Ka Great Nicobar: Ka jaka ba kongsan jong ka India ha ka kam Duriaw -Admiral D. K. Joshi

0

Ka jylla kaba khlem pynskhem ïa u pud u sam, ki jingïateh bad ki lad khaiï pateng kam lah ban pynskhem ïa ka lawei jong ka. Ka jinghikai jong u Kautilya, kaba la thoh ha ka grammar jong ka synshar khadar da ki spah snem mynshuwa, ka la wanphai biang da ka bor kaba pher ha kane ka por jong ngi. Ki ri mynta ki shah tynjuh biang ym tang da ka jingheh jong ka ïoh ka kot jong ki ne ka jingkhlaiñ jong ki shipai jong ki, hynrei da ka bor jong ki ban pule ïa ka geography, ban khmih lynti ïa ka lawei bad ban leh eiei shwa ba ka lad kan kylla long ka jingtlot. Ka Great Nicobar kalong kawei na kum kine ki jingtynjuh ïa ka India.
Ka lah ban paw kum ka dew lynnong kaba jngai ha ka tduh ba shaphang shathie lam mihngi jong ka India, ban iehnoh khlem da ktah, kumba ka la long da ki phew snem. Ka Great Nicobar kadei ka jaka ba kongsan jong ka India ha ki kam duriaw. Ka don hajan ki katto katne ki lad ki lynti lyngba ki duriaw ba kongsan jong ka Indo-Pacific, kadei kawei na ki lad ba kongsan tam jong ka India sha ka pyrthei. Dei na kata ka daw ba ïa ka jingthmu ban pynroi ïa ka Great Nicobar ym lah ban sngewthuh tang kum ka projek ba ïadei bad ki jingdon jingem. Kam dei tang shaphang ka kad lieng, ka kad liengsuiñ, ka shnong ne ka jaka pynmih bording. Kadei ka kam kaba wanrah ïa ki jingeh la ka India ka pynkhreh ne em ban pynkylla ïa ka jingmyntoi kaba kyrpang bha ban pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka Bor ba Kyrpang jong ka.
Da ki spah snem, ka Indian Ocean ka la pynwandur ïa ka lawei jong ka India, da kaba rah ïa ka khaiï pateng, ki jingmut jingpyrkhat, ka jingktah jong ka imlang sahlang bad, tengteng, ïa ki jingma kiba don hakhmat jong ngi. Hynrei, ha kaba bun na ka por hadien ka jinglaitluid, ka jing thmu jong ka India ka la sahkut ha tang ki kam kiba ïadei bad ki jaka khyndew.
Ym lah ban len ba ka Great Nicobar ka don ha ka jaka kaba kyrpang bha. Kadei kawei na ki dewlynnong kiba heh tam ha ka archipelago, kaba heh kumba 910 sq. km. Ka jingheh jong ka projek baroh kaba long 166.10 sq.km ka long tang kumba 2 per cent na ka jingheh baroh kawei, ha kaba 130.75 sq. km, kumba 1.82 per cent na ka jingheh jong ka jaka khlaw baroh kawei jong ki dewlynnong, la tyrwa ban pyniar.
Ka don hajan ka South-East Asia bad ka hajan ki lad ki lynti lyngba ki duriaw ba kongsan jong ka pyrthei, kynthup ïa ka Malacca Strait, ka Six Degree Channel, ka Sunda Strait bad ka Lombok Strait. Ha ka jingshisha, kadei ka jaka pdeng duriaw jong ka India kaba don shaphang mihngi.
Ka jingdonkam jong ka ka kham paw shai haba peit ia ka ym na ka jingpeit bniah jong ki duriaw bah. Pyrkhat ïa ki lieng kiba ïaid na ka Gulf of Aden sha ka Malacca Strait, ki lieng kit umphniang kiba ïaid na West Asia bad Africa sha East Asia, ka jingleit jingwan jong ki lieng kit mar kiba pynïasoh ïa ka Asia, Africa bad Europe, ki jingdon jingem jong ka navy, ki jaka peitngor bad ka jingpynbiang mar kiba ïaid lyngba kine ki um.
Ka Indian Ocean ka la nang kylla long ka jaka kaba bun ki kam. Ka jingïaid jong ka bording, ka jingkit ïa ki mar, ka jingbuh ïa ki shipai duriaw, ki jingdon jingem ha ki dewlynnong, ki cable hapoh duriaw bad ka jingpeitngor ïa ki duriaw mynta ki long shi bynta jong ka jingïakhun kaba kham heh, kaba ym lah ban iohi lehse da kiba bun kiba shong ha ki shnong ki thaw, hynrei kaba kongsan ia ka lawei jong ki ri.
Ka jingjia kaba dang shen ka long ba ka jingtyrwa kaba la rim da ki phew snem ban shna ia ka wah kaba pyniasoh ia ka duriaw Andaman bad ka Gulf of Thailand la pynsangeh noh. Ha ka jaka kata, ka jingkieng kaba 90 km kaba don bun bynta kaba pynïasoh ïa artylli ki kad lieng ba la shna thymmai ha ka tenth parallel- kawei ha Ranong ha ka duriaw Andaman bad kawei pat ha Chumphon ha ka Gulf of Thailand, ryngkat bad ka rel ba stet, ka surok ba bun bynta, ki pipe bording bad ki pipe umphniang bad gas bad ka air- digital grid, ka dang ap ia ka jingïoh jingmynjur. Kine kiei kiei baroh ki pynkylla dur thymmai ïa ka lynti khaii pateng jong ka Indo-Pacific bad ki pynkylla ia ka bynta pdeng jong ka ïoh ka kot beit sha ka thain Andaman.
Ka Strait of Malacca kadei kawei na ki jaka ba kongsan tam ha ka pyrthei. Ka pyniasoh ia ka Indian Ocean bad ka Pacific bad ka kit ia ka bording (umphniang bad LNG) bad ka khaii pateng kaba don dor haduh katta katta. Ka Galathea Bay jong ka Great Nicobar ka jngai kumba 45 Km na ka Six Degree Channel, kaba pyniasoh ia ka Malacca Strait da ki lynti kiba poi sha Africa, Middle East bad Europe. Kumba shi lakeiei ki lieng ki ïaid man la u snem lyngba ka Malacca Strait-Six Degree Channel.Ka jingjan jong kane ka dewlynnong sha ka Malacca, Sunda bad Lombok ka ai ïa ka India ka jingmyntoi kaba khraw. Ym don ka bor duriaw kaba lah ban kyntait ïa kum kine ki jingshisha jong ka jaka.
Ha kylleng ka IOR, ki ri kiba khlaiñ bor ki nang pynïar ia ka jingdon jong ki lyngba ki kad lieng, ki jingpyn beit ia ka jingpynpoi mar, ki lad ban leit sha duriaw, ki jingdon jingem jong ka navy, ki rukom peitngor bad ki lad ha ka ioh ka kot.
Ka jubab jong ka India kam lah ban long kaba artatien. Kadei ban long ka jingpynskhem. Ia ka jingsynshar ym pynkhlain tang da kaba dro lain ha ka map.Ka nang khlain haba ka jaka ka long kaba iasoh, kaba shong ba sah ki briew, ki ioh ia ka jingshakri, kaba seisoh bad kaba lah ban pyndonkam ha ka rukom kaba stad. Ka International Container Trans shipment Port, ka kad liengsuiñ ba thymmai, ka shnong bad ka jaka pynmih bordingkim dei tang katto katne ki projek. Baroh, ki wanrah ia ka jinglong jingman kaba donkam ia ka India ban pynneh ia ka jingdon bynta kaba lah ban shaniah, kaba iaineh bad kaba bun bynta ha ka jaka kaba kongsan ha duriaw.
Ka National Green Tribunal, hadien ka jingbishar bniah bad jingpynkut noh ïa ki jingpeit bniah, ka la ithuh ïa ka jingdonkam kaba khraw jong ka projek ym tang na ka bynta ka jingkiew ka ioh ka kot jong ka dewlynnong bad ki jaka ba marjan kiba don ha ka jaka kaba kongsan, hynrei wat na ka bynta ka jingïada bad ka jingshngaiñ jong ka ri.
Ka Singapore kam shym la long ka jaka kaba kongsan ha ki kam duriaw kaba khraw tang namar ba ka don ha ka jaka kaba biang. Ka jaka ka plieia ka lad bad ki jingdon jingem jong ka ki pynkylla ia kata ka lad sha ka bor.Ka Diego Garcia ka tyrwa sa kawei pat ka jinghikai na ka Indian Ocean. Ka pyni kumno ka dewlynnong kaba jngai, haba la pynbiang ïa ki tiar ki tar bad ki tiar pyntreikam, ka lah ban ïoh ïa ka jingmut ba kongsan tam. Ki duriaw ki tei ia ka bor kaba donkam ban pyndonkam ia ka jaka.
Ka Great Nicobar ka ailad ia ka India ban leh ia kane ha ka rukom kaba ryntih bad kaba kyrpang jong ka India. Ka lah ban kyrshan ia ka khaii pateng bad pynkhlain ia ka jingshngain jong ka ri, pynduna ia ka jingshaniah ha ki jaka pynpoi mar shabar ri, kyntiew ia ka bor navy jong ka Indiabad ka lah ban long kum ka khyrdop sha ka thain South-East Asia bad ka rynsan na ka bynta ka Indo-Pacific kaba kham iar. Ka kad lieng jong ka Great Nicobar ka lah ban pynduna ïa ka jingshaniah ha ki mar jong ka Indiaba la pynkitlyngba ki kad lieng jong kiwei kiwei ki ri, ban pynkhlain ia ka jingiaineh jong ka kam pynbiang mar,ban khring ïa ki nongbei tyngka, ban pynmih ia ki lad kam bad ai ïa ka India ka jingshaniah kaba kham khraw halor ka jingkit ia la ki jong ki mar.
Hooid, ka mariang ha ka Great Nicobar ka long kaba kham don hapoh ka jingma. Kano kano ka projek kaba heh kum kane dei ban pyntreikam da ka jingsumar ia ka mariang, ka jingbud ryntih ia ka ain, ka jingpeit bniah katkum ka jingstad science bad ka jingpynduna kaba shisha. Ka roi ka par kam lah ban long kaba khlem da pyrkhat. Hynrei ka jingpynnehia ka mariang kam lah ban long kaba ktah shirta ia ka jingpyrkhat kaba thymmai. Ka jingeh kaba shisha kalong ym ban jied hapdeng ka jinglong ka mariang bad ka jingshngain jong ka ri. Ka jingeh ka long ban pynthikna ia ka jingshngain jong ka ri ryngkat bad ka jingkitkhlieh ia ka mariang.
Ka jingkylli kaba shisha kalong hato ka India ka kwah ban pynroi da ka jingkitkhliehia ka dewlynnong kaba donkam bha, ne kan iehnohïa kata ka dewlynnong kaba duna ki jingiasohha ka por ba la pynbeit thymmai ïa ka Indo-Pacific baroh kawei.
Ka India kalong ka ri kaba donbor ha ka dewbah bad ha ka duriaw.La slem palat mynta ba ka jingpyrkhat shaphang ka khyndew ka la kham kongsan ban ia ka jingpyrkhat ia ka duriaw. Ka Great Nicobar namarkata kam dei ka jingpynlutksan, hynrei kadei ka jingpeit bniah kaba thmu. Ka lawei jong ka ri ka wan dur ym tang na ki jingma kiba ka iakynduh, hynrei da ki lad ki lynti kiba ka ithuh ha ka por. Ka Great Nicobar kaba khraw kalong kawei na kum kine ki lad. Ban leh klet ia ka kan long ban iehnoh ia ka geography khlem da pyndonkam bad kaba lah ban shah pynwandur da kiwei pat. Ban kyntiew ia ka da ka jingstad kan long ban pynkylla ia ka geography sha ka bor.
Ka India kam donkam ban panmap namar ba ka pyrkhat da ka jingthmu. Ka donkam tang ban leh da ka jingkitkhlieh, da ka jingkut jingmut bad da ka jingsngewthuh kaba shaiia ka jingmyntoi jong ka ri. Ha ka spah snem jong ka Indo-Pacific, ka Great Nicobar kam dei ka tduh jong ka ri India. Kadei ka jaka peitngor jong ka India ha ka khyrdop jong ka lawei.

(U nongthoh u dei u Lt. Governor jong ka Andaman and Nicobar Islands bad u Vice Chairman jong ka Islands Development Agency. U dei u heh duh barim jong ka Naval Staff bad Commander-in-Chief jong ka A&N Command ha ki snem 2009-10).

Leave A Reply

Your email address will not be published.