Ka Great Nicobar: Ka jaka ba kongsan jong ka India ha ka kam Duriaw – Admiral D. K. Joshi
Ka jinghikai jong u Kautilya, kaba la thoh ha ka grammar jong ka synshar khadar da ki spah snem mynshuwa, ka la wanphai biang da ka bor kaba pher ha kane ka por jong ngi. Ki ri mynta ki shah tynjuh biang ym tang da ka jingheh jong ka ïoh ka kot jong ki ne ka jingkhlaiñ jong ki shipai jong ki, hynrei da ka bor jong ki ban pule ïa ka geography, ban khmih lynti ïa ka lawei bad ban leh eiei shwa ba ka lad kan kylla long ka jingtlot. Ka Great Nicobar ka long kawei na kum kine ki jingtynjuh ïa ka India.
Ka lah ban paw kum ka dewlynnong kaba jngai ha ka tduh ba shaphang shathie lammihngi jong ka India, ban iehnoh khlem da ktah, kumba ka la long da ki phew snem. Ka Great Nicobar kadei ka jaka ba kongsan jong ka India ha ki kam duriaw. Ka don hajan ki katto katne ki lad ki lynti lyngba ki duriaw ba kongsan jong ka Indo-Pacific, kadei kawei na ki lad ba kongsan tam jong ka India sha ka pyrthei. Dei na kata ka daw ba ïa ka jingthmu ban pynroi ïa ka Great Nicobar ym lah ban sngewthuh tang kum ka projek ba ïadei bad ki jingdon jingem. Kam dei tang shaphang ka kad lieng, ka kad liengsuiñ, ka shnong ne ka jaka pynmih bording. Kadei ka kam kaba wanrah ïa ki jingeh la ka India ka pynkhreh ne em ban pynkylla ïa ka jingmyntoi kaba kyrpang bha ban pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka Bor ba Kyrpang jong ka.
Da ki spah snem, ka Indian Ocean ka la pynwandur ïa ka lawei jong ka India, da kaba rah ïa ka khaïi pateng, ki jingmut jingpyrkhat, ka jingktah jong ka imlang sahlang bad, teng teng, ïa ki jingma kiba don hakhmat jong ngi. Hynrei, ha kaba bun na ka por hadien ka jinglaitluid, ka jingthmu jong ka India ka la sahkut ha tang ki kam kiba ïadei bad ki jaka khyndew.
Ym lah ban len ba ka Great Nicobar ka don ha ka jaka kaba kyrpang bha.Kadei kawei na ki dewlynnong kiba heh tam ha ka archipelago, kaba heh kumba 910 sq. km. Ka jingheh jong ka projek baroh kaba long 166.10 sq.km ka long tang kumba 2 per cent na ka jingheh baroh kawei, ha kaba 130.75 sq. km, kumba 1.82 per cent na ka jingheh jong ka jaka khlaw baroh kawei jong ki dewlynnong, la tyrwa ban pynïar.
Ka don hajan ka South-East Asia bad ka hajan ki lad ki lynti lyngba ki duriaw ba kongsan jong ka pyrthei, kynthup ïa ka Malacca Strait, ka Six Degree Channel, ka Sunda Strait bad ka Lombok Strait. Ha ka jingshisha, kadei ka jaka pdeng duriaw jong ka India kaba don shaphang mihngi.
Ka jingdonkam jong ka, ka kham paw shai haba peit ïa ka ym na ka jingpeit bniah jong ki duriaw bah. Pyrkhat ïa ki lieng kiba ïaid na ka Gulf of Aden sha ka Malacca Strait, ki lieng kit umphniang kiba ïaid na West Asia bad Africa sha East Asia, ka jingleit jingwan jong ki lieng kit mar kiba pynïasoh ïa ka Asia, Africa bad Europe, ki jingdon jingem jong ka navy, ki jaka peitngor bad ka jingpynbiang mar kiba ïaid lyngba kine ki um.
Ka Indian Ocean ka la nang kylla long ka jaka kaba bun ki kam. Ka jingïaid jong ka bording, ka jingkit ïa ki mar, ka jingbuh ïa ki shipai duriaw, ki jingdon jingem ha ki dewlynnong, ki cable hapoh duriaw bad ka jingpeitngor ïa ki duriaw mynta ki long shi bynta jong ka jingïakhun kaba kham heh, kaba ym lah ban ïohi lehse da kiba bun kiba shong ha ki shnong ki thaw, hynrei kaba kongsan ïa ka lawei jong ki ri.
Ka jingjia kaba dangshen ka long ba ka jingtyrwa kaba la rim da ki phew snem ban shna ïa ka wah kaba pynïasoh ïa ka duriaw Andaman bad ka Gulf of Thailand la pynsangeh noh. Ha ka jaka kata, ka jingkieng kaba 90 km kaba don bun bynta kaba pynïasoh ïa artylli ki kad lieng ba la shna thymmai ha ka tenth parallel- kawei ha Ranong ha ka duriaw Andaman bad kawei pat ha Chumphon ha ka Gulf of Thailand, ryngkat bad ka rel ba stet, ka surok ba bun bynta, ki pipe bording bad ki pipe umphniang bad gas bad ka air- digital grid, ka dang ap ïa ka jingïoh jingmynjur. Kine kiei kiei baroh ki pynkylla dur thymmai ïa ka lynti khaïi pateng jong ka Indo-Pacific bad ki pynkylla ïa ka bynta pdeng jong ka ïoh ka kot beit sha ka thaiñ Andaman.
Ka Strait of Malacca kadei kawei na ki jaka ba kongsan tam ha ka pyrthei. Ka pynïasoh ïa ka Indian Ocean bad ka Pacific bad ka kit ïa ka bording (umphniang bad LNG) bad ka khaïi pateng kaba don dor haduh katta katta. Ka Galathea Bay jong ka Great Nicobar ka jngai kumba 45 Km na ka Six Degree Channel, kaba pynïasoh ïa ka Malacca Strait da ki lynti kiba poi sha Africa, Middle East bad Europe. Kumba shi lak eiei ki lieng ki ïaid man la u snem lyngba ka Malacca Strait-Six Degree Channel. Ka jingjan jong kane ka dewlynnong sha ka Malacca, Sunda bad Lombok ka ai ïa ka India ka jingmyntoi kaba khraw. Ym don ka bor duriaw kaba lah ban kyntait ïa kum kine ki jingshisha jong ka jaka.
Ha kylleng ka IOR, ki ri kiba khlaiñ bor ki nang pynïar ïa ka jingdon jong ki lyngba ki kad lieng, ki jingpynbeit ïa ka jingpynpoi mar, ki lad ban leit sha duriaw, ki jingdon jingem jong ka navy, ki rukom peitngor bad ki lad ha ka ïoh ka kot.
Ka jubab jong ka India kam lah ban long kaba artatien. Kadei ban long ka jingpynskhem. Ïa ka jingsynshar ym pynkhlaiñ tang da kaba dro laiñ ha ka map. Ka nang khlaiñ haba ka jaka ka long kaba ïasoh, kaba shong ba sah ki briew, ki ïoh ïa ka jingshakri, kaba seisoh bad kaba lah ban pyndonkam ha ka rukom kaba stad. Ka International Container Transshipment Port, ka kad liengsuiñ ba thymmai, ka shnong bad ka jaka pynmih bording kim dei tang katto katne ki projek. Baroh, ki wanrah ïa ka jinglong jingman kaba donkam ïa ka India ban pynneh ïa ka jingdon bynta kaba lah ban shaniah, kaba ïaineh bad kaba bun bynta ha ka jaka kaba kongsan ha duriaw.
Ka National Green Tribunal, hadien ka jingbishar bniah bad jingpynkut noh ïa ki jingpeit bniah, ka la ithuh ïa ka jingdonkam kaba khraw jong ka projek ym tang na ka bynta ka jingkiew ka ïoh ka kot jong ka dewlynnong bad ki jaka ba marjan kiba don ha ka jaka kaba kongsan, hynrei wat na ka bynta ka jingïada bad ka jingshngaiñ jong ka ri.
Ka Singapore kam shym la long ka jaka kaba kongsan ha ki kam duriaw kaba khraw tang namar ba ka don ha ka jaka kaba biang. Ka jaka ka plie ïa ka lad bad ki jingdon jingem jong ka ki pynkylla ïa kata ka lad sha ka bor. Ka Diego Garcia ka tyrwa sa kawei pat ka jinghikai na ka Indian Ocean. Ka pyni kumno ka dewlynnong kaba jngai, haba la pynbiang ïa ki tiar ki tar bad ki tiar pyntreikam, ka lah ban ïoh ïa ka jingmut ba kongsan tam. Ki duriaw ki tei ïa ka bor kaba donkam ban pyndonkam ïa ka jaka.
Ka Great Nicobar ka ailad ïa ka India ban leh ïa kane ha ka rukom kaba ryntih bad kaba kyrpang jong ka India. Ka lah ban kyrshan ïa ka khaïi pateng bad pynkhlaiñ ïa ka jingshngaiñ jong ka ri, pynduna ïa ka jingshaniah ha ki jaka pynpoi mar shabar ri, kyntiew ïa ka bor navy jong ka India bad ka lah ban long kum ka khyrdop sha ka thaiñ South-East Asia bad ka rynsan na ka bynta ka Indo-Pacific kaba kham ïar. Ka kad lieng jong ka Great Nicobar ka lah ban pynduna ïa ka jingshaniah ha ki mar jong ka India ba la pynkit lyngba ki kad lieng jong kiwei kiwei ki ri, ban pynkhlaiñ ïa ka jingïaineh jong ka kam pynbiang mar, ban khring ïa ki nongbei tyngka, ban pynmih ïa ki lad kam bad ai ïa ka India ka jingshaniah kaba kham khraw halor ka jingkit ïa la ki jong ki mar.
Hooid, ka mariang ha ka Great Nicobar ka long kaba kham don hapoh ka jingma. Kano kano ka projek kaba heh kum kane dei ban pyntreikam da ka jingsumar ïa ka mariang, ka jingbud ryntih ïa ka aiñ, ka jingpeit bniah katkum ka jingstad science bad ka jingpynduna kaba shisha. Ka roi ka par kam lah ban long kaba khlem da pyrkhat. Hynrei ka jingpynneh ïa ka mariang kam lah ban long kaba ktah shirta ïa ka jingpyrkhat kaba thymmai. Ka jingeh kaba shisha kalong ym ban jied hapdeng ka jinglong ka mariang bad ka jingshngaiñ jong ka ri. Ka jingeh ka long ban pynthikna ïa ka jingshngaiñ jong ka ri ryngkat bad ka jingkitkhlieh ïa ka mariang.
Ka jingkylli kaba shisha ka long hato ka India ka kwah ban pynroi da ka jingkitkhlieh ïa ka dewlynnong kaba donkam bha, ne kan iehnoh ïa kata ka dewlynnong kaba duna ki jingïasoh ha ka por ba la pynbeit thymmai ïa ka Indo-Pacific baroh kawei.
Ka India ka long ka ri kaba donbor ha ka dewbah bad ha ka duriaw. La slem palat mynta ba ka jingpyrkhat shaphang ka khyndew ka la kham kongsan ban ïa ka jingpyrkhat ïa ka duriaw. Ka Great Nicobar namarkata kam dei ka jingpynlut ksan, hynrei kadei ka jingpeit bniah kaba thmu. Ka lawei jong ka ri ka wan dur ym tang na ki jingma kiba ka ïakynduh, hynrei da ki lad ki lynti kiba ka ithuh ha ka por. Ka Great Nicobar kaba khraw ka long kawei na kum kine ki lad. Ban leh klet ïa ka kan long ban iehnoh ïa ka geography khlem da pyndonkam bad kaba lah ban shah pynwandur da kiwei pat. Ban kyntiew ïa ka da ka jingstad kan long ban pynkylla ïa ka geography sha ka bor.
Ka India kam donkam ban panmap namar ba ka pyrkhat da ka jingthmu. Ka donkam tang ban leh da ka jingkitkhlieh, da ka jingkut jingmut bad da ka jingsngewthuh kaba shai ïa ka jingmyntoi jong ka ri. Ha ka spah snem jong ka Indo-Pacific, ka Great Nicobar kam dei ka tduh jong ka ri India. Kadei ka jaka peitngor jong ka India ha ka khyrdop jong ka lawei.
(U nongthoh u dei u Lt. Governor jong ka Andaman and Nicobar Islands bad u Vice Chairman jong ka Islands Development Agency. U dei u heh duh barim jong ka Naval Staff bad Commander-in-Chief jong ka A&N Command ha ki snem 2009-10).