Ka Jingdon ka bam na ka bynta ka Jingkyntiew ïa ka Bam kaba Tei Met hapoh ka BRICS – Dr. Swati Nayak

Ki jingma kiba wan na ka jingkylla ka mariang bad ka jingthut ha ki lad pynbiang mar ki ktah man ka por ïa ka ïoh ka kot jong ka pyrthei ha kaba ïadei bad ka bam, bad ka kynhun BRICS ka don ki jingeh kiba thymmai kiba ka hap ban ïakynduh. Ka jingbuh lypa ïa ka bam, ïa kaba ngi ju pyrkhat kum ka jingpynkhreh na ka bynta ki jingjia ba syndet, ki dei mynta kiba hap ban pyndonkam na ka bynta ka jingshngain ha ka jingïoh ïa ka bam kaba tei ïa ka met, ka jingïaid ryntih bad ki iew bad ki jinglong jingman ha ka imlang sahlang kiba kylla stet.
Katba ngi sngewthuh ba ka jingbuh lypa ka long kaba kongsan na ka bynta ka jingshngain ha ka pyrthei ha kaba ïadei bad ka bam, ka jingkylli kaba mynta ka long, kiei ki mar kiba ngi dei ban buh lypa na ka bynta ki jingartatien kiba ïadei bad ka jingkylla ka suinbneng bad ka kam khaii pateng, ha ryngkat ki jingeh kiba don lypa kiba ïadei bad ka jingthngan bad ka jingïoh duna ka bam kaba tei ïa ka met. Ka kaiphod World Bank–FAO–WFP (2025)-Strengthening Strategic Grain Reserves to Enhance Food Security, ka la pyni ba 343 ngut ki briew ha 74 tylli ki ri ki shem jingeh bha ha kaba ïadei bad ka jingïoh ia ka bam ha u snem 2024. Kane ka long ar shah haba ïanujor bad ki briew kiba shem jingeh ban ïoh ïa ka bam ha ki snem shuwa ka khlam COVID-19. Ki jingktah kiba bun ïa ka ïoh ka kot ki la wanrah ïa ki jingthut kiba bun ha ka kam khaii pateng bad ka jingkiew ka jingbym ïoh bam, kiba la wanrah ïa ki jingeh ha kaba ïadei bad ka jingshngain ha ka jingïoh bam.
Ka kam ka la nang kham jynjar shuh shuh ha u snem 2026. Katkum ka jingong jong ka World Bank, ka thma kaba dang ïaid shakhmat ha ka thain Sepngi jong ka Asia ka la wanrah ïa ka jingthut ha ka jingshalan umphniang bad sboh lyngba ka Strait of Hormuz, ka jingïadei kaba kongsan bha ha ki marbam mar rep ha ka pyrthei. Ka la don ka bynta kaba kongsan bha ha ki kam jong ka pyrthei kiba ïadei bad ki mar bam. Ka la don ka jingkiew dor kaba khraw jong ki sboh naduh u Rymphang haduh Lber 2026, ha kaba ka dor jong ka urea ka la kiew haduh 46 percent ha ka shi bnai. Katkum ka jingkhein lypa ba la ai da ka World Food Programme, haduh 45 million ngut ki briew ki lah ban poi sha ka jingkyrduh bam namar ka jingbteng jong kane ka jingthut.
Kane ka dei ka jingeh kaba heh bha ïa ki ri jong ka kynhun BRICS namar ba bun na ki ki dei kiba khlain bha ha ki kam rep bad ka jingshalan ïa ki mar rep bad ruh kiba pyndonkam shibun bha ïa ka sboh ha kajuh ka por.
Hynrei ka rukom pyrkhat kaba rim shaphang ki jaka buh jingbam ka la nang kylla. Ha ka rukom tynrai, ka jingthmu ban buh lypa ïa ki mar bam ka long khamtam eh ban pynbeit ïa ka dor ne ban ïahap bad ki jingduna ba shipor. Ka jingeh jong ka juk mynta, ha kawei pat ka liang, ka kham jylliew bad ka donkam ïa ki lad ki lynti ban pynthikna ym tang ïa ka jingdon jong ki jingtei met kiba biang, hynrei ruh ïa ka jinglong jong ki kaba ïadei bad ka jingbam, ka jingbiang ka dor, bad ka jingdon jong ki kaba bteng hapdeng ki jingthut. Katkum ka kaiphod ba la lum lang jong ka European Commission “Using Food Reserves to Enhance Food and Nutrition Security in Developing Countries,” ka bam bad ka jingshngain ha kaba ïadei bad ka bam kaba tei ïa ka met kam sahkut tang ha ka jingïoh ïa ki mar bam.
Ka jingkylla ka la nang kham kongsan ha ka jinglong jong ki ri BRICS, ha kaba wat la ka don ka jingtam ki jingdon jingem kiba ïadei bad ka bam, hynrei ka jingduna marbam ka dang ïai bteng. Ka India, kum ka nuksa, ka la tam ïa ka rekod ban pynmih bun eh ïa u khaw ha ka 353.96 million ton ha ka por naduh u snem 2024 haduh u snem 2025, katba ha kajuh ka por ka dang pynneh ïa kawei na ki rynsan kaba heh tam ha ka pyrthei kiba ïadei bad bad ki mar bam. Ïa kane ka jingshisha la pyni ha ka jingthoh ha u snem 2025 ba la pynmih da ka tnad Press Information Bureau jong ka Sorkar India halor ka phang From Harvest to Home: Building Resilient Infrastructure for Storage of Food Grains.
Ki lad buh mar bam kiba dang mih ha India ki pynpaw kumno ki jaka buh jingbam kim sahkut tang kum ki jaka buh jingbam, kiba ïaid sha ka jingpynïaid kaba jop ïa ka jingpynbiang ïa ka bam kaba tei ïa ka met. Ka rukom buh mar bam katkum ka jingstad saian, ka jingpynkylla digital, ka jingpynkylla ïa ka bor bapher bapher, bad ka jingpynïasoh bad ka Public Distribution System ka ai ka lad ban pynïar ïa ki jait mar ba la buh lypa da kaba pynrung ïa ki jait jingbam ba la pynkhlain – u kba bad u kew, bad kumjuh ruh ki shana dai, ki jait dai, bad ki jingbam ba la pynkhlain. Kane ka nang kham kongsan namar ba ka India ka nang kyntiew ïa ki jingpynïar ïa ki mar rep ha ka pyrthei.
Ha kajuh ka rukom, ka China ka pyrshang ruh ban pynbeit thymmai ïa ka buit treikam jong ka ha kaba ïadei bad ki jingdon jingem jong ka ha ka rukom treikam kaba pyrkhat ïa ka jingïaineh jong ki kam jong ka kiba ïadei bad ka bam. Katba ka dang bteng ban lum ïa u khaw, u kew, bad u riewhadem, ka Beijing mynta ka kham pynleit jingmut ha ka jingbuh ïa ki jingstad, ka jingpeit bniah ïa ki jingbam da kaba pyndonkam da ka AI, ka jingpynbiang ïa ki jaka buh daitthah ïa ki marbam, bad ki symbai. Mynta ka la kham pynleit jingmut ban pynthikna ba kan don ka jingshngain lyngba ka jingbam kaba tei ïa ka met hapoh ka jingpynbiang jingbam kum ka lad ban pynduna ïa ka jingduhnong hadien ka por rep bad ban ïoh ïa ki jingbam bapher bapher.
Ka lynti ba ka Russia ka la shim ruh ka ai ïa ka nuksa jong kawei pat ka bynta jong ka polisi jong ka ri, kata ka long ka jinglah ban ieng pyrshah ha ka kam sain pyrthei. Ka Russia ka la pynïadei ha ka rukom kiba shai ïa ka jingbiang bam bad ka jingbiang jong ka ri, ka jingpynbun ïa ki mar ba la lum lypa, ka jingpynleit jingmut ha ka jingpynmih mar hapoh ka ri na ka bynta ka kam rep jong ka, bad ka jingpyndonkam ïa ka jingshalan ïa u khaw shabar ri bad ki sboh kum ki atiar jong ka sain pyrthei ha ka thain Sepngi jong ka Asia bad Africa. Ha ka pyrthei ha kaba ki jingpynjari, ki jingïadei ha ka kam khaii pateng kiba la pynphiah, bad ki jingtehlamam ïa ki jingshalan mar shabar ri ki nang jur, kane ka dei ka mat kaba kongsan bha.
Ka don sa kawei pat ka nuksa kaba kordor – ka South Africa. Ha ka jaka ban pynleit jingmut ha ka jingdon jingbam, ïa ki jingeh jong ka South Africa lah ban batai kum ki jingeh ha ka jinglah ban siew bad ka jingbym lah ban ïoh ïa ki jingbam ba tei met. Ha kane ka khep, ka jingpeit bniah jong ka sorkar ka phai sha ka jingïada ïa ka imlang sahlang ha kaba ïadei bad ka jingbam, ki skhim ai bam ha ki skul, ka jingthied mar, bad ka jingïada ïa ki lad pynbiang mar bam ha ka imlang sahlang na ki jingma kiba wan na ka jingkylla jong ka suinbneng. Ha kum kane ka jinglong, ki jingbuh lypa ïa ki mar kam dei shuh ka kam na ka bynta ka ïoh ka kot hynrei ka kylla sha ka kam kaba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ki prokram ban ai ïa ka bam kaba tei ïa ka met.
Shuh shuh, ka kaiphod World Bank-FAO-WFP ka ban jur ba ka jingpynbiang lypa ïa ki mar ka long kaba seisoh tam, lada ka long kaba ‘rit, kaba suk bad kaba stad’ bad kaba la pynbïang na ka bynta ki jingjia kiba syndet. Kumjuh ka jingïatreilang hapoh ka European Commission ka pyni ba wat hapdeng ka jingbiang ki mar, ka rukom pyniaid kam ka dei ka bynta kaba khraw bha kaba wanrah ïa ka jingbha ne ka jingsniew ha kaba ïadei bad ki polisi kiba ïadei bad ka jingshngain ha ki mar bam.
Kane ka long kaba kongsan namar ka ktah ïa ka rukom ïatreilang hapoh ka BRICS ban kyntiew ïa ka jingshngain ha ki mar bam. Ha ka jaka ban pynbiang ïa ki mar ha ka rukom kaba shem jingeh bha ha ka kam sain pyrthei bad ka jingpynpoi ïa kine ki mar, ka la kham bha ïa ka BRICS ban don ïa ka rukom treikam hapdeng ki ri kaba don nongrim ha ka jingïasam ïa ka data, ki lad buddien kiba ïahap lang, ki lad ai jingtip lypa, ka rukom thied mar kaba ryntih bad ka jingkyntiew ïa ki lad buh mar.
Ka long kaba donkam ban kynmaw ba ka lawei jong ki mar ba la pynbiang lypa ka ïasoh lang bad ka jingïar jong ki jait bam kiba tei ïa ka met. Ka jingbuh lypa ïa u khaw bad u kew kam lah ban pyndap ïa ka jingma kaba don ha kaba ïadei bad ka jingthngan bad ka jing duna ha ki mar bam kiba tei ïa ka met. Ka long kaba donkam ban pynthikna ïa ka jingïoh ïa ki jait khaw bad kew kiba tei ïa ka met. Kane kan plie lad ïa ki ri BRICS ban pynïasoh lang ïa ki kam pynthikna ïa ka jingshngain ha ki mar bam bad ki kam kiba ïadei bad ka koit ka khiah jong ki paidbah.
Ka long ruh kaba donkam ban pynthikna ïa ka jinglah ban ïaineh na ki jingkylla ka suinbneng na ka bynta ka jingpynkhreh lypa ïa ka jingpynbiang mar lypa. Namar ka jingbun shuh shuh ki jingshlei um, ka jing duna slap, ki eriong bad ka jingshit tasam, ka long kaba donkam shuh shuh ba kine kim ktah ïa ka jingpynmih mar bad ka jingbuh ïa ki mar ha kajuh ka por. Ha kaba ïadei bad kane, ka long kaba donkam ban bei tyngka ha ki jaka buh mar kiba katkum ka juk mynta, bad ruh ha ki lad buh pyndaitthah, ki jaka buh mar ba ïasam lang, ki lad peitngor kiba don ka IoT bad ki lad ban tehlakam ïa ka jingdon jong ka um.
Ki ri BRICS ki don ha ka jaka kaba biang tam ban ïarap ban wanrah jingkylla ha ki polisi jong ka pyrthei ha kaba ïadei bad ka jingbuh ïa ki mar bam. Ha ka jingïatreilang, ki lah ban don ka bynta kaba heh bha ha ka jingpynmih mar bam, ka jingpyndonkam ïa ki sboh, ka jingkhaii ïa ki mar bam, bad ki kynhun kiba ïashem jingeh ha ka pyrthei. Lyngba ka rukom pynkhreh kam kaba biang, lah ban pynkylla ïa ki jaka buh mar jong ki na ki lad ha ki por jong ki jingeh sha ki lad ban pynthikna ïa ka jingshngain ha ka jingïoh ïa ki mar bam kiba tei ïa ka met, ka jingïaneh haba don ki jingkylla jong ka suinbneng bad ka jingryntih ha kaba ïadei bad ka jingïadei hapdeng ki ri.
Ka jingjop jong ka jingbuh lypa ïa ki mar kan ym shong tang ha ka jingbun jong ki mar ba la buh. Hynrei, kan dei na ka jinglah ban pynthikna ïa ka jingïaid ryntih jong ka imlang sahlang lyngba ki jingeh, ka jingpynthikna ïa ka jingïoh ki paidbah ïa ka bam kaba tei ïa ka met, ka jingpynkhlain ïa ki lad pynmih mar bam ha ki thain bapher bapher, bad ka jingpynduna ïa ka jingshaniah ha ki lad pynbiang mar kiba tlot ha ka pyrthei. Ka jingkylli ïa ki ri BRICS ha kaba ïadei bad ka jingpynbiang lypa ïa ka bam mynta kam dei hato ngi lah ne em ban pynmih shuh shuh ïa ki mar bam, hynrei ka long hato ngi lah ban pynbiang ïa ki mar bam kiba tei ïa ka met.
(Ka nongthoh kadei ka South Asia Lead, Seed Systems and Product Management, & India Country Manager (Interim), ka nongïoh ia ka khusnam Norman Borlaug Field Award (World Food Prize) 2023, International Rice Research Institute.)