KA ÏTKHMIH : Bishar hi mano ba kham stad ban jied kyrtong MP sha Parliament?
HT Wells
Ka jingjied dkhot MP sha baroh artylli ki ïing jong ka Parliament kata; sha ka Lok Sabha bad Rajya Sabha na ka jylla Meghalaya kan sa long noh shen. Kum ka jingpynkynmaw, la hap ban pynlong ïa ka by-election sha ka Lok Sabha na ka daw ka jingkhlad ba kyndit jong u Dr Ricky A.J.Syngkon ha ka 19.02.2026, uba ka term jong u kan kut sa kumba laisnem ei ei. Wat la ka Election Commission of India (ECI) kam pat pynbna tarik, hynrei ka lyer canvass election ka la sdang ban khluit ha kaba haduh mynta, ki la don laigut ki kyrtong ban ïa aireng ha lympung.
Napdeng jong kitei, ka VPP ka la dep jied lypa ïa u Dr Batskhem Myrboh la 3 bnai mynta, ka NPP pat ka dang shu dep pynbna ha u bnai May ïa ka kyrteng jong u Dr. DRL Nonglait katba ka UDP pat ka dang shu pynbna shen ïa ka kyrteng u Muktiar Bah Vivanstone G Kharngapkynta, katba ka BJP bad kiwei pat kim pat kloi haduh mynta.
Hynrei haba ngi phai pat sha u dkhot MP jong ka Rajya Sabha, ka samoi treikam jong u Dr. Wanwei Roy Kharlukhi kan kut noh ha ka 21.06.2026, dei namarkata ka daw, ka sorkar MDA kaba lamkhmat da ka NPP ka la shong kyrkieh myn sngi Balang, 03.06.2026 ban jied kyrtong. Hashwa ïa kata, ka hamsaia ka la pynphriang lypa ba u James Kongkal Sangma u hymmen jong u Conrad K. Sangma un dei u kyrtong, hynrei ki shu ïaleh ban da rapjot, hana ka kyrteng jong u Bah Hamletson Dohling bad Bah Himalaya Muktan Shangpliang ruh ki don ha ka lynti ban ïakhun, hynrei kita ki dei tang ki daw pynbieit ba khlem suhthied haei haei ruh. Namar balei, ym don kiba campaign sngur mynsiem ïa kitei ki arngut.
To, kumba la tip lypa, da ka jingmynjur lang jong ki nongïalam ka MDA-II, ki la pynbna ïa ka kyrteng jong u James K. Sangma kum u kyrtong sha ka Rajya Sabha bad ba un file ruh ïa ka nomination paper jong u ha ka 05.06.2026. Kaei kaba ki paidbah ki don ban pyrkhat halor kane ka jingjied kyrtong Lok Sabha bad Rajya Sabha ka NPP ?.
Nyngkong to ngin phai sha ka jingjied ïa u Dr. DRL Nonglait kum u kyrtong ka NPP sha ka election Lok Sabha : Ka daw ba ki ai sha ki paidbah ka long, ba ki burom eh ïa u Dr DRL
Nonglait uba la trei shitom ban ïoh jingithuh ïa ka ktien Khasi ban pynrung ha Eighth Schedule jong ka Constitution hynrei kumba ngi tip, ba katei ka jingïakhun jong u ka dangsah tang ha shiteng suiñ, namar ba la ai jingithuh ïa ka Ktien Khasi kum ka Official Language tang hapoh Meghalaya, ym ha Delhi. Ka daw ngi tip kat kum ka jingpynshai paidbah jong i Dr. Fenela Nonglait Advocate ka long, ba kawei ka MP na Tura ka khanglad ban ithuh ïa ka ktien Khasi da kaba buh jingkylli balei yn ithuh tang ïa ka ktien Khasi katba ïa ka Garo pat ym shym la ithuh, haba u Rajnath Singh Home Minister ha ka 5 th March 2019 u la dep ban pynkhreh nadong shadong lyngba u Under Secretary jong ka Home Affairs PK Samal halor ka phang “Inclusion of Khasi Language in the Eighth Schedule to the Constitution”, sa tang ban table ha ka House ban ïoh jingmynjur ryngkat bad 38 tylli kiwei pat ki jait ktien, ha kaba ka ktien Khasi ka don ha ka serial number 18. Kum ka jingpynkynmaw, ïa katei ka kam la dep phah ruh sha ka Press Trust of India (PTI) GoI ha ka 26 th July 2019. Kumba I Dr Fenela I buh jingkylli, balei ba ki MP jong ngi kim kmen ban ïohrung shwa tang kawei ka Ktien na ka Jylla lajong, kiwei ki mat sa rung keiñ kham hadien, ym lei lei.
To ngin ïapeit shuh shuh, kynmaw ïa kitei ki kyntien, hana ba ka NPP ka sngewburom eh ïa u Dr DRL, te sa ai ticket Lok Sabha ïa u. Ka jingkylli ka long, lada ki sngewburom katta katta, balei kim tyrwa syndon da ka seat Rajya Sabha ka bym donkam ban leit ïa kawangktieh sha ki 36 tylli ki segments jong ka Shillong Parliamentary Seat ?. Namar ba hap ban leit sha u Paidbah, kan don beit ka jingpynthohbria ïa ka longrynïeng jong u, la ka dei ha ka kam Balang ne ki kam shakri ha NEHU. Nalor nangta, ka samoi kan dei 6 snem, ym 5 snem kum ka Lok Sabha. Kata te ka la dei shisha ka jingburom bakhraw keiñ ïa u ba dei ban ïatem ksing, hynrei utei u rangbah ruh u liat sor ha ka shrip. U nongthoh um don jingmut ei ei ban airong ïapher jaidbynriew hangne (not intended to paint communal hatred) hynrei ngi kren ïa ka Nongrim jong kata ka kyntien jali ja-um ba ki pyndonkam, ‘burom’, namar ka jingïakhun Lok Sabha te phim thikna la phi lah ne em ban pynjop ïa u kumba long ka Rajya Sabha kaba 100 na ka 100 la thikna ban jop suk, khamtam haba phi don ha ka majority kaba skhem bha.
Kum ka dak jong ka jingpyrshah ïa katei ka jingleh bym suidñiew jong ki dkhot ka MDA, u Bah Rubertjune Kharjahrin u la iehnoh shisyndon ïa ka jinglong Vice President bad jinglong dkhot na ka UDP namar ba ka kyrshan arti arjat ïa u James K Sangma da kaba u ong, ha ka por ba ka party ka wad ïa ka jingkyrshan jong ki paidbah ban pynjop ïa u kyrtong jong ka ha ka Election Lok Sabha, ka jingmynjur ban kyrshan ïa u James ka phalang pynban da khongpong pduk.
Katei ka jingleh jong u Bah Robertjune ka wanrah biang ka jingsngewshaniah jong ki briew ïa u hadien ba u la rem election ha ka snem 2024. Ka bor pyrkhat bad ka jingïohijngai jong ki nongïalam ka jaidbynriew jongngi ka dang lyngkot bad dangsahdien shaba palat, ki kmen tang ïa ka jingïohnong ba mynta hynrei ym ïa ka mynried ne ka lashai. Wat la ngi beiñ ïa kiwei pat ki jaidbynriew pynban ki dang kham ïohijngai ma ki ban ïangi. Kumta, sa bishar hi paidbah mano bastad ban jied kyrtong ban pynïakhun election sha dorbar Parliament.
Kum ka jingpynkynmaw, u Bah Brington Buhai Lyngdoh u jubab “ki briew (MLA & Minister) jongngi te phi, wat ïa ka rong kali ruh ki ïaknieh te phin ong kumno” haba ki nongthoh khubor ki kylli balei ba ka sorkar lailama jong u ka khyllem.