Ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam kan pynksan bor ïa ki kynthei naduh rympei shaduh ïingdorbar Thaw-aiñ – Kong Delina Khongdup

0

Kane ka Adhiniyam, bala tip ruh kum ka 106th Constitution Amendment Act, 2023, ka la hap ban ïaid lynti jngai bha. Haduh sawphew snem lynter, ka la ïai ksaid, ïai phalok khlem sahngeh. La bunsien, ki la pyrshang ban wanrah ha Parliament ban ïa phylliew ban ïa thir jingmut, hynrei kam shym la ïohi ïa ka jingshai jongka sngi. Ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam ka dei kaba ai bhah 33% ïa ki kynthei ban long nongmihkhmat shaka iing dorbar Thawaiñ ka ri India, ha ki jylla bapher bad ruh ka Delhi Legislative Assembly kaba kynthup ruh ïaki SC bad ST ban treikam ha ka 15 snem.
Ka jylla Meghalaya bad ka jaitbynriew Khasi jongngi, kawei naki jaitbynriew ban sei ïaki thei shemphang shisha, kum I kong Mevis Dunn Lyngdoh Mawlong, I ba long I kynthei ba nyngkong tam ban long nongmihkhmat naka jaitbynriew Khasi ha u snem 1937, kata ha ka Provincial Election, na Assam ha ka por ba dang synshar ki sorkar phareng. Katei ka por dei tang ka Vijaya Lakshmi Pandit kaba long ka nongmihkhmat na Madrass Provincial Constituency, ha ujuh hi u snem. Hynrei kam ïahap ban ïa nujor hapdeng jongkine arngut namar ba ka Vijaya Lakshmi Pandit ka dei ka para trai jong u Prime Minister ba nyngkong ka Ri U Pandit Jawaharlal Nehru. Kumta nga kwah ban pynpaw hangne ba I kong Mevis Dunn ila long lypa I nongprat lynti naka jaitbynriew Khasi jongngi, hynrei kaba sngewsih pat ba kine ki burom jongngi ki la hiar bad haduh mynta ruh ngi don tang saw ngut ki MLA bad tang saw ngut ki MDC, ha Ïing dorbar thaw aiñ ka jylla Meghalaya bad ha Khasi Hills Autonomous District Council. Ha Jaintia Hills Autonomous District Council ngi don lai ngut bad ha Garo Hills Autonomous District Council tang IWEI I kynthei nongmihkhmat.
Shuh shuh, ka jaitbynriew jongngi kaba ai bhah ai bor kyrpang ïaki kynthei naduh hyndai hynthai ha ka niam ka rukom, ka longpateng; ka ïohpateng bad ka kamram ban sumar sukher, ban lum ban lang ha ïing hasem ïaka kur ka khong ter ter. Kane ka long ka lyngkor kaba khia bha ïaki kynthei. Ha kajuh ka por ïa u rangbah ruh lah dep pynkup laki jong ki kamram kum u kñi, u kpa bad ban da ban ker ïa la ka ïing kur ïing khun kumjuh bad ban long ruh u nongmihkhmat ha khmat ka dorbar dorsha. Ki arngut ki riewkhraw pyrkhat ka ri India ki la dep batai bad ïohi lypa bad ki la kren lypa, U Dr. Baba Saheb Ambedkar u la ong ba, u ñiew ba ka jingkiew jong ka jaitbynriew ka shong ha ka jingkiew jongki kynthei jong kata ka jaitbynriew bad u Mahatma Phule, u ong ba ‘ lada u shynrang u nang u stad kan kut noh tang ha u hi marwei, katba lada ka kynthei ka nang ka stad ka ïing ka sem baroh kan stan kan shai’ imat dei nakane ka daw ba u sa pynleitskul ïaka Savitri Bai Phule ka lok jong u kaba dei ruh ka kynthei ba nyngkong tam ban pule ha ka por ki sorkar phareng bad ngi ïoh ïaka Nonghikai kynthei ba nyngkong tam.
Kane ka Adhiniyam kan ïarap shi katdei eh ban pynshlur ïaki kynthei jongngi ban tur shakhmat ban wanrah ïaki mat ba ïadei bad ki kynthei kum ha ka koit ka khiah, ka jingjyllei ki nongpang bampong (cervical Cancer), ki jingpang aids bad kiwei de, ka jingbun ki longkmie ba ri khunrei, ki kam thaiñ jaiñ, thaiñ kriah bad shang, ki nongrep, ka shngaiñ ha ka kam jngohkai pyrthei ter ter. Ki kynthei kin lah ban wanrah ïaki mat ba kham pher namar baki long ki briew kiba tip bad dap kyrhai daka mynsiem jongka jingieid kum ka kmie bad kaba kloi ban sngewthuh ïaki jingeh jong kiwei. Ha kajuh ka por kan pynksan shuh shuh ïaka bor ki kynthei naduh rympei shaduh ki iing Dorbar Thaw aiñ.
Hangne ngim dei ban pynïakhleh lang ïakane ka aiñ bad ka Sixth Schedule lane ki Autonomous District Councils bad ki hima Khasi, ki jaka ba synshar da ki lyngdoh, ki sirdar bad dorbar shnong ha ka jylla. Namar ïakine yn ïada da ka Sixth Schedule bad ki dorbar tynrai bapher bad kan nym ktah ïaki.
Ka Ïing dorbar ka ri kan plie kyrpang ha ka 16,17 bad 18 tarik u Ïaiong 2026 ban ïoh ïaka jingïamynjur lang ban pyrntreikam noh ïakane ka ka aiñ ha ka Parliamentary Election 2029 kaban wan. Ka long kaei kaei kaba itynnad ba ymtang ki kynthei ka ri ki la pdiang sngewbha bad angnud shisha ban ïoh pyntreikam ïakane ka aiñ, khlem da kheiñ la ki dei na kano kano ka seng saiñ pyrthei ne ki party bapher hynrei ki shynrang ruh kumjuh. Ki la buh ïa ka jingsngewïapher party shadien. Ka la dei ka por ïa ngi iwei pa iwei ban ai jingkyrshan ïakane ka aiñ khnang ba ngin ïoh kham bun shuh shuh ki kynthei ban shim bynta ha ka kam saiñ pyrthei bad ba ki kynthei ha kipor ban wan kin shim ïaka kam saiñ pyrthei kum ka lad ban ïohkam ïohjam bad thaw ïa ki policy na ka bynta ka jingbha ïaka ri bad ka jaitbynriew. Kumba ong u Myntri Rangbah duh U Narendra Modi, ba kane ka dei ka rai kaban sah pateng bad kab kongsan tam jongkane ka spah snem kaba 21, to keiñ ngin ïa shnohkti lang bad pyntreikam ïakane ka aiñ kat kum ka juk shai jongngi mynta.
Kong Delina Khongdup, Former Member, National Commission for Women,New Delhi.

Leave A Reply

Your email address will not be published.