Ki thup kyrteng nongthep Vote, ka jingpeit bniah ïa ki jingtrei ki shlem treikam bad jingshaniah ki paidbah

0

 

 

David Lyngdoh

Ka jingïatai ha India halor ka Election Commission of India (ECI) bad ka Special Intensive Revision (SIR) kam dei tang halor ka jingbun jong ki kyrteng kiba la shah weng na ka thup kyrteng ki nongthep vote. Ka la pynmih ruh ïa ki jingkylli halor ka rukom pynkhreh ïa kine ki thup kyrteng, ka rukom pynbeit ïa ki jingbakla bad ka rukom shim rai hapoh ka Election Commission. Ka thong ka long ban pynthikna ba ki thup kyrteng ki long kiba dei bad kiba thikna, khlem da iehnoh ïa ki nongthep vote kiba donhok.
La pynbeit ïa kiba bun ki lad ki lynti ban pynsuk ïa ki nongthep vote. Ki Booth Level Officer (BLO) ki la leit jngoh manla ki ïing, ki help desk ki ai jingïarap ïa kiba donkam, ki Booth Level Agent (BLA) ki lah ban peit bniah ïa ki thup kyrteng, bad ki nongthep vote ki lah ruh ban aiti ïa ki kot ki sla lyngba ka online. Ki heh jong ka ECI ki la ïathuh ba naduh ka 24 tarik Jylliew 2025, la pynrung thymmai ïa 2.37 klur ngut ki nongthep vote kiba ha ka rta 18 haduh 28 snem, kiba ju tip ruh kum ka Gen Z. Ha kane ka bynta, ki don lai tylli ki jingkylli kiba kongsan: Kaei ka SIR, balei la pynlong ïa ka, bad kumno yn ïada ïa ki nongthep vote kiba don hok na ka jingshah weng kyrteng khlem nongrim?
Ka Special Intensive Revision ka dei ka jingbishar bniah ïa ka thup kyrteng ki nongthep vote. Ka ïapher na ka jingpynbeit thup kyrteng kaba ju long manla u snem, namar ka kynthup ïa ka jingtohkit kaba kham bniah ïa ki kyrteng kiba la don lypa, la u nongthep vote u dang im ne em, la u dang sah ha ka jaka ba la pynrung kyrteng, bad la ka kyrteng jong u ka paw tang shisien ha ka thup kyrteng. Ka bor jong ka ECI ban pynlong ïa kane ka jingbishar bniah ka ïoh nongrim na ka Article 324 jong ka Riti Synshar ka Ri bad ka Section 21(3) jong ka Representation of the People Act, 1950. Kine ki kyndon ki ailad ïa ka Election Commission ban pynlong ïa ka jingpynbeit kyrpang ïa ka thup kyrteng ha kano kano ka por, lada ka la buh jingthoh ïa ki daw jong ka rai.
Ki thup kyrteng jong ki nongthep vote ki donkam ïa ka jingpeit bniah manla ka por, namar ki don ki briew kiba la khlad noh, kiba la kynriah jaka sah sha kiwei ki jaka ne sha kiwei ki Assembly Constituency, bad don ruh kiba la shah pynrung kyrteng palat shisien. Ha ka rai jong ka 27 tarik Jymmang 2026, ka Supreme Court ka la kdew ba ka jingpynbeit bniah kaba khatduh ïa ka thup kyrteng ha Bihar ka la long ha u snem 2003. Naduh katei ka por, ka ïingbishar ka la kdew ba ka jingroi jong ki sor bad ka jingkynriah jaka jong ki briew ka la nang kiew, katba ki jingkhlad jong ki nongthep vote kim shym la shah pyntip bad ki kyrteng kiba ïai paw arsien ki la nang bun. Ka ïingbishar ka la shem ba ka SIR ka don ïa ka thong kaba shong nongrim, kata ban pynneh ïa ka jinglong thikna jong ki thup kyrteng bad ban kyrshan ïa ka jingpynlong ïa ki elekshon kiba laitluid bad kiba khuid ba suba. Ka ïingbishar ka la pynskhem ruh ïa ka nongrim katkum ka aiñ jong ka SIR.
Ka jingpynlong ïa ka SIR ha Meghalaya ka pyni ïa ka rukom treikam jong kane ka jingpynbeit thup kyrteng ha ki shnong ki thaw. Ka Jylla ka dei kawei na ki 19 tylli ki Jylla bad ki Union Territory kiba la kynthup ha ka Phase III. Ka por treikam ba la pynbna da ka ECI ha ka 14 tarik Jymmang 2026 ka la kynthup ïa kumba 23.43 lak ngut ki nongthep vote. Ki BLO ki la leit na kawei ka ïing sha kawei pat naduh ka 30 tarik Jylliew haduh ka 29 tarik Naitung, bad ki Electoral Registration Officer (ERO) jong baroh 60 tylli ki Assembly Constituency ki la pynmih ïa ka draft electoral roll ha ka 5 tarik Nailar.
Haduh shiteng jong u Nailar, palat 6.5 lak ngut ki nongthep vote ki la shah buh ha ka thup jingpynshisha kaba kham bniah, namar ym shym la lah ban pynïasoh ïa ki jingtip jong ki bad ka thup kyrteng jong u snem 2005, lane namarba la shem ïa ki jingbym ïahap ha ki jingtip jong ki. Ki nongthep vote kiba la lah ban pynïasoh ïa ki jingtip jong ki bad ka thup kyrteng jong u snem 2005 kim donkam ban leh eiei shuh.
Katkum ka jingpynbna da u Chief Electoral Officer, haduh ka 12 tarik Risaw, la pyndep ïa ka jingbishar ha ki 6,21,399 tylli ki Case na ki 6,51,735 tylli kiba la phah notis, kaba long 95.35 percent. Kumba 2,641 ngut ki nongthep vote la lap ba kim long kiba bit ban shah kynthup ha ka thup kyrteng kaba khatduh. Ka jingtreikam ka dang ïaid shakhmat, kumta kine ki jingkheiñ ki lah ban kylla.
Na ka bynta ki nongthep vote kiba la ïoh notis, la pynbeit ïa ka rukom treikam khnang ban pynsuk ïa ki. Ki BLO ki leit jngoh ïa ki, lum ïa ki kot ki sla bad upload ïa ki ha ka ECINet. Kumta, ka jingwan mih markhmat na ka bynta ka jingbishar ka dei ban donkam tang ha ki khep kiba kyrpang. Ki nongthep vote kim donkam ban leit sha ka ophis jong u Electoral Registration Officer (ERO) lane Assistant ERO. Ha ki khep kiba donkam ïa ka jingbishar, yn pynlong lyngba ka online katba lah, bad u nongthep vote u lah ban ai bor ïa ki bahaïing ba la san rta ban mih bujli ha ka jaka jong u. Ki help-desk bad ki special camp ki don ruh ban ai jingïarap ïa kiba donkam. Ha Meghalaya, haduh ka 12 tarik Risaw, la ïoh pdiang bad pynrung ha ka digital system ïa 28,627 tylli ki application.
Kane ka jingtreikam ka shaniah ha ka kynhun kaba heh jong ki nongtrei ha ki shnong ki thaw. Ha u Jymmang, ka Meghalaya ka don 3,551 ngut ki BLO, bad ka ECI ka la bthah ïa ki seng saiñ pyrthei ban thung ïa ki BLA ha manla ki polling booth khnang ba kin lah ban peit bniah ïa ki thup kyrteng ryngkat bad ki ophisar elekshon. Ka Election Commission ka ong ba palat 20 lak ngut ki BLA ha kylleng ka India ki ïarap ban peit bniah ïa ka jingpynrung kyrteng ki nongthep vote. Ka la ong ruh ba ha ka sngi thep vote, baroh ki polling station ki don ïa ka jingpynïaid webcast.
Hynrei, ka jingkheiñ kaba la khring bha ïa ka jingpyrkhat jong ki paidbah ka dei ka jingshah weng jong palat 13 klur tylli ki kyrteng na ki Draft Electoral Roll ha kylleng ka ri. Kine ki kyrteng la buh ha ka thup jong kiba la khlad noh, kiba la kynriah jaka sah, kiba ym don ha ka jaka sah ba la pynrung kyrteng, lane kiba kyrteng jong ki, ki paw palat ïa ka shisien. Ka jingshah weng kyrteng na ka Draft Electoral Roll kam mut ba u nongthep vote u la duh noh junom ïa ka hok ban thep vote. Hynrei, namar ka jingbun jong ki kyrteng kiba la shah weng, ka long kaba kongsan ba ki paidbah kin ïoh ïa ka lad ban peit ïa ka kyrteng jong ki bad ban ujor lada don ka jingbakla.
Ka jingpeit ïa ka por bad ka rukom ïaid jong kane ka jingtreikam ka ïarap ban sngewthuh ïa ka jingthmu jong ka. Ka SIR ka la sdang lyngba ka hukum ba la pynmih ha ka 24 tarik Jylliew 2025. Hadien kane, la pynbna ïa ka por treikam na ka bynta 12 tylli ki Jylla bad ki Union Territory ha ka 27 tarik Risaw 2025, bad sa kawei pat ka jingpynbna kaba kynthup ïa 19 tylli ki Jylla bad ki Union Territory ha ka 14 tarik Jymmang 2026. Ka ECI ka la ong ba baroh lai ngut ki Election Commissioner ki la mynjur lang khlem kano kano ka jingïapher jingmut ïa kine ki hukum. Ha Meghalaya, la buh ban pynmih ïa ka thup kyrteng kaba khatduh ha ka 26 tarik Risaw 2026.
Ki samla nongthep vote ki la nang ïoh rung kyrteng ha ka jingbun kaba khraw. Katkum ka ECI, kumba 50,000 ngut ki nongthep vote thymmai ki ïoh rung kyrteng man la ka sngi. Ha Meghalaya, la tyrwa ban pynlong ïa ka Special Drive hadien ka jingpynmih ïa ka thup kyrteng kaba khatduh, ban pynrung kyrteng ïa kito kiba la shah iehnoh, ki nongthep vote kiba dang thep vote nyngkong bad ki samla nongthep vote.
Ki jingkylli ki la mih ruh halor ka rukom treikam hapoh ka Election Commission. Hadien ki khubor kiba la mih ha ki lad pathai khubor halor ka jingïapher jingmut hapdeng ki lai ngut ki Commissioner ha kaba ïadei bad ki rai halor ka SIR, ka ECI ka la pynshai ba ka shithi kaba la phah sha u Cabinet Secretary ka ïadei bad ka rukom treikam jong u ophisar uba la wan trei lyngba ka Deputation, ym bad ka Policy jong ka Commission lane ka IT Division.
Ha ka 26 tarik Nailur, ka Election Commission ka la pynbna ïa kawei ka Committee hapoh ka jingïalam jong u Senior Deputy Election Commissioner, ryngkat bad uwei u riewshemphang uba laitluid na ka IIT lane IIIT, kan peit bniah ïa ka ECINet. Kane ka sienjam ka pynlong ïa kane ka digital platform ban shah bishar bniah ha ka por ba ki digital system ki don ïa ka bynta kaba kongsan ha ka jingpynïaid bad jinglum jingtip shaphang ki elekshon.
Ki jingkylli halor ki thup kyrteng jong ki nongthep vote ki ju ïadei ruh bad ki jingsngewkhia halor ka teknoloji ba pyndonkam ha ka jingthep vote. Ka ECI ka la ong ba ki Electronic Voting Machine (EVM) ki dei ki kor kiba treikam la ka jong bad kim don kano kano ka jingïasoh bad ki network. Ki lad jingïada kiba la pyntreikam da ka Election Commission ki kynthup ïa ka First Level Checking, ar sien ka jingjied ïa ki kor lyngba ka Randomisation hakhmat ki Agent jong ki kyrtong, ka jingpynlong ïa ka Mock-poll kaba dei ban leh, ka jingpynshisha da ki kyrtong ïa ka Burnt Memory jong ki kor, bad ka jingpynïanujor ïa ki Slip jong ka Voter Verifiable Paper Audit Trail (VVPAT) ha san tylli ki Polling Station kiba la jied khlem da buh lypa ha man la ka Assembly Constituency. Ka Supreme Court ka la pynskhem biang ïa kine ki lad jingïada ha ka rai jong ka ha u Ïaïong 2024 halor ka VVPAT.
Ki jingbishar ba dang shen ha ka ïingbishar ki la pyni ïa ka jingïapher kaba kongsan, kata ba ka jinglong katkum ka aiñ jong ka jingpynlong ïa ka Special Intensive Revision (SIR) kam mut ba baroh ki rai kiba la shim ha ka por ba pynlong ïa kane ka jingtreikam ki long kiba dei katkum ka aiñ. Ka Supreme Court ka la dep bishar ïa ka bor jong ka ECI ban pynlong ïa ka SIR. Hynrei, kam pat ai jingmynjur lane kyntait ïa ka Form 6 kaba la pynkylla hadien ka rai jong ka ïingbishar halor ka Bihar. Kane ka mat, ryngkat bad kiwei pat ki jingmudui kiba ïadei bad ka, la buh ban bishar ha ka 27 tarik Risaw.
Ka don ka nongrim kaba shai ban pynlong ïa ka jingpeit bniah ïa ki thup kyrteng jong ki nongthep vote. Ka jingkhlad jong ki briew, ka jingkynriah jaka sah, ka jingpaw kyrteng palat shisien bad ka jingkylla jong ki jaka sah ki lah ban pynlong ïa ki thup kyrteng ban ym long shuh kiba thikna katba nang ïaid ka por. Hynrei, ka jingpynbeit bniah ïa ki thup kyrteng ka wan ruh ryngkat bad ka jingkitkhlieh ban pynthikna ba ka rukom treikam ka long kaba hok bad kaba suk ïa baroh. Ki nongthep vote kiba don hok ki donkam ïa ki lad kiba shai bad kiba suk ban pynshisha ïa ka hok jong ki, ban tip balei ka jingeh ka la mih, bad ban pynbeit ïa kano kano ka jingbakla shuwa ba kin duh ïa ka kyrteng jong ki na ka thup kyrteng. Ka jingngeit jong ki paidbah ka shong ha ka jinglong thikna jong ki thup kyrteng bad ruh ha ka jingdon jong ki lad kiba lah ban shaniah ban pynbeit ïa ki jingbakla.
Na ka bynta ki nongthep vote ha Meghalaya, ki lad jingïarap ki la don. Kino kino kiba la ïoh notis, kiba lap ba ka kyrteng jong ki kam don ha ka thup kyrteng lane la weng bakla, lane kiba don kiwei pat ki jingujor, ki lah ban telephone sha ka Voter Helpline ha u nombor toll-free 1950. Ki lah ruh ban buh por ban ïakren lyngba ka phone bad u Booth Level Officer (BLO) jong ki da kaba pyndonkam ïa ka ECINet app. Ki thup jong ki jingdawa bad ki jingpyrshah hapoh ki Form 6, 7 bad 8 la dep Upload ha ka Website jong u Chief Electoral Officer, Meghalaya, ceomeghalaya.nic.in, ha kaba ki nongthep vote ki lah ban peit bad pynshisha ïa ka kyrteng bad ka jinglong jong ka aplikeshon jong ki.

Leave A Reply

Your email address will not be published.