K a Meghalaya, kaba la ïoh ïa ka nam kum ka jaka ba ïoh bun eh u slap khamtam ha ka lyiur, mynta kala mad ïa ka jinghiar bun bun shah ha ka jingïohslap hapoh ka Ri mynta u snem.Ka jingkheiñ bala ïoh na ka Indian Meteorological Department (IMD) ka pyni ba ka Meghalaya kala ïoh 698.8mm u slap hapdeng ka 1 tarik Jylliew haduh 29 tarik Naitung, haba ïanujor bad ka jingïoh slap barabor kaba kot 1,584.6 mm, kaba pyni ïa ka jingduna haduh 56%. Tang ha ka 29 tarik Naitung, ka Meghalaya kala ïoh 3.5 mm u slap, na kaba ju ïoh kaba kot 29.2mm, kaba pyni ïa ka jingduna haduh 88%. Ka IMD kala kheiñ ïa kane ka jinglong jingman kum ka jingduna kaba heh duh (Large Deficient).
Ka West Jaiñtia Hills District kala duna bun eh ha ka jingïoh slap kaba la kot haduh 78% ka jingduna, bud sa ka West Khasi Hills da 74% ka jingduna bad ka West Garo Hills kaba kot 68% ka jingduna ïoh slap.
Ha baroh kawei ka thaiñ Shatei Lam Mihngi, kiba bun ki Jylla kila ïaksaid hynrei ym kumba mad da ka Meghalaya kaba la jur eh. Ka Assam kala duna da 41% ka jingïoh slap, ka Arunachal Pradesh da 44% bad ka Tripura da 44%. Ka India baroh kawei kala ïoh tam ïa u slap kaba kot haduh 7% ka jingtam ha kane ka aiom lyiur, kaba pyni ïa ka jingkylla ka suiñbneng ha kane ka thaiñ Shatei Lam Mihngi ka Ri.
Ka Jylla Meghalaya ka don ïa u pud ba 443 km bad ka Ri Bangladesh sha ka thaiñ Shathie bad kala shah ker pat ha ka Assam ha baroh kiwei ki liang. Namar ba ka dei kaba bun ki jaka nongkyndong bad ba shaniah shibun ha ka jinglong ka suiñbneng ha kiba bun ki kam kum ha ka rep ka riang, ka jingïoh um bad ki jingmih ki khlaw ki btap, ka Meghalaya ka lah ban shah ktah jur ha ka jingkylla ka suiñbneng.
Ka jingïoh duna slap kala ktah ïa ka jingpynmih ïa ki marrep ba mih ha ka por Lyiur bad Pyrem khamtam u khaw, uba shaniah tylli ha ka umslap. Ka jinglang ka um sha meiramew ruh kala duna bha, kaba buh ha ka jingma ïa ka jingïoh umbam umdih ha ki jaka nongkyndong bad ruh kaba ktah ïa ka jingpynmih bording elektrik.
Kat kum ka Agromet bulletin bala pynmih da ka IMD Shillong ha ryngkat ka jingïatreilang bad ka ICAR Barapani, la ïathuh ba ka lah ban don ka jingïoh slap ba 170 mm ha kine ki san sngi ban wan. La bthah ïa ki nongrep ba kin shna bha ïa ki nur ha ki jaka rep khnang ban khanglad ïa ka jinglang ka um.
Ha kane ka juk ïa beh ïa ka jingnang jingstad kaba ïaid ryngkat ryngkat bad ka jingïa beh spah ka long kaba eh haduh katta katta ban pynshai sha ki paidbah ïa kata ka jingma kaba lah ban mih na ka jingkylla ka suinbneng ne ka jingkylla ki bor ka mariang. Hynrei kaba kham suk ban batai lyngkot kaban pynpei shkor artad ïa baroh ka long kaei te kaban jia lada jia ba la tyrkhong lut ki um ki wah bad la khyrwit ka jingshit kyrang ka sngi. Ka por ka dang biang bad paka palat ïa ka Jylla Meghalaya ban kyndit bynriew katba ka um kam pat poi ha ryndang lym kumta ym myntoi shuh ban kyang ne ban pyrta shla ynda la dier ka por ne ban babe haba ka por kam myntoi shuh.
Baroh baroh yn ym don satia kiban kyntait lada wan ki kam pynroi ha ki shnong ki thaw khamtam lei lei lada wan kum ki surok, ki jaka sumar, ki skul, ki college lane ki jaka ïalehkai kiba paka, hynrei kumba ju ong ka kyntien kano kano kaba wan bad ka jingmyntoi kan don ruh khyndiat ka jingduhnong. Tiak, lada ïatai halor kane ka phang la ju ïohi ruh ba don ki khep ba ki paidbah ki mih ban pyrshah lada ka sorkar ka thmu ban tei ïa ki skul ne ki jaka sumar ha ki jaka paidbah. Ym tang katta don ruh kiba mih ban pyrshah haba don ki public hearing ba ïadei bad ki karkhana. Kum ha kine ki khep don ki jingjïa kiba hap ban ïaroh ïa ki paidbah bad don pat ki jingjia kiba donkam ban ïa syllok bad ki paidbah kiba mih ban pynpaw ïa ka jingpyrshah jong ki.
Ha ka juk ba ïabeh ïa ka jingpynkylla dur ïa ki nongkyndong sha ki jaka sor, khlem pep kin don bun ki jingkylla bad kaba nyngkong eh na kine kadei ka surok, ka tei iing tei sem, ki dukan heh ne ki shopping complex, ki jaka pule, ki madan ïalehkai bad kiwei kiwei kin mih kawei hadien kawei. Ha kum kine ki jaka kumba la sakhi ha ki thaiñ jong ka New Shillong ka shim por tang kumba katto katne snem ba kane ka jaka kan long sor. Kumta ha kum kine ki khep donkam pat kata ka jingpynwan dur kaba paka khnang ba ka pateng kaban wan hadien 50 snem ne 100 snem kin ym tim ïa kane ka pateng kaba mynta.
Kum ka nuksa, lada kane ka pateng ba mynta kam pyrkhat shuh ïa ki tyllong um, ka pynkhyllem naphang ïa ki tynrai dieng, kam don por shuh ban thung dieng thung siej ha ki jaka kiba lait tang katta ka pateng kaban wan kan shong tyrkhong. Kam myntoi ban ïa kren kam pynroi lada ym don shuh ka umbam umdih. Ka shnong ka lah ban riewspah ha ka jingdon ki iing kiba bun mala, ki surok kiba plih, ki dukan kiba heh ba heh, ki jaka pule kiba pawnam bad ki nongshong shnong kiba la nang la stad lut hynrei haba ym don ka umbam umdih ne ka tyllong um ha ka shnong ïa kaei phin sarong.
