Ka bynta bad ka jinglong nongïalam jong ki kynthei riewlum

0

Da ka- Savitri Thakur

Ka India kadei ka ri kaba riewspah bad kaba don ki riti dustur bad ki lad kamai kajih bapher bapher, ka ri kaba don ki jaitbynriew riewlum kiba palat ïa ka 10.45 klur, kaba long kumba 8.6% na ka jingbun briew baroh kawei. Kane ka jingkheiñ kam dei tang ka jingkheiñ ïa ka jingbun briew hynrei ka pyni ïa ka jingpynpaw kaba kyrpang jong ka kolshor jong ka India kaba iphuh iphieng, kaba la rim bha bad kaba bun jait. Kane ka jaitbynriew ka la long ka nongsumar bad pynneh pynsah ïa ki jingdon jingem ka mariang bad ka la noh synñiang ban pynwandur ïa ka jinglong tynrai jong ka ri India lyngba ki riti dustur kiba riewspah, ka jingïar jong ki ktien, bad ki rukom tip tynrai. Wat ki kot hyndai kum ka Ramayana bad Mahabharata ki kdew ïa ka jingshlur, ka jingstad bad ka jingïadei kaba jylliew jong ki bad ka mariang.
Hynrei la slem bah, la pynjngai ïa ka imlang sahlang jong ki riewlum na ka roi ka par. La ñiew ïa ki kum ki nongsumar ïa ka kolshor kaba im hynrei ym kum ki paralok kiba ïaryngkat. Khamtam eh, ïa ka jinglong nongïalam, ka jingtbit, ka jingshemphang ha ka imlang sahlang, bad ka bynta ban tei ïa ka imlang sahlang jong ki kynthei riewlum ym shym la ithuh haduh katta katta kaba ki dei hok ban ïoh.
Hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri, u Narendra Modi kane ka rukom pyrkhat bad ka rukom treikam ka la sakhi ïa ka jingkylla kaba don jingthmu. Ka sorkar ka la ïaid lait na ka jingkular lamler ban shim ïa ka polisi jong ka jingpynkupbor kaba la thmu. Kane ka jingaiti ha ka roi ka par kaba pura jong ki jaitbynriew riewlum ka long ka jingpynshisha ba ym don jaitbynriew ka ban sahdien ha ka jingïaid lynti jong ka roi ka par jong ka ri India. Ka mantra “Sabka Saath, Sabka Vikas, Sabka Vishwas, bad Sabka Prayas” ka la long ka nuksa kaba khlain jong kane ka jingïohi jngai kaba kynthup lang ïa baroh.
Kane ka jingkular ka paw shai ha ki jingmang pisa. Ka jingmang pisa baroh na ka bynta ka roi ka par jong ki jaitbynriew riewlum ka la kiew na ka T. 10,237.33 klur ha u snem 2024-25 sha ka T. 14,925.81 klur ha u snem 2025-26, kaba long ka jingkiew kaba phylla haduh 45.79%. Kane ka pisa ka la kiew na ka T.4,497.96 klur ha u snem 2014-15 sha ka T.7,411 klur ha u snem 2021-22 bad mynta ka pyni ïa ka jingkiew kaba 231.83%. Ka jingkyntiew ïa ka mang tyngka ha ka mang tyngka jong ka sorkar pdeng jong u snem 2025-26 na ka bynta ka Tnad Tribal Affairs ka pyni shai ba ki jaitbynriew riewlum khamtam ki kynthei kim dei shuh tang ki nongïoh jingmyntoi hynrei ki dei ki nongïalam ba shitrhem ha ka jingïaid lynti jong ka roi ka par.
Ki kynthei riewlum ha India ki la long ka tynrai jong ka imlang sahlang, ka kolshor, bad ka ïoh ka kot. Ki long ki nongsumar ïa ki rukom im tynrai kiba ïadei bad ka um, ki khlaw, bad ka khyndew, ki don ka bynta kaba kongsan ha ka jingshim rai na ka bynta ka imlang sahlang, ka jingïada ïa ki jingdon jngem, bad ka jingpynneh pynsah ïa ka kolshor. Mynta, kane ka bynta ka paw ym tang ha ïing hasem bad ka imlang sahlang hynrei naduh ki rukom synshar haduh ka jingthaw polisi. Ka dak kaba khlaiñ jong kane ka jingkylla ka long ka jingdon jong kawei ka kynthei riewlum, ka Droupadi Murmu, kum ka President jong ka ri India – ka ophis kaba ha khlieh duh jong ka Riti Synshar.
Ka sorkar pdeng ka la shim ïa ka rukom treikam kaba bun rukom ban pynskhem ïa ka jingpynkupbor ïa ka imlang sahlang-ka kolshor, ka jingkyntiew ha ka ïoh ka kot, bad ka jinglong nongïalam jong ki kynthei riewlum, da kaba pynthikna ba ka jingroi ka ïaid palat ïa ka jingpynïar ïa ki jingdonkam ban pynthikna ïa ka jingburom, ka jingithuh, bad ka jinglah kyrshan dalade. Hapoh ka Tribal Women Empowerment Scheme, ka National Scheduled Tribes Finance and Development Corporation ka ai ram haduh 2 lak ïa ki kynthei riewlum na ka bynta ban seng kam lajong bad ban seng kam seng jam ha ka sut kaba tang 4%. Kane ka ïarap ïa ki ban kyntiew ïa ki kam trei kti, ki kam ba la pynshong nongrim ha ka rep ka riang, ki tiar ba la shna na ki siej, ki jingri, ki kam pynkhreh, bad ki kam ai jingshakri.
Ka campaign kaba kyrpang, ka Pradhan Mantri Janjati Adivasi Nyaya Maha Abhiyan (PM-JANMAN), kaba la sdang na ka bynta ki Particularly Vulnerable Tribal Group (PVTG), ka wanrah ïa ki jingdonkam ba kongsan sha kine ki jaitbynriew. Kane ka campaign ka pynthikna ïa ka roi ka par ha 75 tylli ki shnong PVTG ha kylleng ki 18 tylli ki jylla bad kawei ka union territory, ka bym shym la ïoh ïa ka jingkiew shaphrang kaba kongsan. Da ka jingbei tyngka kaba kumba T.24,104 klur, ka PM-JANMAN ka wanrah ïa ki jingpynbha kiba bniah ha ka liang ka jingshna ïing, ka um kaba khuid, ka koit ka khiah, ka bam kaba tei, ka pule puthi, ka jingpynïasoh ïa ki surok, bad ki lad kamai kiba lah ban ïaineh.
Nalor kata, ki Skul Eklavya Model Residential School (EMRS) ki ai jinghikai khlem jingsiew bad kaba bha ïa ki khynnah riewlum, kaba plie ki lad ki lynti kiba thymmai na ka bynta ban kyntiew ïa ki sap. Ki Scholarship scheme ki la pynduna shibun ïa ka jingpep skul shiteng por khamtam ha ki khynnah kynthei.
Ka DAY-NRLM ka la pynkhlaiñ ïa ka bor jong ki kynthei riewlum ban shim rai ha ka liang ka pisa tyngka, ka jingpynmih lang, ka jingpynïaid ïew, bad ka jinglah kyrshan dalade ha ka ïoh ka kot lyngba ki Self help Group. Ha kajuh ka por, ka Anganwadi bad Nutrition Mission ka la kyntiew ïa ka bam kaba tei na ka bynta ki longkmie kiba armet bad kiba ai buiñ bad ki dak jong ka jingkoit jingkhiah jong ki longkmie.
Ka Panchayats (Extension to Scheduled Areas) Act (PESA), 1996, ka la ai bor ïa ki jaidbynriew riewlum kiba sah ha ki jaka ba la buh ha ka Fifth Schedule da ka jingsynshar hi dalade lyngba ki Gram Sabha (ki dorbar shnong). Kane ka aiñ ka pynthikna ïa ka jingïashim bynta jong ki kynthei ha ki Panchayat bad ki Gram Sabha. Ka Tnad Tribal Affairs ka la shna ïa ki module ai jinghikai ba kyrpang ha ka jinglong nongïalam na ka bynta ki kynthei.
Ka Adi Karmyogi Campaign ka la paw kum ka sienjam ba kongsan ha ki jaka riewlum. Hapoh kane ka campaign, palat 20 lak ngut ki nongwanrah jingkylla – ka jingkhleh lang jong ki dkhot kynthei jong ka Self-Help Group, ki samla, bad ki heh sorkar ha ka thaiñ – la hikai kum ki nongïalam ha ka thaiñ ha ka jingsynshar, ka jingai jingshakri, bad ka jingpynkupbor ïa ka imlang sahlang. Ka campaign ka thmu ban pynkhlain ïa ka jingsynshar kaba ïashim bynta lyngba ka “1 Lakh Tribal Villages-Vision 2030,” ban pynthikna ïa ka bynta ba kongsan na ka bynta ki kynthei. Ka President jong ka India, ka Droupadi Murmu, ka la ïaroh ïa kane ka campaign, da kaba ong ba ka jinglong nonïalam jong ki riewlum ha ki jaka nongkyndong ka dei ka nongrim na ka bynta ka “Viksit Bharat @2047.” Mynta, bun ki shnong kiba bun ki riewlum ki don ki kynthei kiba ïalam ïa ki jaka treikam ha shnong kum ki president, kiba pynïaid ïa ki Self- Help group, kiba don ki bynta kiba pynkylla dur ha ki lab synshar, bad kiba pynïasoh ïa ki shnong ki thaw jong ki bad ki prokram ba ïadei bad ka kamai kajih bad ka roi ka par.
Shuh shuh, hapoh ka “Dharti Aaba Janjatiya Gram Utkarsh Abhiyan” kaba la sdang ha u snem 2024, palat 79,000 klur tyngka la mynjur na ka bynta ka jingpynroi ba pura jong palat 63,000 tylli ki shnong kiba bun ki riewlum. Ka jingphaikhmat ba kongsan jong kane ka campaign ka long ban pynkhlaiñ ïa ki kam nongïalam jong ki kynthei ha ki komiti shnong.
Ka jingïashim bynta kaba nang kiew jong ki kynthei riewlum ha ka jingïaid lynti jong ka roi ka par jong ka ri India ka pyni ba ki kylla long ym tang ki nongïashim bynta hynrei ki nongïalam jong ka jingkylla. Ka jingpynleit jingmut kaba mynta ka long ban pynkhlaiñ ïa ka jinglong nongïalam jong ki ha ki jaka nongkyndong. Na ka bynta kane, la pynïar ïa ki jaka ai jinghikai ha kaba ïadei bad ka jinglong nongïalam na ka bynta ki kynthei ha ki shnong ki thaw khnang ba ki kynthei kin kham bun kiba lah ban ïashim bynta shitrhem ha ka kam synshar, ka ïoh ka kot, bad ka jingshim rai ha ka imlang sahlang.
Ka jingpynïasoh ia ki kam kamai kajih ba la pynshong nongrim ha ki khlaw bad ki kam shna kti sha ki iew jong ka ri bad shabar ri ka long ka mat ba kongsan ban kyntiew ïa ka dor bad ka jingburom ïa ka kam jong ki. Lyngba ki Self Help group bad ki kynhun kamai jakpoh, ki kynthei ki nang long ki nongtrei kiba donbor jong ka jingkylla kaba bha ha ka imlang sahlang. La nang kyntiew ïa ka jinghikai shaphang ka jingnang jingstad ha ka kam digital bad ka jingpynïaid ïa ka pisa tyngka khnang ba kawei pa kawei ka kynthei kan lah ban kyrshan dalade.
La nang pynkhlaiñ ïa ka lad ban ïoh ïa ka jingpule kaba kham shalor bad ka jingkyntiew ïa ki sap na ka bynta ki khynnah kynthei riewlum khnang ba kin lah ban kiew sha ki kyrdan nongïalam da ka jingsngewskhem ha ki por ban wan. Ka thong ka long kaba shai – ka jingpynkupbor ïa ki kynthei riewlum kam dei tang ka jingsngewthuh ïa ka imlang sahlang hynrei ka dei ka nongrim kaba skhem na ka bynta ka jingpynïar ïa ka synshar paidbah jong ka India, ka roi ka par kaba neh, bad ka jingkiew shaphrang kaba kynthup lang ïa baroh.
(Ka Nongthoh kadei ka Myntri Khynnah ba dei khmih ïa ka Tnad Women and Child Development, Sorkar India).

Leave A Reply

Your email address will not be published.