Ka ELDERLINE14567: Ka Lad kaba khlaiñ na ka bynta ka jingkyrshan bad jingïalam lynti ha ka Ri India -BL Verma

Man la u snem, la rakhe ïa ka 1 tarik u Risaw kum ka International Day of Older Persons. Kane ka sngi ka ailad ïa ngi ban pynthymmai ïa ka jingkular jong ngi ïa ka burom, ka hok, ka jingshngaiñ bad ka jingim kaba donburom jong ki riew tymmen. Ka jingkiew ka jingim slem ka long ka jingjop kaba kongsan jong ka imlang sahlang jong kane ka juk, hynrei ka jingim kaba jrong ka long kaba don jingmut shisha tang haba uwei pa uwei u riew tymmen u ioh ia ka lad ban im da ka jingshngain, ka burom, ka jinglah ban kyrshan dalade bad ka jingiashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ha India, ïa ka bha ka miat jong ki riew tymmen la niew kum ka bynta kaba kongsan jong ka sorkar kaba kham iar kaba iadei bad ka jingïada ha ka imlang sahlang. Hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbah duh badon burom u Narendra Modi, ka Tnad Social Justice and Empowerment ka iai trei ban pynthikna ka iing sah, ka jingkyrshan kaba iadei bad ka koit ka khiah, ka jingshngain ha ka imlang sahlang, ka jingsuk ha ka rukom im bad ka jingim kaba don burom na ka bynta ki riew tymmen.
Ka jingthmu jong ka sorkar kam dei tang ban pyntrei kam ia ki skhim ba ia dei bad ka bha ka miat. Ka jingthmu jong ka ka long ban wanrah ia ka jinglong kaba ai bynta lang ia baroh ha kaba ki riew tymmen ki dang long ki nongiashim bynta ba radbah ha ka imlang sahlang, bad ha kaba ki pateng ban wan kin ioh jingmyntoi na ka jingshem, jingtip bad ki jingngeit ha ka jingim jong ki.
Ka rukom treikam kaba khlaiñ na ka bynta ki nongshong shnong kiba la tymmen
Ka jingpynthikna ia ka iingsah bad jingsumar ia ki riew tymmen ki bym don ka jingkyrshan kaba biang na ki bahaiing hasem ne na kiwei kiwei ki lad ka long kawei na ki mat bakongsan jong ka sorkar.
Hapoh ka Integrated Programme for Senior Citizens (IPSrC), ki jaka sumar ia ki riewtymmen bad ki jaka sumar ba iai bteng na ka bynta ki riewtymmen ki la treikam naduh u snem mang tyngka 2014-15. La pyniaid lyngba ki sengtreimon sngewbha, ki panchayat bad ki bor pyniaid shnong, kine ki jaka treikam ki la ai jingiarap ia palat 10.76 lak ngut ki riewtymmen.
Ka jingiarap pisa jong ka sorkar ha kane ka bynta ruh ka la kiew bha, ka la kiew na kumba T.15 klur shisnem sha palat T.124 klur.
Kane ka jingkiew ka pyni ia ka jingkitkhlieh ba iaineh jong ka sorkar ha ka jingai jingsumar ha ki jaka sumar bad ka jingshngain ha ka imlang sahlang na ka bynta ki riewtymmen.
Ka jinglah kyrshan dalade lyngba ki tiar jingiarap
Ki tiar jingiarap ki don ka bynta kaba kongsan ban plie lad ia ki riew tymmen ban long kiba lah ban kyrshan dalade. Ki tiar kiba pynsuk ia ka jingpule kot, ka bor iohsngew, ka jingiaid bad ki kamba man ka sngi ki lah ban wanrah ia ka jingkiew kaba khraw ha ka jinglong jingman ka jingim jong ki.
Da kane ka jingthmu, la pynlong ïa ki camp ha kylleng ka ri hapoh ka Rashtriya Vayoshri Yojana. Lyngba kine ki camp, la sam palat 53 lak tylli ki tiar jingiarap ba khlem jingsiew sha palat 9 lak ngut ki riewtymmen.
Kine ki tiar ki kynthup ia ki wheel chair, ki tiar iarap ban iohsngew, ki diengduh bad ki iitkhmat, nalor kiwei kiwei. Kane ka sienjam ka thmu ban pynlong ïa ki riew tymmen kiba khamlah ban kyrshan dalade ha ka jingim ba man la ka sngi bad ban kyntiew ïa ka jingïaid lynti jong ki bad ka jingïashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ka ELDERLINE 14567: Ka Lad kaba khlaiñ na ka bynta ka jingkyrshan bad jingïalam lynti ïa ka ri India
Ïa ka ELDERLINE helpline, 14567, la pyntreikam ban ai jingiarap, ai jingiasyllok bad jingialam lynti ia ki riew tymmen ha ki por ba ki donkam. La pyniaid da ka Tnad Social Justice and Empowerment, ia kane ka helpline la sdang ha u snem 2021.
La iohpdiang palat 29 Lak tylli ki jingphone ha ka HELPLINE. Ka National Institute of Social Defense (NISD), kaba peitngor ïa ka jingpyntreikam jong ka, ka la ai jingshakri ïa palat 8.67 Lak tylli ki jingphone kiba kynthup ïa ki jingai jingtip, jingïalam, jingkyrshan ha ka jingsngew bad ka jingïarap ha ki jaka bapher bapher naduh u snem mang tyngka 2021 haduh ka 21 tarik u Nailur, 2026 kaba dang long ka jingtreikam kaba ïaibteng.
Nalor kane, la buh jingmut ruh ban kyntiew ia ki briew kiba la ioh jinghikai pyntbit ban pynbha ia ka jingai jingsumar ia ki riewtymmen. Naduh u snem 2023, palat 30,000 ngut ki nongsumar ia kiba la tymmen ki la ioh jinghikai pyntbit. Kine ki nongsumar kiba la shah hikai ki iarap ia ki riewtymmen ha ki jaka nongkyndong bad jaka sor ha kylleng ka ri.
Ym tang ki skhim sorkar: ka jingïashim bynta ha ka imlang sahlang ruh ka long kaba donkam
Ryngkat bad ka jingpynkhlain ia ki jingpynbeit jong ki jaka treikam na ka bynta ki riewtymmen, ka long kaba donkam kumjuh ban kyntiewia ka mynsiem jong ka jingsngew lem bad ka jingiashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ka jingkylla sor, ki lad ioh kam ioh jam, ka pule puthi bad ka jingkiew ki lad ka leit ka wan ka la pynkylla ia ka jinglong jong ki longïing. Kumta bun ki riewtymmen ki immarweina ki khun bad ki khun siew jong ki. Ha kum kine ki jinglong jingman, ka jingiakren bad jingïatreilang hapdeng ki pateng ka nang kham kongsan.
Ki riewtymmen kim dei tang ki nongioh jingiarap. Ki don ia ka jingshem phang kaba iar ha ka jingim, ka jingtip, ka jingtbit bad ka jingkynmaw ha ka imlang sahlang. Ki lah ban long kum ki nonghikai, ki nongtrei monsngewbha bad ki tyllong jong ka jingai mynsiem na ka bynta ki longing longsem, ki shnong ki thaw bad ka imlang sahlang jong ki.
Kumjuh ruh ka pateng kaba dang kham khynnah, lyngba ka bor, ka jingsngewthuh ia ka teknoloji bad ka jingsngewthuh ia ka jingkylla ka por, ka lah ban pynsuk ia ka jingim jong ki riew tymmen. Kane ka jingiakren hapdeng ki arpateng ka lah ban don ka bynta kaba kongsan ha kaba tei ia ka imlang sahlang kaba sngewlem bad kaba ai bynta lang ia baroh.
Ki sienjam ban kyntiew ïa ka jingïadei hapdeng ki pateng
Ka Tnad Social Justice and Empowerment ka la pynlong ïa ki prokram bapher bapher ha kylleng ka ri ban pynkhlain ia ka jingiakren bad ki jingiadei hapdeng ki riewtymmen bad ki samla.
La pynlong ïa ki prokram kum ka ‘Dada-Dadi Milan Samaroh’ (Ka jingiakynduh lang jong ki mei-ieit pa-ieit) lyngba ki skul, kaba ailad ïa ki khynnah ban ïakren bad ki riewtymmen, ban sngap ïa ki khana jong ka jingim jong ki bad ban ïoh jinghikai na ki jingshem jong ki.
Kumjuh ruh ki prokram kum ki walkathon ruh ki la don ka bynta kaba kongsan ha kaba pynïasoh lang ïa ki riewtymmen bad ki samla bad ha kaba kyntiew ïa ka jingïashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ka Tnad ka la ïasoi ruh ïa ki 7 tylli ki Memorandum of Understanding (MoU) bad ki seng kiba trei na ka bynta ka imlang sahlang bad ki kynhun balang kiba trei ha ka liang ka jingsumar ïa ki riew tymmen, kum ki Brahma Kumari, ka Ramakrishna Mission bad ka All World Gayatri Pariwar.
Ïa ki jingshem, ki jingpyrshang bad ki jingïathuh khana kiba ai mynsiem na ki prokram bapher bapher ba la pynlong ha kylleng ka ri hapdeng u snem 2024 bad 2026 la lum lang da ka Tnad ha ka ‘SNEHA e-Book’.
Ka Jingburom ïa ki riew tymmen ha ka Riti Dustur jong ki nong India
Ha ka kolshor jong ki nong India, ka dustur ban burom ïa ki riewtymmen bad ban ioh jinghikai na ka jingshem jong ki ka long kaba la rim da ki spah snem. Ha ka Taittiriya Upanishad, ka jinghikai ba la ai ha ki khynnah skul haba pyndep ia ka jingpule ka kit ia ka khubor “Matru Devo Bhava, Pitru Devo Bhava” (Niew ia la ka kmie kum kaa Blei, niew ia la u kpa kum u Blei).
Kane kam dei tang ka khubor ban burom ia ki kmie ki kpa; ka pynpaw ruh ia ka mynsiem kaba khamiar jong ka jingburom ia ka iing ka sem, ka jingshem bad jingtip ha ka rukom peit jong ki nong India ia ka jingim.
Kaba donkam mynta ka long ban pyniasoh ia kine ki jinglong bad ka imlang sahlang kaba mynta bad ban pynkhlain shuh shuh ia ka jingiakren hapdeng ki pateng.
Na ka jingshakri sha ka jingsngewthuh ia ka imlang sahlang
Ka sorkar ka dang pynwandur ia ki skhim bad ki jingpynbeit jong ki jaka treikam na ka bynta ka bha ka miat jong ki riewtymmen, hynrei ka jingsngewthuh ha ka imlang sahlang bad ka jingdon bynta shimet ka long kaba donkam kumjuh.
Mynta u snem, ka International Day of Older Persons ka hap ha ka the ‘Seva Sankalp Abhiyan’ (Service Pledge Campaign). Lyngba kane ka campaign, kaba la ïaid ha kylleng ka ri naduh ka 17 tarik u Nailur, la pynshlur ïa ka mynsiem shakri bad ïashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ka jingshakri ia ki riew tymmen kam dei tang da ki jingleh kiba heh. Ka jingiarap ia u para marjan ba la tymmen ha ki kam ba man ka sngi, ka jingiarap ia ki ban pyndonkam ia ki jingshakri digital, ka jingiarap ia ki ban pyndap ia ka phorm kaba kongsan, ka jingleit ryngkat bad ki sha bank ne hospital, lane tang ka jinglah ban sngap ia ki- kine ruh ki long ki rukom shakri kiba kongsan.
Kum kine ki sienjam kiba rit ki pynkhlain ia ka jingsngew skhem jong ki riewtymmen bad ka jingsngew ba ki don ka jingiadei bad ka imlang sahlang.
Ka bynta ba kongsan jong ki riewtymmen ha ka Viksit Bharat
Ha kaba iadei bad ka jingthmu jong ka ‘Sabka Saath, Sabka Vikas’, ka bha ka miat jong ki riewtymmen ka long ka bynta ba kongsan jong ka roi ka par kaba kynthup lang ïa baroh.
Ka sorkar ka lah ban ai ia ki polisi bad ka rukom treikam jong ka tnat treikam, hynrei ia ka jinglong jong ka jingburom, jinglongtrai bad jingsngewlem ia ki riewtymmen lah ban wanrah tang lyngba ka jingiashim bynta lang jong ka imlang sahlang.
Ka Viksit Bharat kam dei tang ka jingkiew ha ka ioh ka kot bad ki jingdon jingem kiba katkum ka juk mynta. Kadei ka ri India ha kaba uwei pa uwei u nongshong shnong, la u don ha kano kano ka rta, u lah ban im da ka burom bad ka jingshngain.
Ki riewtymmen ki long ka dak jong ka imlang sahlang jong ngi bad kiba don ia ki jingshem bad jingtip jong ka. Ban pyniasoh ia ki jingshem jong ki bad ka pateng ban wan ka long ka jingkitkhlieh jong ngi ha ka imlang sahlang bad ka jingdonkam jong ka ri.
Ka burom, ka jingiai shah bad ka jingsngewlem kaba ngi ai ia ki riewtymmen mynta kan pynwandur ia ka jinglong ha ka imlang sahlang jong ka India ka ban wan.
Kawei ka jingiakren, shikynta bad kawei ka jingiasoh kaba sngewlem – kata ka lah ban long baroh kaba donkam ban sdang ia ka jingkylla kaba bha ha ka jingim jong u nongshong shnong uba la tymmen.
Ka jingkut jingmut jong ka Viksit Bharat kan urlong tang ynda uwei pa uwei u riewtymmen un ioh ia ka lad ban im da ka burom, ka jingshngain bad kawei pa kawei ka pateng thymmai ka ioh ia ka lad ban ioh jinghikai na ki jingshem bad ka jingngeit ha ka jingim jong ki riewtymmen jong ki.

(U nongthoh u dei u Myntri Khynnah jong ka Sorkar Pdeng ba dei khmih ïa ka Tnad Social Justice and Empowerment).