka jingrakhe la pynmih jingbthah na ka Indian Orthopaedic Association(IOA) kaba long ka seng ki doctor shyieng jong baroh kawei ka ri India.Ka OSS ka long shibynta jong kane ka ka seng, bad ka ïasnoh kti lang bad kiwei ki jylla ka shatei lam mihngi hapoh ka Seng North East Regional Orthopaedic Surgeon Association(NEROSA).Ka theme jong kane ka sngi ba la ai da ka IOA ka long “Healthy Bones: Healthy Joints: Healthy India”
Nyngkong eh lyngba ine i jingthoh iba lyngkot ngi kum ka seng OSS , ngi kwah ban pynpaw sha ki paidbah ïa ki jingdonkam ka koit ka khiah jong ki shyieng.Ka OSS ka kynthup ïa baroh ki Doctor shyieng hapoh ka jylla ka jong ngi , bad ngi lah ban ong ba ngi kum ki doktor shyieng ngi la ïaid shakhmat bha ha ki jingsumar ïa ki jingpang shyieng, kum kiba khein ba kdiah, kiba kynriang shyieng,pang mat bad kumta terter.
Kine ki jingsumar ruh ki long katkum ka juk kaba mynta.Kum ka nuksa, ka Civil Hospital Shillong ka leh bun ki rukom puid ba ong ki joint replacements bad arthroscopy kiba iaryngkat kyrdan bad kiwei ki jylla ka India. Hynrei bun na ki briew jong ngi ki dang leit shabar Jylla na ka bynta kine ki jingsumar bad lehse ka lah ban long na ka jingbymtip ne na ka bym shaniah ha ki jong la jong.Ki private hospitals ruh ki don la ki jong ki doctor shyieng kiba lah ban ai ki jingsumar bapher bapher.
Lyngba kane ngi kyntu ïa ki briew ban pule bad ban sngewthuh ïa ka jingdonkam ka jingkoit jingkhiah ki shyieng ki mat. kane ka long tang ka jingbthah lyngkot bad lada kwah shuh shuh ki ingshai bad jingsumar phi lah bah ïakynduh ïa ngi ki doctor shyieng ha kano kano ka hospital ba phi sngew juh.
Ka Nongrim jong ka Khih ka Ksar: Ka Jingkoit jingkhiah ki Shyieng ki mat.
Ki shyieng bad ki mat jong ngi ki pynlong ïa ka shynrong kaba ailad ïa ngi ban ïaid, ban mareh, bad ban trei ki kam jong ngi. Bunsien ngi khein sting ïa ka jingkoit ka shyieng ha ki por samla jong ngi namar dei ha kane ka por ba ki shyieng ki nang ïai heh bad ha kajuh ka por ki nang ïai ïoh bor kum ban pynkhreh ïa ka lawei.
Dei kum ha kine ki por ba dang samla ba ngi dei ban tip kumno ban ai ka bor kaba paka ha ki shyieng ki ksah jong ngi namar katba nang heh ka rta ,haba sdang poi sha ki rta 35-40 snem, ka shyieng ka sdang ban troin bad sdang ban stang. Namarkata katno ba ngi lah ban pynkhlain ïa ka shyieng ha ki por ba dang kham samla kan pynneh ïa ka jingkoit jingkhiah jong ka ban lait na ka jingpang shroin shieng kaba ngi khot Osteoporosis bad ki shyieng ki kloi ban kdiah tang haba ur malu mala ruh ha ki por ba la noh ka rta.
Ki nongrim jong ka jingkoit jingkhiah jong ka Shyieng -Ka jingkoit jingkhiah jong ka shyieng bad ka jingïada ïa ka jingtroin ki shyieng ka shong ha ka jinglah jong ngi weibriew kumno ba ngin tei ïa ki shyieng ki mat kiba khlain ki ban neh ha duh ynda ngi la tymmen.
1. Ka jingbam kaba bha tam: U Calcium bad kiwei kiwei – U Calcium U long uba kongsan eh ban tei ïa ki shyieng kiba khlain. Ki jingbam kiba bha ban ïoh ïa ka calcium ki kynthup ïa ka dud bad ki jingbam ba la shna na ka dud, ki jhur ba jyrngam ba don sla, bad ki tynrai kum u Shriew, phan karo bad kumta terter. Sa uwei pat uba donkam eh u long u Vitamin D.Ucalcium marwei um lah ban pyndep ïa ka kamram khlem u Vitamin D.
U Vitamin D u ïarap ban shim ïa u calcium na ka kpoh bad ban rah ïa u sha ki shyieng. U vitamin D la ban ïoh shibun na ka jing shah ha ka sngi kuma shiteng kynta eiei shisngi bad kumjuh ruh na ki jingbam kum ki dohkha bad ki dohjem.Ki don ruh ki dawai vitaminD kiba ngi lah ban dih shisien shitaiew haba la duna .Nalor kata, don ruh kiwei kiwei kum U magnesium, U vitamin K, bad U omega-3 kiba don ka bynta ban kyrshan ïa ka jingkhlain jong ki shyieng.
2. Ka jingkilan met – Ki shyieng bad ki mat ki treikam bad ki ïohbor katkum ka jingdawa . Lada ngi iai pyndonkam ïa ki , ki shyieng ruh kum ki dohksah ki nang rben bad ïohbor. Ki jing kilan met—kum ka jingïaid stet, ka jingïalehkai, ka jingshad bad ka jingkiew step—ki pynkhih ïa ki tynrai kiba pynkhlain ïa ka shyieng.
3. Ka Jingpynneh ïa ka jingkhia kaba koit ba khiah – Ka jingkhia palat jong ka met ka buh ïa ka jingeh kaba khraw ha ki shyieng bad ki mat kiba kit ïa ka jingkhia kum ki khohsiew, ki skhep, bad U syngkai bad ka nang pyntroin shuh shuh ïa ki. Ka jingpynduna ïa ka jingkhia ka pynduna ïa ka jingkit ki shyieng badki mat bad ka pynneh ïa ka bor jong ki.
4. Ka rukom ieng bad ka jingtreikam – Ha ka juk digital jong ngi kaba mynta, ngi pynlut por da ki kynta ban dem khup ha ki miej, ki phone, bad ki laptop jong ngi. Ka rukom shong bym biang jong ngi ka pynsynjor ïa ka syngkai, U ryndang bad ki tyrpeng.
Ka jingïada ka long kaba kongsan- Ki jingpang jong ki shyieng bad ki mat, lah ban ong ba ki dei “ki jingpang ba sngap jar” namar ki sdang suki suki haduh ba kin da troin bad poi sha ka jingkdiah shyieng tang shu bakla malu mala bad ki jingpang mat. Ka jingpeit bniah man ka por hadien 35 snem ka rta da ka test DEXA Scan, kan ïarap ïa ki briew kiba don ha ka jingma, ban kem kloi ïa ki jingeh bad ïoh ban sumar.(Kane ka Test mynta ka don Ha NEIGHRHIMS bad Ha KJP Roberts Hospital).
Khatduh eh, ka jingsumar ïa ki shyieng bad ki shyieng jong ngi ka long ka jingbei tyngka ha ka jinglaitluid jong ka lawei. Da kaba pynïasoh lang ïa ka jingbam kaba riewspah, ka jimgkilan met man ka por, bad ka jingjied ïa ka rukom im kaba don jingmut, ngi lah ban tei ïa ka met kaba lah ban kyrshan ïa ngi ha man la ki kyrdan jong ka jingim. Ka jingkhih ka long ka dawai, bad ka jingpynneh ïa shynrong jong ngi kaba skhem ka pynthikna ba ngi lah ban ïaid shakhmat da ka jjingsngewskhem.