Ka bynta jong ki nonghikai ha ka NEP 2020 bad ka jingïaid lynti jong ka India sha ka Viksit Bharat – Pralhad Joshi

0

Ha ka dustur jong ki nong India, la ju sngewthuh ïa ka jingpule kum ka jingïaid lynti kaba pynwandur ïa u briew bad kaba kyntiew ïa ka imlang sahlang. Ka jingnang jingstad ka ïarap ïa u briew ban sngewthuh ïa ka pyrthei, katba ka jingïalam lynti jong u nonghikai ka ai ïa ka jingthmu, ka lad bad ka jingmut jong ka jingpule. Naduh ki gurukul jong ka ri India hyndai haduh ki kamra pule ba mynta, ka jingïadei hapdeng u nonghikai bad u nongpule ka long ka bynta pdeng jong kane ka jingïaid lynti, bad ka sngi jong ki nonghikai ka ai ïa ngi ka lad ban rakhe ïa ka.
Man la u snem ha ka 5 tarik u Nailur, ngi rakhe ïa ka sngi jong ki nonghikai kum ka jingkynmaw ïa u Dr. Sarvepalli Radhakrishnan ji, u riew shemphang bad u nonghikai ba pawnam uba ka jingim jong u ka pyni ïa ka burom jong ka pule puthi bad ïa ka jingnoh synniang kaba jylliew kaba u nonghikai u lah ban ai sha ka imlang sahlang. Kane ka sngi namar kata ka kit ïa ka jingmut kaba ym sahkut tang ha ka sngi jong ka jingsngewnguh, kaba pynkynmaw ïangi ïa ki jinglong tynrai kiba la pynwandur ïa ka jingsngewthuh jong ka India shaphang ka jingpule bad ïa u nonghikai.
Ha ka riti dustur hyndai jong ngi, la ju burom ïa u nonghikai kum u nongialam lynti uba ïarap ïa u nongpule ban ïoh ïa ka jingnang jingstad. Ka jingngeit jong ka, ka pynpaw ïa ka jingburom kaba jylliew kaba la ai ïa u nonghikai, uba ka bynta jong u ka bteng haduh ka jingkyntiew ïa ka jinglong ryntih, ka jinglong bad ka jingsngew kitkhlieh. La ñiew ïa ka pule puthi kum ka rukom ban kyntiew pura ïa u briew.
Ka Guru-Shishya Parampara ka dang sah ha ka pule puthi jong ka India. Ka jingnoh synniang jong u nonghikai kam sahkut tang ha ka jingpule bad ka don ka bynta kaba kongsan ha ka jingkyntiew ïa u briew. Ki nonghikai ki ïalam lynti ïa ki khynnah skul, ki ithuh ïa ki jingkhlaiñ jong ki, ki pynshlur ïa ki ban ïaid shakhmat sha ki thong ba ki angnud, bad ki ïarap ïa ki ban kyntiew ïa ka jingsngew skhem. Ka jingïalam lynti jong ki ka lah ban don ka bynta kaba ïaineh ha ka jingim jong uwei bad ka lah ban ïarap ïa ki ban long u briew uba jop bad uba don ka jingkitkhlieh. Ha kane ka rukom, ka jingïadei hapdeng u nonghikai bad u khynnah skul ka ïai bteng ban pynwandur ïa ka jingim jong ki samla.
Kane ka riti dustur kaba riewspah kaba ïadei bad ka pule puthi ka paw ha ka histori jong ka jingïoh jingnang jingstad ha India. Ki jaka pule hyndai jong ngi, kiba kynthup ïa ka Takshashila, Vikramashila, bad Nalanda, ki khring ïa ki samla pule bad ki riewstad na ki bynta bapher bapher jong ka India bad shabar jong ka. Ki long ki jaka pdeng jong ka jingstad, ka jingïakren bad ka jingïasam jingmut ha ka mathematics, astronomy, medicine, philosophy, literature, ki jait ktien bapher bapher, bad ki jingtip shaphang ka jingim.
Ha ka bynta pdeng jong kane ka dustur la don ka jingsngewthuh kaba jylliew shaphang kaei ka jingmut jong ka jingnang jingstad ha ka jingim jong ki briew. Ka jingong ha ka Sanskrit ka batai ïa ka jingtip kum ka khmat kaba lai jong u briew. Ka jingtip ka ïarap ïa ngi ban ïohi kham jngai, ban sngewthuh kham jylliew bad ban jied da kaba pyrkhat bha. U nonghikai u don ka bynta kaba kongsan ha kane ka jingtreikam da kaba ïalam ïa u nongpule na ka jingtip sha ka jingsngewthuh, bad na ka jingsngewthuh sha ka jingstad.
Kine ki jingmut ki dang long kiba ïadei bha katba ka India ka dang pynkhreh ïa ka pule puthi jong ka na ka bynta ki lad ki lynti jong ka spah snem kaba 21. Hapoh ka jingïalam ba ïohi jngai jong u Myntri Rangbahduh badonburom u Narendra Modi ji, la buh ïa ka pule puthi ha ka bynta pdeng jong ka jingïaid lynti jong ka India ban long ka ri kaba la kiew bad kaba la pynïaid da ka jingnang jingstad. Ka National Education Policy 2020 ka pyni ïa ka sienjam kaba kongsan ha kane ka bynta, da kaba buh ïa u nongpule ha ka bynta pdeng jong ka jingpule bad kaba shimkhia ïa ka jingkiew shaphrang ba pura, ka jingsngewthuh ïa ki jingmut, ka jingpyrkhat jylliew, ka jingsaiñdur, ka jingpule lyngba ka jingshem dalade, bad ki jingtbit, katba ka pynthymmai ruh ïa ka jingpynleit jingmut ha ki ktien jong ka India bad pynkhreh ïa ki khynnah skul na ka bynta ki kam kiba dang mih kum ka artificial intelligence, coding, robotics bad kiwei kiwei ki teknoloji bathymmai.
Ka teknoloji ka plie ki lad bathymmai ban ïoh ïa ki jingtip bad ban ïoh jinghikai ha ka rukom kaba ym pat ju jia mynno mynno ruh. U nonghikai u ai ïa kane ka jinglong jingman jong ka jingpule, ka jingpynïaid, bad ka jingïadei para briew. Ka kamra pule kaba ïa ka teknoloji kaba katkum ka juk mynta ka long kaba don jingmut shisha haba u nonghikai u ai mynsiem ïa ki khynnah pule ban kylli jingkylli, ban wad bniah, ban sngewthuh bad ban pyntreikam ïa kaei kaba ki la ïoh jinghikai. Ki nonghikai ki pdiang ïa ki rukom kiba thymmai, ki pynïasoh ïa ka teknoloji, bad ki ïarap ïa ki khynnah ban lap ïa ki jingsngew tynnat bad ki jingtbit jong ki katba ki pynkylla ïa ka jingthmu jong ka jingpynkylla ïa ka pule puthi sha ki jingshem ba man ka sngi ha ka kamra pule.
Ka jingkylla jong ka jingtip ka pynlong ruh ïa ka bynta jong u nonghikai ban nang kham kongsan. Ki samla pule mynta ki ïoh ïa ki jingtip kiba bun. Ki nonghikai ki ïarap ïa ki ban bishar bniah ïa ki jingmut, ban pynïapher hapdeng ki jingtip bad ka jingsngewthuh, ban kylli ïa ki jingkylli kiba don jingmut, bad ban pyndonkam ïa ka jingtip da ka jingkitkhlieh. Ha kane ka rukom, ka pule puthi ka long ka rukom ban tei ïa ka jingbishar bniah, ka jingsngewskhem, ka jinglong, bad ka bor ban noh synniang kaba don jingmut sha ka imlang sahlang.
U Myntri Rangbahduh u la juban jur ïa ka jingdonkam jong ki nonghikai ha kaba pynwandur ïa ka India na ka bynta ka lawei. Ka jingthmu jong u ïa ka Viksit Bharat 2047 ka buh ïa ki samla ha ka bynta pdeng jong ka jingïaid lynti ka roi ka par jong ka India, bad ïa ki nongrim jong kata ka lawei la buh lyngba ki kam ba man ka sngi jong ki nonghikai. Da kaba pynshlur ïa ka jingkwah tip, ban tei ïa ka jingsngewskhem, ban ithuh ïa ka lad, bad ban thaw ki lad ki lynti na ka bynta ki riew donsap ba kin kiew shaphrang, ki nonghikai ki ïarap ban pynkhreh ïa ki samla jong ka ri na ka bynta ki jingkitkhlieh bad ki lad ki lynti na ka bynta ka lawei.
Ka jingïaid lynti na ka gurukul sha ka kamra pule digital ka pyni ïa ka bor ba phylla jong ka India ban rah shakhmat ïa ka jingstad tynrai katba ka dang pdiang ïa ki lad ki lynti kiba thymmai. Ki atiar jong ka pule puthi ki lah ban nang kylla hynrei ka jingwad ïa ka jingnang jingstad bad ka bynta ba ïalam lynti jong u nonghikai ka dang long ka bynta pdeng jong ka jingïaid lynti jong ngi ha ka pule puthi.
Katba ngi pyndonburom ïa ki nonghikai jong ngi ha kane ka sngi jong ki nonghikai, to ngin rakhe ïa ka riti dustur jong ka India kaba ïaineh kaba buh ïa ka jingnang jingstad hapdeng ki kam ba ha khlieh duh jong ka jingim briew bad kaba ai burom kaba jylliew ïa kito kiba ai ïa ka. To ngin rah ïa kane ka pateng kaba riewspah shakhmat da kaba wanrah ïa ka rukom hikai kaba aibor ïa uwei pa uwei u nongpule ban lap ïa la ka jong ka sap, ban noh synniang sha ka imlang sahlang, bad ban ïashim bynta da ka jingsngew skhem ha ka jingïaid lynti jong ka India sha ka lawei kaba la roi bad kaba riewspah ha ka jingnang jingstad.

(U nongthoh u dei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ïa ka Tnad Pule Puthi bad ka Tnad Consumer Affairs and Public Distribution).

Leave A Reply

Your email address will not be published.