Ki ar tylli ki Kashmir, ki ar tylli ki lawei : Katba ka J&K ka shna ïa ki surok rel bad ka kiew ha ki kam jngohkai, ki paidbah ka PoJK ki mih paidbah pyrshah ïa ka jingduna bording bad ka jingkiew dor u moida

0

David Lyngdoh

NEW DELHI, Nailar, 18: Ka jingïanujor ïa ki jingkiew irat hapdeng ki arliang u Line of Control ka pyni shai ïa ka jingnangiar ka jingïapher hapdeng Jammu bad Kashmir bad ka Pakistan-occupied Jammu and Kashmir (PoJK). Watla kine ki ar bynta ki ïasam lang ïa ki lum, ka histori bad ki tynrai dustur, mynta ki pyni ïa ki jingïathuhkhana kiba pher shibun ha ka rukom synshar, ki jingtei pynroi bad ki lad kamai. Katba Jammu bad Kashmir ka ïoh ïa ki samoi jngohkai kiba kham bun, ki projek rel kiba heh bad ka jingkiew ka jingbei tyngka na ki riewshimet, ki paidbah ka PoJK ki mih sha surok namar ka dor bording kaba rem bad ka jingduna ki marbam, bad na kine ki jingïakhih la bud sa ka jingkhang ia ka Internet bad ki jingtip ba don ki briew kiba la mynsaw bad kiba khlad.

Ka jingïapher ha ki jingtei ka long kaba paw bha. Ha Jammu and Kashmir ka la plie paidbah ïa ka Chenab Rail Bridge, kaba long ka jingkieng rel kaba hajrong tam ha ka pyrthei, kaba don 359 metre halor ka wah, kum shi bynta jong ka Udhampur-Srinagar-Baramulla Rail Link. Kane ka projek kaba kot sha ka T. 46,000 klur ka kynthup ïa ki 36 tylli ki tunnel lyngba ki lum ban pynïasoh ïa ka Kashmir Valley bad ka Network Rel jong ka ri India, kaba long ka sien kaba nyngkong. Ki tunnel kiba lah ban pyndonkam ha baroh ki por bad ki surok bah kiba la pynïar ki la pynjan ruh ïa ka jingjngai bad ki jingeh jong ki shnong kiba don ha khappud. Ha PoJK pat, ym don satia ka Network Rel kaba treikam; ki surok ha ki distrik kum ka Rawalakot bad Muzaffarabad ki dang duna; bad ki kad liengsin ki dang treikam hapoh bha ïa ka bor treikam kaba la paw ha kawei pat ka liang jong u Line of Control.

Ka jingeh kaba khraw tam ha ka jingim ha PoJK, kumba ong ki nongpeit bniah, ka dei ka jingeh ha ka bording. Kane ka thaiñ ka don ki jaka pynmih bording um kiba heh, kynthup ïa ka dam ha Mangla bad ha Neelum-Jhelum, hynrei ki paidbah ki hap siew ïa ki khajna bording kiba heh bha ha kane ka thaiñ, bad ki jingduh bording kiba ym shym la pynbna lypa ki lah ban neh bun kynta manla ka sngi. Ki paidbah kim ïoh jingmyntoi na ka bording kaba la pynmih hi ha ka thaiñ, namar ka leit sha ki National Grid. Kane ka jingïapher ka la pynmih ïa ka jingïakhih paidbah jong ka Joint Awami Action Committee ha u snem 2024, kaba la pynïasoh ïa ki phew hajar ngut ki paidbah, kynthup ïa ki kynthei bad ki samla, halor ka 38-point charter kaba dawa ïa ka bording kaba kham tad, ka dor kaba jem ban thied ia u moida bad ka synshar ka khadar kaba don ka jingkitkhlieh. Ki bor synshar ki la jubab da ki jingtip shaphang ki briew kiba la mynsaw bad kiba khladnoh, ki jingkem briew bad ka jingpynsangeh ia ki lad jingïakren. Ki jingeh ki dang sah haduh mynta khlem da lah ban pynbeit.

Ki dak jingïoh kamai ruh ki pyni ïa kane ka jingïapher. Ha Jammu and Kashmir ka ïoh 2.3 klur ngut ki nongwan jngohkai ha u snem 2024 bad 1.77 klur ha u snem 2025, katba ka kam jngohkai mynta ka noh synñiang kumba hynñiew persen sha ka jingpynmih pisa jong ka thaiñ. Ki shnong khappud kiba mynshwa ki long kiba jngai bad kiba sah marwei kum ka Gurez, Keran bad Lolab Valley hynrei mynta pat ki khring ïa ki phew hajar ngut ki nongwan jngohkai manla u snem, da kaba wanrah ïa ka jingïoh kamai kaba thymmai sha ki shnong kiba la slem ban kiew irat shakhmat. Ha PoJK pat, ka Neelum Valley kaba itynnad ka dang sah thylli; ki trai hotel ki la pynhiar ïa ka dor bai ingbasa namar ka jingduna ki nongwankai bad ki jingtei ban pynbna ïa ka thaiñ kum ka jaka jngohkai ki dang duna bha. Ka Jammu and Kashmir ka la khring ruh ïa kumba T. 5,824 klur ka Private Investment ha u snem 2025-26. Ha PoJK, ka jingduna kam jong ki samla ka la long ka mat jingdawa jong ki nongïakhih bad kaba dang iai bteng ban ïakren manla ka sngi.

Ki rukom pynbeit jong ki ar tylli ki bor synshar ïa ka jingbitar bad ki jingud jingnam jong ki paidbah ruh ka la long kawei na ki dak ban thew ïa ka rukom synshar. Ha Jammu and Kashmir, ki jingïakhih paidbah bad ki jingïakhih jong ki samla pule ki ju ïaid lyngba ki lynti kiba la buh da ka rukom synshar, ki aiñ, ka jingpynbeit ïa ka jingtreikam ki Pulit bad ka jingïakren bad ki paidbah. Ha PoJK, namar ka jingbym don ki lad kiba shngaiñ ban pynsngew ïa ki jingud jingnam, ki jingïakhih paidbah kiba neh slem ki la kylla long ka lad kaba kongsan ban dawa ïa ka jingkitkhlieh. Haba ka sorkar ka jubab ïa ki jingïakhih halor ka dor jong u moida bad da kaba khang ïa ka Internet, ym da kaba bishar bniah ïa ka polisi, ki nongpule bniah ki ong ba kane ka pyni ïa ka synshar kaba khanglad ïa ka jingpyrshah, ym ka synshar kaba pdiang bad pynbeit ïa ka. Ki nongthoh khubor bad ki digital creators ha Jammu bad Kashmir ki treikam ha ka Media Environment kaba la shah peitngor bha hynrei kaba dang treikam; katba ki nongpynïaid jingïakhih ha PoJK ki hap ban shaniah ha ki Network jong ki nongshong shnong shabar ri ban ïasam ïa ki khubor sha ka pyrthei.

Ki jingpynkylla ha ka Riti Synshar jong ka ri ha ka 5 tarik Nailar 2019, kiba pynkut ïa ka rukom ba kyrpang jong ka Jammu and Kashmir bad wanrah ïa ka thaiñ sha ka jingïasoh pura bad India ha ka liang lyngba ka aiñ, ki dang long ka mat kaba ïapher jingmut ha ka saiñpyrthei. Hynrei, ki jingktah jong kine ki jingpynkylla ha ka rukom synshar ki la nang paw bad ba dang lah ban thew: ka jingpynïoh ïa ki skhim jingïarap jong ka Sorkar Pdeng sha ki paidbah kiba mynshwa ym shym la kynthup, ka jingpynkhlaiñ ïa ki shlem treikam Panchayati Raj bad ka jingïashim bynta ha ka synshar paidbah na trai duh, ka jingpynïar ïa ki hok jong ki kynthei ha ka bynta jong ka jingdon jingem bad jingïoh bynta na ka jingïoh pateng, bad ka jingpynïoh kaba kham heh ïa ki prokram jong ka Sorkar Pdeng ha ka koit ka khiah, ka ïing ka sem bad ka pule puthi. Ha ki shnong, ka rukom treikam hadien 2019 ka la wanrah ïa ki shlem treikam kiba kongsan ha ka ri, ki jingtei ha ka liang ka jingsumar bad ka jingpynïar ïa ka jingïasoh Digital sha ki shnong kiba la slem ban ïoh ïa kine ki jingmyntoi.

Ki nongpule bniah ki pynksan ba kane ka jingïanujor kam dei shaphang ka jingïapher ha ki jaka ne ki mar ba lah ban pynmih namar baroh ar tylli ki thaiñ ki don ïa ki lum, ki wah bad ki them kiba itynnad. Ka jingïapher ka long ha kaei kaba ka rukom synshar ka leh bad kine ki jingdon jingem. Ha PoJK ka jingpynmih bording na ka um hynrei ka jingmyntoi ka leit shabar; katba Jammu and Kashmir la shna ia ki surok rel kiba ki paidbah jong ka hi ki pyndonkam. Ki paidbah ha baroh arliang u Line of Control, kumba la pynpaw bunsien, ki kwah ïa kijuh kiei kiei: ka bording kaba lah ban siew, ki kam ki jam na bynta ki khun, ki surok kiba bha ki ban ym khoh ha ka jingther u lapbah uba jur ha ka samoi lyiur bad ka lad kaba shaniah ban pynsngew ïa ka sur jong ki. Ka jingïapher ka shong ha ka jinglah ne jingbym lah jong ki Sorkar ban ai ïa kine ki jingmyntoi. Katkum kane ka jingthew sawar ka long ka jingthew kaba khatduh bad kaba kongsan na ka bynta ki ar tylli ki Kashmir kiba ïaid mynta ha ki lynti kiba ïapher bak-ly-bak.

Leave A Reply

Your email address will not be published.