Ki jingangnud ka MedTech jong ka India ban lamkhmat ïa ka ïew ha ka pyrthei na ka bynta ki tiar kiba bha – Manoj Joshi

Naduh ka jingkheiñ lypa haduh ka jinglap ïa ka jingpang, naduh ka jingkha khun kaba shngaiñ haduh ka jingsumar kaba eh ïa ka jabieng & u dohnud, naduh ka jingkynriah ka shyieng kaba malu mala haduh ka jingthep ïa ka khohsiew kaba jynjar, ki jingkiew ha ka kam MedTech ha kylleng ka pyrthei ki la kyrshan ïa ki para doktor ban ïada ïa ka jingim bad ban pynbha ïa ki jinglong jingman jong ka jingim.
Ha India, ïa ka khyndew ka shyiap jong ka Susruta, ïa ka Med Tech la kheiñ kum ka kam kaba kongsan bad ka sorkar India ka bei tyngka ha ka jingkiew jong ka.
Da kaba ïoh jingkyrshan na ki polisi, ki jingmyntoi ha ka jinglut bad ka jingrung jong ka pisa mynta kane ka kam ka shongdor kumba $16-20 billion ryngkat bad $4 billion ha ka jingshalan shabar ri. Naduh ki tiar pyndonkam haduh ki katto katne ki tiar sumar kiba bha la shna ha ka ri. Ka jingshna tiar hapoh ka ri ka la kiew na kumba T.39000 klur ha u snem 2019-20 sha palat T.80,000 klur ha u snem 2025-26.
Ka kam Medtech jong ka India ka don ki kompeni bapher bapher na USA bad Europe, kiba shna ïa ki tiar shon dur bad wad bniah naduh ki katto katne snem. Mynta ha kine ki shiphew snem ba la dep, ki kompeni na India ruh ki la rung ha ka kam shna tiar radio-diagnostic bad radio therapy. Shuh shuh, ka jingkiew jong ka kam ka la long kaba la saphriang kylleng bad ka la nangïar sha ki nongbah tier 2 bad tier 3 ruh.
Ki tiar ai jingsumar ki dei ki tiar ba kongsan jong ka jingbei tyngka bad kumjuh ruh ka jinglut jingsep ha ki hospital, ki clinic bad ki jaka wad bniah ïa ki jingpang. Ka bhah jong ka jingdawa hapoh ka ri ka la kiew palat ar shah na ka 20% ha u snem 2022 sha ka 45% ha u snem 2025, kaba la kiew ha ka dor kaba palat 40% man la u snem. Ka karkhana ka don ka lad ban poi sha ka $30 billion ha u snem mang tyngka 2030, da kaba shim ïa ka bhah jong ka jingshalan shabar ri ha ka ïew pyrthei kaba 10-12% shuwa u snem 2047.
Ka sorkar ka pynshlur jur ïa ki kompeni hapoh ka ri ban buh thong ïa ka bynta kaba shaniah ha ka jingwanrah mar nabar ri. Hapoh ka Skhim PLI na ka bynta ki tiar ai jingsumar la pyntreikam 27 tylli ki projek thymmai bad la shna palat 55 tylli ki tiar. Hapoh ka Skhim Medical Devices Park, lai tylli ki Park ha kylleng ka Greater Noida, UP; Ujjain, MP; bad Kanchipuram, TN la khmih lynti ba kin treikam noh ha kaba sdang jong u snem 2027. Ka Tnad Pharmaceuticals ka tyrwa ban pynsted ïa 8-10 tylli ki tiar sumar kiba heh dor, kum ki MRI system bad ki bynta jong ki, ki pacemaker, ki tiar ban peitbniah ïa ka shini kiba ïaibteng, ki machine ba la leh ultrasound kiba katkum ka juk mynta bad kiwei kiwei da ka jingkyrshan shuh shuh lyngba ka jingshna hapoh ka ri bad ka jingwad bniah bad jingkyntiew.
Ka jingthmu mynta ka long ban kyntiew ïa ka kam khamtam ha ki tiar sumar bad ki tiar shon dur kiba bha, da kaba pynwandur ïa ka rukom shna ïa ki bynta kiba khlaiñ bad kyntiew ïa ka jingpynmih tiar ba bha hapoh ka ri na ka kyrdan kaba mynta kaba long haduh 25% sha ka 40-45%, Na ka bynta ka samoi kaba jrong ka Sorkar ka thmu ban tei ïa ka rukom saiñdur thymmai bad ka jingïasoh kaba khlaiñ hapdeng ki jaka pule bad ki karkhana lyngba ki NIPER.
Ka jingïatreilang jong ka sorkar, ka karkhana bad ki jaka pule ka long kaba kongsan namar ka pynkylla ïa ki “theory kiba bha tam” sha ki bor kiba ïaineh, ym tang ki jingmut ha ka kot.
Ka jingbha, ka jingpynïaid ïew bad ka nam ka long kaba kongsan ym tang na ka bynta ka jingkiew hapoh ka ri hynrei ban ïakhun ha ka pyrthei. Ka donkam ban bei tyngka kham bun ha ka jingwad bniah bad ka jingpynroi da kaba pynleit jingmut bha ha ka jingshngaiñ, ka jingkyntiew ïa ka jingtreikam, ka jingkyntiew ïa ka jingjem dor. Ha kine ki 6 snem ba la leitnoh, ka Sorkar ka la wanrah ïa ka aiñ kaba ïadei bad ki tiar sumar kaba ïadei bad ki rukom treikam babha tam jong ka pyrthei, da ka jingpynkhlaiñ ïa ka aiñ kiba ïadei bad ki tiar sumar ha ka Central Licensing Authority (CDSCO), ka jinglong jong ka rukom pynïaid kam kan nangkiew tang ha ki sngi ban wan.
Katba ka ri ka dang jam shaphrang sha ka Viksit Bharat@2047, ka kam MedTech ka ai ka lad kaba khampher ban wanrah lang ïa ki jingmyntoi ha ka jinglut, ka jingsaiñdur thymmai, bad ka jinglah ban pynheh na ka bynta ka bor kaba ïaineh. Ka jingsiew kan ym long tang ha ka jingïoh ïa ka jingsumar kaba jem dor ha ïing; kan ïarap ruh ïa ki nongshna tiar na India ban long ki nong pynbiang mar ba lah ban shaniah ha kylleng ki ïew ha ka pyrthei.
Ka India ka la don ïa ka jinglong nongïalam ha ka bynta jong ki tiar pyndonkam bad ki tiar pyndonkam tang shisien jong ki tiar sumar. Ki tiar ba la shna ha India ki la poi sha ki ri ha kylleng ka pyrthei. Mynta ka jingpynkhreh kam ka long ban tei ïa ka lad jong ka India kum ka nongïalam ha ka jingshna ïa ki tiar engineering kiba thikna bad ki tiar sumar kiba jemdor bad ban pynskhem ïa ka kum ka nongpynbiang tiar sumar kiba bha bad kiba jemdor na ka bynta ka pyrthei.

(U Nongthoh u dei u Secretary, Tnad Pharmaceuticals, Tnad Chemicals & Fertilisers jong ka Sorkar India).