Ther, Tehlakam bad Jop :Ka Operation Sindoor bad ka rukom treikam ba ka India ha ki 88 kynta

0

Air Marshal Anil Chopra (Retd.)

Ha ka por mynmiet ha ka 6-7 tarik u Jymmang 2025, ka India ka la sdang ïa ka Operation Sindoor – ka kam kaba don ka jingïatreilang, kaba la buh da ka por kum ka jingpynphai ïa ki kam lehnoh ha Pahalgam kiba la jia ha ka 22 tarik u Ïaïong ha kaba 26 ngut ki briew kiba lui lui ki la duh ïa ka jingim jong ki. Kaei kaba la jia ha ki 88 kynta hadien kata kam dei tang ka jingther hynrei ka dei ka dak jong ka rukom treikam kaba thymmai jong ka India: kaba buh nongrim ha ka jingshai jong ka thong, ka jinglah shaniah ha ki teknoloji lajong, ka jingkut jingmut ha ka kam saiñ pyrthei, bad ka jingïatreilang jong baroh kawei ka ri. Ka Operation Sindoor ka la pynkylla ïa ki kyndon kiba ïadei bad ki jingïakhun hadeng ki ri kiba don ïa ka bor nuclear bad ka la long ka nuksa ka ban pynkylla ïa ki kam jong ka South Asia ha kaba ïadei bad ka jingshngaiñ. Kane ka dei ka sien kaba nyngkong ba ka India ka la ïakhun – bad jop – pyrshah ïa ki ar tylli ki ri. Ka China kam shym la ïeng sharud, ka la pynbiang ïa ka jingtip na ki satellite ïa ka Pakistan, ka la ai jingkyrshan ha ki kam leh thma lyngba ki lad digital, bad ka la pynbiang ruh ïa ki atiar ba kynthup ïa ki namding beyond-visual-range (BVR) PL-15. Ka India la la jop wat hapdeng kine baroh.
Ka rukom leh thma kaba don ka jingtehlakam
Kawei na ki jingduna jong ki jingïakhun ha kane ka juk mynta – naduh ka jingïakhun ba san snem ha ka thma Russia-Ukraine haduh ka jingkiew ka jingiar jong ka jaka ba shah ktah ha ka thma ha West Asia -ka dei ka jing bym don ki jingpyrkhat kumno ban pynkut nong ïa ka jingïakhun. Kine ki jait jingïakhun ki ktah ïa ka ïoh ka kot, ki pynduh mynsiem ïa ki paidbah, bad kim wanrah ïa ka jingjop ne ka jingshongsuk. Ki jingïakhun jong ka America ha kane ka thaiñ ki la kot sha ka jinglut kaba $27.68 billion bad ym pat sngewthuh lano kane kan kut. Ka Operation Sindoor ka la kiar na kane da kaba leh ïa kaba tang katto katne ki kam shipai ki la lah ban pynurlong; ka jingbatai lypa ïa ka jingjop shuwa ban pynher ïa u namding ba nyngkong.
Ka India ka la sdang ïa ka kam da ka jingsngewthuh kaba shai shaphang ka thong: pynduh ïa ki jingdon jingem kiba ïadei bad ki kam lehnoh bad kito kiba kyrshan ïa ki, pynjulor katba lah, bad mih noh na ka jingïakhun katkum ka jingdonkam lajong – khlem da ktah ïa ki briew paidbah ha baroh ar liang. Ïa ki khyndai tylli ki jaka ba la jied ban ther da ki kynhun kiba peit ïa ka jingshngaiñ jong ka ri, hadien ba la ïoh ka jingtip kaba biang, ki dei kiba la jied namar ka bynta jong ki ban kyrshan ïa ki kam lehnoh jong ka Lashkar-e-Taiba, Jaish-e-Mohammed, bad Hizbul Mujahideen. Ïa ka jingther kaba nyngkong la pyndep hapoh 23 minit. Baroh kawei ka operation ka la kut hapoh 88 kynta, bad hadien kane ki nongshun ki la wan sha ka miet jingïakren hapoh ki kyndon ba ka India ka la buh – ym lyngba ka jingïakren hynrei lyngba ka jingpyni ïa ka bor ba ngi lah ban pynjulor shuh shuh lada donkam ban leh ïa kane.
Kane ka jinglong ryntih – ka jingsdang da ka jing thmu, ka jingpyntreikam kaba beit, bad ka jingpynkut khem da jam palat shakhmat – ka dei ka rukom ïaleh thma ka bym ju kham ïohi ha ki kam shipai ha ki por ba mynta. Kan long ka jinghikai ha ki staff kolej ha ki snem ban wan.
Ka jingther hapoh ki jaka pdeng jong ki nongshun
Ka jingïar jong ka Operation Sindoor ka la pynkylla lut ïa ki rukom ïakhun ba mynshuwa. Ka India kam shym la thew ïa ki jingther ba nyngkong tang ïa ka Jammu and Kashmir ba synshar beaiñ da ka Pakistan, ka la ther wat ïa ki jaka ha Punjab. Ki jaka ba shah ther ha Sialkot bad Bahawalpur, ha kaba kane kaba ar ka jngai haduh 140 km na u pud u sam jong ka India, ki dei kiba la shah ther da ka jingbeit. Hadien kane, ki jaka ba kongsan jong ki kam shipai kum ka Nur Khan Airbase ha jan Rawalpindi bad ka nuclear-vector base ha Sargodha ki dei kiba la shah ther ha ka India. Ka Nur Khan kam jngai na ka nongbah jong ka Pakistan kaba long ka Islamabad bad ka ktem shipai jong ka ha Rawalpindi; ka Sargodha ka don ïa ki atiar ban pynpoi ïa ki jingpynbthei nuclear. Ka khubor ka long kaba shai, kam don kano kano ka jaka kaba ngim lah ban ther.
Ngi la shim ïa ka jingim jong palat 100 ngut ki lehnoh ba kynthup ïa kiba pawnam bha kum u: Yusuf Azhar, uba don kti ha ka jingkurup ïa ka liengsuiñ IC-814; Abdul Malik Rauf; bad Mudassir Ahmad, kiba don kti ha ka kam pyntriem ha Pulwama. Shiphew ngut ki bahaïing jong u heh duh jong ka JeM Masood Azhar ki la ïap ha ka ktem ha Bahawalpur. Kane ka jingther ka la pyn pulom ïa ki nongïalam jong ki kynhun lehnoh kiba shyrkhei tam kiba treikam hapoh ka jingkyrshan jong ka Pakistan.
Lehse kaba kham kongsan ka long ba ka Operation Sindoor ka la pyni ïa ka jingshisha shaphang ka jingbyrngem nuclear. Da ki phew snem, la pyndonkam ïa ka kam nuclear jong ka Pakistan ban ïada ïa kane ka ri wat hapdeng ka jingkyrshan ïa ki kam lehnoh – ka jingmutdur ka long ba ka India lano lano ruh kan ym nud ban don ka jingkiew ka jingkulmar. Ka India ka la pynpulom ïa kane. Ka jingkloi jong ka ban ther da ka rai kaba skhem, kynthup ha ka jaka ba don ka nuclear air vector jong ka Pakistan, ka la pyni ba ïa kane ka jingsngew la pynkylla junom. Ha ka sngi ba ka India ka la ther ïa ka Sargodha, ka jinglong jingman jong ka kam ban tehlakam ïa kiwei kiwei ka la pher ha South Asia.
Ka jingjulor kaba bun tam ïa ki nongshun, ka jingktah kaba duna tam ha la ka ri
Ha ki thma kiba bun, ka jingjulor kam ju kham sahkut ha kawei ka jaka. Ka ktah ïa u pud u sam, ka ïoh ka kot bad ka jingim paidbah. Ka Operation Sindoor ka la pynkylla khait ïa kane. Ka India ka la pynjulor ïa ki jingdon jingem jong ka Pakistan kiba ïadei bad ki kam shipai bad ki kam lehnoh bad kam shym la don ka jingktah hapoh ka ri jong ngi – kaba long kaba kyrpang haba don ka jingïakhun hapdeng ki ri kiba don ïa ka bor nuclear.
Ka Indian Air Force (IAF) ka la ïaid lait bad tehlakam ïa ki lad jong ka Pakistan kiba la pynbiang da ka China ban ïada na ki liengsuiñ, ha kaba ka la pyndep ïa ka jingther kaba nyngkong hapoh 23 minit da kaba pyndonkam da ki liengsuiñ Rafale, ki namding SCALP cruise missiles, bad ki jingpynbthei HAMMER. Ha ka 9-10 tarik u Jymmang, hadien ba ka Pakistan ka la thew ïa ki jingdon jingem jong ka India kiba ïadei bad ki riew shimet bad ki shipai, ka India ka la ther ïa 11 tylli ki kad liengsuiñ jong ka Pakistan hapoh kawei ka jingther kaba ïatreilang – kaba long ka sien kaba nyngkong ba kano kano ka ri ka la leh ïa kane pyrshah ïa ka ri kaba don ïa ka bor nuclear. Kane ka la pynjulor ïa kumba 20% jong ki jingdon jingem jong ka Pakistan Air Force. Ka la don ka jingiap briew kaba shyrkhei ha Bholari Airbase ba kynthup ruh ïa ka jingpynduh ïa ki liengsuiñ, ki F-16 kiba don ha ki sem bad kawei ka AEW&C.
Ha kaba ïadei bad ka jingïada ïalade, ki lad jong ka India ban ïada ïalade na ki liengsuiñ – kiba pyndonkam kham bun ïa ki rynsan IACCS bad Akashteer kiba la shna hapoh ka ri, ki rynsan S-400, Akash bad MRSAM – ki la pynbthei ha suiñ ïa jan baroh ki spah tylli ki drone bad ki namding jong ka Pakistan. Ka kistn ka la pyndonkam ïa ki drone ba shna ha China, ki Bayraktar UCAV na Turkey, ki namding cruise missiles, bad ruh u namding Fatah-II ba la thew ïa ka Delhi. La pynbthei lut ïa kine. Ym shym la lah ban ther lyngba ka suiñbneng jong ka India. Ka India ka la lah ruh ban ther ïa ka AEW&C kaba jngai tam jong ka Pakistan katba ka dang her jan 314 km na ka jaka ba siat. Kane baroh – ka jingpulom lut ha kawei ka liang, bad ka jingtehlakam ha kawei pat ka liang – ka long ka nuksa jong kaei ba ka synshar paidbah kaba la pynkhreh kaba don ïa la ka jong ka teknoloji ka lah ban leh.
Ka Jingïatreilang, Aatmanirbharta bad ka Jingshna Dalade
Ïa ka jingjop jong ka Operation Sindoor la tei halor ka nongrim jong ka JAI: Ka jingïatreilang, ka Aatmanirbharta (ka jingshaniah ha lade), bad ka jingshna dalade. Ki lai tylli ki bynta ki treikam ha ka jingïatreilang kaba khlem jingeh. Ka Carrier Battle Group jong ka Navy ka la peitngor ïa ka duriaw Arabia, da kaba khanglad ïa ki lad ki lynti jong ka Navy jong ka Pakistan bad khanglad ïa kano kano ka jingheh ka jingkulmar ha ka thaiñ shathie. Ka Air Forceka la ther ha kylleng ka Pakistan. Ka Army ka la pynbeit ïa ki jingma kiba wan da ki kor ïada suiñbneng trai ri bad ka la pyndonkam ïa ki loitering munition ha ka jinglong kaba thikna. Kane ka jingïatrei lang, kaba la pynskhem da ka jingwanrah ïa u Chief of Defence Staff ha u snem 2019, ka la treikam khlem jingthut ha man la ka bynta jong ka kam.
Ki tiar ba la shna hi dalade ruh ki la don ka bynta kaba khraw. Ka jingpynmih ïa ki tiar ïada jong ka India ka la kiew na ka ï46,429 klur ha u snem 2014-15 sha ka ï1.54 lak klur ha u snem 2024-25, ha kaba palat 65 percent ki tiar mynta la shna hapoh ka ri. Kane ka jingkylla – kaba la pynlong da ka FDI ba la plie lad, ki skhim pynshlur ba ïadei bad ka jingpynmih mar, ki lynti ïada ba kyrpang, bad ka rukom pynwandur thymmai jong ka iDEX – ka mut ba haba ka ri ka donkam mardor ïa ka bor kaba kham khraw, ka don ïa ka bor ban treikam khlem kano kano ka jingshaniah ha ki lad pynbiang mar nabar.
Ki rynsan kum ki namding BrahMos cruise missile, Akash surface-to-air missile, ki SkyStriker loitering munition, bad ka rynsan D-4 anti-drone jong ka DRDO ki la aibor ïa ki kynhun shipai ban ther da ka jingtyngeh. La ïoh tam ïa u namding PL-15 ba shna da ka China – ba la siat da ka Pakistan hynrei u bym shym la bthei – bad kane ka la pyni ïa ka jingïapher jong ka rukom pyni ïa ki mar ba shna ha China bad ka jingseisoh jong ki ha ki madan thma. Ngin dang peit bniah bha ia une u namding. Ka Operation Sindoor ka la long ka jingkylla kaba shai na ka ‘Shna na ka bynta ka India’ sha ka ‘Shna da ka India’.
Ka jingkut jingmut kaba khlaiñ jong ka kam saiñ pyrthei
Ka bor treikam jong ki shipai, wat la ka long kaba shyrkhei katno katno ruh, ka long tang kat kum ka jingpyniaid sain hima sima kaba don shadien jong ka. Ki sorkar India kiba mynshuwa ki la jubab ïa ka jingleh ba la kyrshan da ka Pakistan da ki jingiakren, ka jingïadei kaba khlem ju pynphai kylla, bad ka jingpynsangeh kaba la ju pyndonkam kum ka jingtlot. Ïa kane la pynkylla junom haba u Myntri Rangbahduh u Narendra Modi u la shim ïa ka jingbahkhlieh ha ka kam saiñ pyrthei kaba pura ïa ka Operation Sindoor naduh ka kynta kaba nyngkong haduh kaba khatduh, da kaba plie lad ia ki kynhun shipai ba kin leh ia kaba donkam – khlem kano kano ka jingartatien.
U Modi u la ai ia ki shipai ia ka jingbthah kaba thikna: ban ther ia ki lehnoh bad ki nongkyrshan jong ki ha kano kano ka jaka ba ki treikam; ym don uwei ruh u riew paidbah uba dei ban shah pynmynsaw. Kawei pa kawei ka sienjam – naduh ka jingpynsangeh ia ka jingiateh Indus Water Treaty haduh ka jingpynbeit thikna ia ki jingther ki bor shipai – ka la long kaba shai bad kaba la buh da ka por. Ka jingpynsangeh ia ka Treaty kam shym la long tang ka dak. Da kaba pyni ia ka jingkwah jong ka India ban pyndonkam ia ka um kum ka lad treikam kaba jrong samoi, ka la wanrah ia ka jinglutksan ia ka Pakistan kaba kham heh ban ia ka jingiakut jong ki jingiather bad ka ban ktah ia ki pateng ban wan. Katba ka Pakistan ka nang pynheh ia ka jingiathut, ki shipai ki dang don ka lad ban pynphai da kano kano ka lad kaba ki jied, khlem da hap ban wan pan jingbit na ki bor sain pyrthei.
Ïa ka kam la pynskhem ha kajuh ka por da ka jingïakren kaba shai. Ka India ka la pynskhem ïa ka nia lajong: kaba la wanrah ïa ka jingkiar jong kiwei kiwei ki ri ia ka Pakistan bad pynthikna ba ïa ka jingsngewthuh ba kane ka dei ka jingiada ialade kaba ka pyrthei baroh kawei ka sngewthuh shuwa ban don kiwei kiwei pat ki jingkam na ki nongshun. La phah ia hynriew tylli ki kynhun sha ki 32 tylli ki ri. Kiba bun ki ri ki la pynpaw ia ka jingiatylli bad ka India pyrshah ia ka jingleh donbor, katba ka China bad ka Turkey ki la ieng bad ka Pakistan, da kaba pynbiang ia ki tiar, ki jingtip ba bniah lyngba ki satellite, bad ka jingiada ha ka kam synshar khadar. La iohi shai ia ka jingiashah jong ki bad kane kan don jingktah ia ka rukom iatreilang jong ka India ha ki snem ban wan.
Ka ri kaba iatylli: Ka rukom treikam jong baroh kawei ka ri
Ka Operation Sindoor ka la pyni ba ka kam ïaleh thma ha kane ka juk mynta kam dei tang ka kam jong ki kynhun shipai. Ka la long ka kam kaba iadei bad baroh kawei ka ri – ha kaba ki shipai, ki karkhana, ki kam haw haw, ki lad ioh jingtip, ki bor pyniaid shnong bad ka jingai jingtip ia ki paidbah ka trei kum kawei ka rynsan, ha kaba man ka bynta ka pynkhlain ia kiwei kiwei pat.
Ka ISRO ka la buh kyrpang 10 tylli ki satellite ban ai jingtip ia ki kynhun shipai katba ka National Technical Research Organisation (NTRO) ka la ai ia ki jingtip kiba kongsan shaphang ki jakam ba mut ban ther. La shondur, pynshisha bad pyllait paidbah ia ka Battle Damage Assessment (BDA) tang katto katne kynta hadien ba la dep ther, kaba la pyn pulom ia ka jingai jingtip ba ialam bakla da ka Pakistan. Haba ka Pakistan ka la kam ba ka la pynduh ia ki rynsan S-400 jong ka India, u Myntri Rangbahduh u la leit sha ka Adampur Airbase bad ieng hajan ka rynsan kaba dang treikam bad ka pyrthei ka la iohi ia kane. Ia ka jingiakhun kaba iadei bad ki jingai jingtip la iakhun kumba iakhun ha ka suinbneng.
Ïa ka jingsynshar paidbah la pynïasoh bad ki jingthmu jong ka kam shipai naduh kaba sdang. La ai jingtip ia ki heh sorkar bad ki bor pyniaid distrik ryngkat bad ki nongpynkhreh kam shipai. Ki mock drill ha kylleng ka ri ki la tei ïa ka jingshaniah jong ki paidbah bad ki pyni ïa ka jingkut jingmut jong ka ri. Ki kompeni shimet bad ki startup ki la noh synniang ïa ki lad pynbeit ha ka por lyngba ka rukom treikam jong ka iDEX, kynthup ïa ki loitering munitions bad ki rynsan counter-UAS, kaba pyni ba ka kam ïada ri jong ka India ka la san shisha ban kylla sha ka jingdon jingem ha ka por thma.
Ka synshar khadar ha ka liang ka ioh ka kot ka la iaid ryngkat. Ka India ka la pynsangeh noh ïa ka Indus Waters Treaty, ka la khang ïa Attari Integrated Check Post, ka la weng noh ïa ki visa jong ka Pakistan, ka la khang ïa ki riewdonsap jong ka Pakistan, bad ka la pynsangeh noh ïa baroh ki kam khaii pateng hapdeng artylli ki ri – da kaba pynshitom ia ka Pakistan ha ka rukom kaba kam ioh ban pyni ba ka thma ka dei tang ka jingiakyllaing ha ka jingiasiat ka bym don ki jingktah kiba kham iar ia ka ioh ka kot ne ka kyrdan jong ka ha ka pyrthei.
Ka Jingpynkut: Ka Jinglong kaba thymmai, ka jingkitkhlieh kaba thymmai
Ka Operation Sindoor kam shym la long tang ka kam jong ki shipai. Kalong ka jingpyni ia ka nongrim ba la san bad ba la pynïasoh lang -kaba pyniasoh lang ia ka mon ha ka kam saiñ pyrthei, ka jinglah jong ki briew ka ri, ka jingiasoh lang ha ka thma, ka jingtehlakam ia ka jingpynjur, ka jingpeit bniah ia ki jingtip, bad ka jingtreikam jong ka ri baroh kawei sha ka atiar kaba iadei jong ka jingsynshar.
Ha kylleng kine ki hynriew tylli ki bynta ba kongsan, ka India ka la batai biang ia ki kyndon jong ka jingiatreilang ha ka thain South Asia. Ka la pyni ba ka kam nuclear kam pynthikna ia ka jingbym shah pynshitom na ka bynta ki kam lehnoh ba la kyrshan da ka sorkar. Ka la pynshisha ba ki shiphew snem jong ka jingbei tyngka ha ka jingshna ia ki tiar iada ri hapoh ka ri ka lah ban wanrah ïa ki jingseisoh ba kongsan ha madan thma. Ka la pyni ba ka mon kaba skhem ha ka kam sain pyrthei, kaba la pynpaw shai bad kaba la pyntreikam beit, ka dang long ka nongkyntiew ia ka bor kaba khlain tam na baroh. Na ka bynta ka thain kaba kham iar, ka khubor ka long kaba khlem jingartatien: ka jingtei barim jong ki jingdon jingem jong ki lehnoh ka Pakistan, ki tiar jong ka China, bad ka jingbyrngem da ka bor nuclear ka dei kaba la peit bha – bad la shem ba kam pat lah ban leh ia kane.

Leave A Reply

Your email address will not be published.