Yn leit kyrpad ka Sorkar Jylla ïa ka Sorkar Pdeng ban shah ïa ka jylla ban ai licence ïa ki nongtih dewïong barit

Shillong, Jylliew 23 : U Symbud Myntri Rangbah ka jylla u Ma Sniawbhalang Dhar u la ïathuh mynta ka Sngi Ba Ar ba ka Sorkar Jylla kan sa leit ïakren bad kyrpad ïa ka Sorkar pdeng halor ka jingtyrwa ban pynduna ne pynrit ïa ka jaka ban tih par dewiong bad ban shah ruh ïa ka sorkar jylla ba kan ai Licence na ka bynta ki Nongtih dewiong kiba rit kumba la dawa da ki nongkhaïi dewiong, ki trai par dewiong bad baroh kiba ïadon bynta ha kane ka kam.
U Ma Sniawbha ula ong, ba ka sorkar ka la ïakynduh hynnin ka sngi bad ki nongkhaïi dewiong bad kumjuh ruh bad ki nongïalam ka Coordination Committee kiba mihkhmat ïa Khasi Hills, Jaintia Hills bad Garo Hills. Ula ong ba kane ka jingïakynduh kala long kaba biang bad kaba seisoh.
“Hynin ka sngi ngi lah don ka jingïakynduh bad ka kynhun jongki nongkhaïi dewiong bad ka coordination committee na baroh 3 tylli ki thain jongka Khasi Hills, Jaintia Hills bad Garo Hills. Ka jingkren ka long kaba seisoh bad kaba biang bha. Ngi lah sngap ïa ka jingai jingmut ka jongki bad ngi lah pdiang ruh ïa ka jingai jingmut bad jingbatai bad ïa ki jingpyni ka jongki,” ong u Ma Sniawbha.
Kiba don bynta ki la pynpaw ba ka jingtih dewiong kat kum juk saian ne “scientific mining” kam long kaba ïahap ha Meghalaya namar ba ka donkam bun palat ïa ka jaka.
“Ki la kyrpad ba ka jingtih dewiong da ka juk ki kor ki bor saian kam long kaba biang ha ka jylla namar donkam ïa ka jaka ba heh bha. Kumta ngi la rai ban leit kyrpad ïa ka sorkar pdeng ban kyrpad ban pynhiar noh ïa ka jingheh ka jaka khnang ba kine ki nongtih dewiong kiba rit ruh kin ioh ban tih ïa u dewiong” ong biang u Ma Sniawbha
U Symbud Myntri Rangbah ula ong, ba ka jylla kan sa banjur ïa ka sorkar pdeng ban pynjynsur na ka bynta ki nongtih dewiong kiba rit.
“Ngin kyrpad ruh ïa ka Sorkar Pdeng ba kan ai jingbit ruh ïa ka sorkar jylla ban ai licence ’ na ka bynta ki nongtih dewiong kiba rit, lada ka long kaba lah. Kine ki dei ki jingai jingmut. Ngi ïeng kshem bad ngi kular ïa ki paidbah ki jong ngi ba ngin shim khia bad ka Sorkar Pdeng bad ban kyrpad katkum ka jingkyrpad jong ka kynhun jong ki nongtih bad nongkhaïi dewiong” ong u Symbud Myntri Rangbah.
Ula pynpaw ba ki nongtih kiba rit ki dei kito kiba tih ha ka jaka kaba don 5-6 akar bad ong ba ka jylla kan sa leh bad shim khia tang shu ïoh ïa ka jingbit na ka Sorkar Pdeng.
“Da ki nongtih kiba rit, nga mut ha ka jaka kaba 5-6 hektar. To ngin ïa peit, la ka Sorkar Pdeng kan pynjynsur noh bad kan shah noh ban ai ïa ka lisen da ka jylla hi, ngin sa ïatreilang ryngkat bad bud ryntih ruh ïa ki kyndon” ula ong.
U Ma Sniawbha ula kdew ba ka jingtih dewiong katkum ki kyndon jong ka jingstad saian kadei da kaba leh ïa ka Opencast, ïa kaba ula ong “Kam long kaba ïahap ei ei ruh em” ha Meghalaya, katba ka jingtih lyngba ka rat-hole mining ka kynthup ban don pat ïa kiba bun bha ki bynta kiba dei ban bud.
Ka sorkar ka dang khmih ïa ka rukom tih kumba la leh ha kiwei pat ki jylla kaba kynthup ïa ka jingtih ïa u Ore hapoh Goa da kaba pynwandur bha ïa ka rukom treikam da ka jylla hi.
“Kumba long mynta hi, katto katne ki jylla kum ka Goa kaba tih ïa u Ore ka dei kaba la shah. Ngi hap ban peit ïa ki aiñ kiba kumno ki kyndon kiba la shah. ïa kane ngi dang ïawad jingtip mynta” ula ong.
Ka jylla ka la pan ïa ka jingbit ban ïoh ïakynduh ïa u Myntri uba khmih ïa ka Coal Ministry. “Hynin ka sngi, u Myntri Rangbah mar ïa kut ka jingïalang ula phone sha ka Coal Ministry ban wad jingtip, lano ngin ïoh ban ïakynduh noh” ong u ma Sniawbha.
Haba pynpaw ïa ka jingshah ktah jong ka National Green Tribunal’s 2014 kaba la khang ban tih dewiong, ula bynrap “Ka la ktah jur bha. Ka jingktah na ka jingshah khang tih dewiong ka la long kaba khraw. Ngi lah ïohi ïa kane da la ki jong ki khmat. Ki paidbah ki la mad bha ïa ka jingjynjar. Dei halor kane ba ngin sa ïa shimkhia ban bud dien bad ka Sorkar India.”
Ka Supreme Court kala shah ban leh ïa ka scientific mining ha Meghalaya naduh u snem 2019, hynrei ki briew kiba don bynta ha ka kam ki la ïai bteng ban dawa ban don noh ïa ka jingpynjynsur ïa ka jylla kaba don ïa ki jaka kiba long lum bad ka jingdon khyndiat ka jaka na ka bynta ki nongtih nalor ba ïa ki jaka puta ruh la long trai da ki riew shimet hi.