Ha kylleng ki bynta jong ka ri India, u nongpang u dang long ka jingpynïasoh ba kongsan hapdeng uwei u doktor bad uwei pat. Ka rah ïa la ka jong ka histori jong ka jingpang na kawei ka jingleit sha kawei pat – ka folder jong ki kot, ka phone kaba dap da ki scan, lane tang ka jingkynmaw. Ki jingtip ki mih ha man la ka bynta jong ka jingsumar jong ka bad, bunsien eh, ki iehnoh shadien ha kawei pa kawei. Na ka bynta ki hospital, ka jingkhang ïa kita ki jingduna ka la long kaba duna bha. Da ki snem, ka jingbthah digital ka la pynmih ia ka jingkylli kaba kham rit: katno kan lut, bad katno kan donkam ia ki ban pynkylla?
Ka jingai jingsumar kam dei ka kam ha kaba lah ban buh ia ka system kaba thymmai ha ka shi taiew. Ki hospital ki treikam ha ki software ba la rim, ki rukom treikam bapher bapher jong ka jingai jingsumar bad ka jingpyniaid ia ka kam, bad ki kyrdan bapher bapher jong ka jinglong rangbah ha ka kam digital. Na ka bynta ki hospital kiba khamrit, man la ka tyngka ba la pynlut ha ka teknoloji ka iakhun bad ki jingthiah, ki tiar bad ki nongtrei. Ka jingkylli ka long beit hato ka system ba la ai kan pynbeit ia ka jingeh kaba donkam ban pynbeit.
Kata ka jingkylli mynta ka la kylla. Kaba kham kongsan ka long kaei kaba ka jingpyniakhlad ka la ktah lypa ia ki.
Ka lynti kaba u nongpang u shim ka pynlong ia ka jingduh kaba paw. Ka lah ban leit sha u doktor ba don ka thain, ban leh ia ki test ha ka jaka wad jingpang, ban leit sha u specialist bad ban leit shah sumar. Kawei pa kawei ka kyrdan kan pynmih ia ki jingtip kiba lehse kin ym don hapdeng ka jaka sumar bad ka lab.
Baroh ngi la tip bha ia kaei kaba jia hadien: ki jingtip ki bym pat biang, ki jingleh biang ia ki test, ki jingpynslem kiba lah ban kiar, bad ki kynta ba la pynlut ban tei pat ia ki jingtip kiba la don lypa shawei pat. La ju niew palat ia ki data kum ka jingdon jingem jong ka jaka treikam ban bat ia ki jingtip ban ia ki jingtip kiba la thmu ban don bad u nongpang. Ki rukom ba la buh kyrpang bad ki rukom treikam ki bym iahap ki la pynjylliew ia ka jingbyn ryntih ki jingtip hynrei mynta, ka jinglut ban buh ia ki jingtip ba la khang ka la kiew palat na ka bynta jong ngi baroh.
Ka dei namar kane ka jinglut ba ki hospital shimet ki la sdang ban peit da kum wei pat ïa ka Ayushman Bharat Digital Mission (ABDM).
Ka World Health Organization (WHO) ka la ban jurba ki kyndon jong ka jingïatreilang ki ailad ïa ki rukom sumar digital bapher bapher ban ïasam ïa ki jingtip bad kyrshan ïa ka jingbteng jong ka jingsumar khlem da kheiñ ïa ka software ba la pyndonkam. Ki jingtip ba la pynmih ha kawei ka jaka sumar ki dei ban long kiba lah ban pyndonkam ha kawei pat.
Ki sakhi ha ka pyrthei ki pyniadei ia ka jingbym iaid beit jong ki jingtip bad ki jingshem kiba kham sinew na ka bynta ki nongpang, ka jingtestarsien bad ka jingpynslem ha ka jingai jingsumar. Ka jingiatrei lang kaba kham bha ka iadei bad ka jingpynduna ha ka jingtest ia ka jingpang bad ka jingshah sumar biang ha hospital hapdeng ki nongpang ba la iasam bad ba la pynkynriah.
Kajuh ka jingthut ka paw ha ka jingpyniaid kam. Ka hospital ka iadei bad kiba bun ki nongsiew bad uwei pa uwei u ju trei ia la ka jong ka rukom. Ka kam jong ki jingdawa ka kylla long kaba slem bad kaba rem dor khlem da don kam namar ba kita ki system kim long ha kajuh ka ktien, bad dei ka kynhun ba dei ia ka kam pisa jong ka hospital, bad ka jingtuid ka pisa jong ka, kaba hap ban mad ia ka jingkulmar.
Kane ka dei ka jingeh kaba ka National Health Claims Exchange (NHCX) ka pynbeit da kaba pynbeit ryntih ia ki rukom dawa. Lada ka jingtip ka dei ka kaiphod wad bniah kaba donkam da u nongsumar ne ka jingdonkam ban iaid hapdeng ka hospital bad u nongsiew, ka jingtip kaba ymlah ban khih ka dei ka jingduna jong ka rukom treikam. Ka NHCX bad ka ABDM ki peit ia ki bynta bapher bapher jong ka jingai jingsumar, hynrei ka nongrim bakongsan ka long kajuh: ki jingtip ki dei ban long kiba iaid beit iaid ryntih, ryngkat bad ki lad jingiada kiba dei.
Hynrei ia ka jingpdiang ia ki lad digital kim dei kiba lah ban pynbor ha ka koit ka khiah; ka donkam ban tei bad ki nongpynbiang ia ki lad ai jingsumar. Ka WHO ka la maham ba ki jingïarap lyngba ki lad digital ba la pyntreikam kum ki lad pynbeit bakyrpang, katkum ka jingdonkam ki lah ban kyntiew ïa ka jingïapher bad ka jingkitkhlieh ha ka liang ka jingpynïaid kam ïa ki nongtrei ka koit ka khiah. Ka jingpyniasoh kadei ban long namar kata ka jingthmu. Kane ka long kaba donkam khamtam eh ha India, ha kaba ka kam ai jingsumar jong ki riewshimet ka long kaba iar haduh katta katta. Ka hospital kaba heh jong ki kompeni ha ka nongbah bad ka hospital kaba khamrit ha ka sorbah Tier-2 ne Tier-3 ymlah ban khmih lynti ba kin don ia kajuh ka teknoloji, ki jingdon jingem ne ka bor ban pyntreikam. Ka jaka treikam kaba khamrit ka lah ban ym don ka kynhun bakyrpang badei khmih ia ka teknoloji ne ki jingdon jingem ban pdiang ia ka rukom treikam bym pat pynkhreh bha. Ka jingpdiang namar kata ka shongha ka jingkyrshan balah ban treikam bad ki lad ki lynti kiba iadei bad ka rukom ai jingsumar.
Kum ka nongmihkhmat jong ka ABDM bad ka nongjop jong ka NHCX, ka the Association of Healthcare Providers of India (AHPI) ka la ïatreilang ryngkat bad ka National Health Authority ban ïarap ïa ki nongpynbiang ban sngewthuh ïa ka jingkordor jong kine ki rukom treikam, ban kyrshan ïa ka jingpdiang ha kylleng ka jinglong jingman jong ki nongpynbiang bapher bapher bad ban rah biang ïa ka jingshemphang jong ki nongpyn biang sha kito kiba shna ïa ki.
Ki riewshimet kim lah ban shu long ki nongpdiang ïa ki jingdon jingem digital ha ka koit ka khiah jong ka India. Ki hospital ki long napdeng ki nongpyndonkam bakongsan tam jong ka bad kumta kidei ban don napdeng ki nongtei lang jong ka. Ki jingshem jong ki nongpynbiang shaphang ki jingtip ba sah marwei bad ka jingïapait ki hap ban pynwan dur ïa ka kam jong ka ri.
Ka kam kaba don ha khmat ka phiah saw tylli ki lynti. Ki hospital ki pynduh ia ki jingtrei marwei ki bym ai jingshakri iano iano ruh; ka kam kaba iadei bad ka teknoloji bad ka koit ka khiah ka wanrah ia ki mar kiba iatreilang; ki seng ha ka kam ai jingsumar ki iarap ia ki jakasumar kiba khamrit lyngba ki sienjam ba nyngkong; ki nongthaw polisi ki bat ia ki kyndon sha ki kyndon ba iasam lang, kiba lah ban treikam.
Ka ABDM kan sa dep ban lehia la ka kam ynda ki hospital, ki doktor bad ki nongpang ki sngew ia ka jingpynduh ia ka jingiaphiah. Bad ynda kata ka la jia, bad kansa jia, ïa ka kam digital ha ka koit ka khiah yn sa peit ha ka pyrthei baroh kawei kum ka lad kaba khambha, kaba kham sted ban sumar ïa ki nongpang.
U Nongthoh udei u Director General, Association of Healthcare Providers of India (AHPI). Ki jingthoh haneng kidei ki jingsngew shimet jong u nongthoh.)