Ka jingma jong ka jingbamsap ïa ka jaitbynriew (Albert Maring, Umdap Dumu)
Ka jingbamsap (corruption) ka long kawei na ki jingma kiba khraw tam kiba lah ban pynjot ïa ka imlang sahlang bad ban pyntroiñ ïa ka lawei jong ka jaitbynriew. Ka jingbamsap kam dei tang ka jingshukor pisa, hynrei ka long kum u khñiang bampong, uba bam bad pynjot suki-suki ïa ki nongrim jong ka hok, ka jingshisha, bad ka jingroi jingpar. Ha ka jaitbynriew kaba don ka jingbamsap, uba duk u nang sah ha ka jingkyrduh katba kiba donbor bad kiba riewspah ki nang ioh ban khwan myntoi pynban ïa ka hok jong u paidbah.
Kine ki long ki rukom kiba ka jingbamsap ka pynma bad pyntlor ïa ka jaitbynriew: Ka pynhiar dor ïa ka ioh ka kot (Economic Ruin): Ka pisa kaba dei ban leit sha ki kam pynroi, kum ka shna surok, ka koit-ka-khiah, bad ka pynbiang umbam umdih, ka leit pynban sha ki pla jong ki ba khwan myntoi. Kane ka pynlong ia ka ri ban nang tlot bad ban nang hiar ha ka rep ka riang bad ki kar khana.
Ka pynhiar dor ïa ka pule-dangle bad ka koit ka khiah: Lada thung ïa ki nonghikai ne thied ïa ki tiar pule da ka bamsap, ka dor jong ka pule-dangle ka hiar dor, bad ki khynnah ki duh ïa ka jingstad kaba biang. Ha ka tnad koit ka khiah pat, ka pynlong ïa ki hospital ban ym don dawai ne tiar kiba biang, kaba pynma haduh ïa ka mynsiem jong kiba shitom.
Ka pynduh kam pynduh jam (Unemployment): Ki khynnah samla ki ba nang ki ba stad ki duh ïa ka kabu ban ioh kam namar ba khlem pisa ne khlem don ba ïarap, kaba pynlong ïa ka jaitbynriew ban nang tlot ha ka ioh ka kot.
Ka pynduh ïa ka jingshañiah ha ka synshar-khadar (Loss of Trust): Ka jingbamsap ka pynlong ïa u paidbah ban duh jingshañiah ha ki pulit, ki kashari, bad ki nongmih khmat. Lada u paidbah u sngew ba ka hok ka long kaba lah ban thied da ka pisa, ka dor jong ka bamsap ka long kaba ma bad ka pynlong ïa ki briew ban shim ïa ka aiñ ha la ki kti. Ban ïada ïa kane ka jingma, ka donkam ka jingieid-ri kaba shisha, ki aiñ kiba pyrkhing, bad ka jingshlur jong uwei pa uwei u nongshong shnong ban kyntait bad ban pyrshah ïa ka jingbamsap naduh tynrai. Ka jingbam sap kam dei tang ka jingshukor ha ka pisa, hynrei ka dei ka jingpynjot ïa ka longrynieng bad ka akor-burom jong ka jaitbynriew. Ha ka imlang sahlang ka longbriew-manbriew, ka jingbamsap ka long ka jingma bad kaba pynjot ïa ka lawei ka jaitbynriew.