Duna palat 50 persen ka jinghap slap na ka daw jong ka El Nino, hynrei u slap ha u Lber bad Ïaïong ki la ïarap : Conrad
Shillong, Risaw 10: Ka Meghalaya ka la mad ïa ka jingduna slap kaba palat 50 persen namar ka jingktah jong ka El Nino, ong u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma, ha ka kyrwoh khubor ba la pyllait sha ki lad pathai khubor.
Katkum ka jingong jong u, ka jingwan kloi u slap ha u Lber bad Ïaïong bad ki sienjam kiba la shim hapoh ka State Water Policy ki la ïarap ban lait na ka jingeh kaba kham jur.
U Myntri Rangbah u la ïathuh ruh ba ka Climate Council kaba u ïalam ka la bishar bniah ïa ka jingktah jong ka El Nino naduh 3-4 bnai mynshwa.
“Ki report na ka IMD ki la pyni ba ngi lah ban ïoh slap kumba ju long. Hynrei katba ka por ka la ïaid, kine ki report kim shym la long pura kiba dei bad ngi la mad ïa ka jingduna slap kaba jan 50 persen ne kham palat,” u la ong. Tangba u la ong ba ka jylla ka la ïoh jingïarap namar u slap uba wan kham kloi shwa ka por.
“Ngi la ïoh ïa u slap ha u Lber bad Ïaïong, kiba la ïarap ban pynneh ïa ka jingïaid jong ka um. Watla ngi la ïoh slap kiba duna bha ha u Nailar bad Nailur, kiba kham duna ïa kaba ju long, hynrei namar u slap u wan kham kloi, ngi la ïoh jingïarap,” u la ong.
Haba ïathuh ïa ki sienjam kiba ka Sorkar ka la shim, u la ong ba la pynwandur ïa ka water policy kaba bniah bad la buh jingtip ïa 17,000 tylli ki tyllong um lyngba ka satellite.
“Ngi la ithuh ïa ki jaka pynmih um jong ki tyllong kiba don ha ki thaiñ kiba tyrkhong bha bad ngi la shim ïa ki sienjam kiba kyrpang lyngba ka tnat Soil Conservation bad Water Resources ban pynim thymmai ïa kine ki tyllong. Mynta ngi la ïohi ïa ki jingmih na kine ki kam ha kine ki 2-3 snem ba la leit,” u la ong.
U la ong ruh ba ka projek kaba kot T.300 klur na ka World Bank ka dang ïaid ban pynbha ïa ki catchment area jong ka Umngi bad Ganol, kiba pynpoi um sha ka jingdonkam um jong Shillong bad Tura.
“Ngi trei lang bad ki shnong, ki nongïalam shnong bad ki paidbah ban ïada ïa ki tyllong um ne catchment area, pynim thymmai ïa ki tyllong um, thung ïa ki dieng bad pynïapher ïa ki lad kamai, khnang ba ki briew kin ym shaniah tang ha ki mar na khlaw,” u la ong.
Lyngba ka Payment for Ecosystem Services, la ïada ïa jan 1 lak hectare ka khlaw da ki paidbah, ha kaba ka Sorkar ka siew pisa ïa ki shnong kiba shim bynta ha ka jingïada ïa ki khlaw. U la ong ruh ba kane ka dei kawei na ki model kaba heh tam ha ka Ri.
U la ong ruh ba jan 50% na ka pisa MGNREGS la pyndonkam ban thaw bad ïada ïa ki jaka um lyngba ki jaka pynlang um bad check dam.
“Ki jinglong jingman ki dang kylla bad ki long kiba ïaid stet. Teng teng ki sienjam kiba ngi shim kin ym lah ban pynbiang lut ïa baroh ki jingeh. Hynrei ngi tip bha ïa ka jinglong jingman bad ngi dang shim ïa ki sienjam ban pynduna ïa ka jingktah jong ka El Nino bad ka jingkylla ka suiñbneng,” u la bynrap biang.