Na ka bha ka miat sha ka jingpynkylla spah: Balei ka VB-G RAM G ka buh dak ïa ka lynnong ba bud jong ka jingkylla dur ha ki nongkyndong

David Lyngdoh

Ka jingïaid lynti jong ka India ha ka roi ka par ki nongkyndong ka la nang kiew lyngba ki katto katne ki jingïarap kiba kongsan ha kine ki phew snem. Naduh ka Employment Guarantee Scheme jong ka Maharashtra haduh ka Swarnajayanti Gram Swarozgar Yojana bad hadien pat Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (MGNREGA), kawei pa kawei ka bynta ka pynpaw ïa ki jingdonkam ha ka roi ka par jong ka por jong ka. Ka aiñ Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025 ba la pynjari thymmai kam dei ka jingphet noh na kata ka pateng, hynrei ka jingkiew shaphrang— kaba wad ban pynkylladur ïa ki nongkyndong na ka prokram jingïada sha ka enjin kaba pura jong ka jingpynthymmai ïa ka ïoh ka kot ha ki nongkyndong.

Ha ka dohnud jong ka phang pdeng kaba thymmai ka don ka jingkylla kaba suk hynrei kaba donbor ha ka jingmut jingpyrkhat. Ki prokram ai kam kiba kham mynshuwa la shna kham bunsien ban ai jingïarap shipor pyrshah ïa ka jingeh bad ka jingbym donkam katkum ka aiom. Ka rukom treikam jong ka VB-G RAMG ka bat ïa kane ka jingkular aiñ jong ka kam katba ka pynroi ïa ka jingthmu pynroi jong ka. Da kaba pynkiew ïa ka jingpynthikna katkum ka aiñ na ka 100 sha ka 125 sngi, ka aiñ ka pynkhlaiñ shibun ïa ka jingpynbiang ïa ka kamai kajih na ka bynta ki longing nongkyndong. Kaba kham kongsan ka long ba ka pynïadei ïa man la ka sngi jong ka kam bad ka jingthaw ïa ki mar ki mata kiba neh bad kiba pynmih jingmih kiba lah ban pynbha junom ïa ka bor kamai jong ki shnong.

Dei na kane ka daw ba ïa ka rukom treikam kaba thymmai dei ban peit kum ka jingpynbha ym kum ka jingpynkylla ïa ka MGNREGA. Ka jingkular jong ka kam ka dang sah kumjuh. Ki nongtrei ki dang ïai bteng ban ïoh ïa ki hok katkum ka aiñ kum ka bai bylla na ka bynta ki bym don kam, ka jingsiew ïa ka bainong katkum ka por, ki jingpeit bniah ïa ka imlang sahlang, bad ka jingpynkylla beit ïa ki jingmyntoi sha ki bank. Ki nongbat Job Card kiba la don lypa kin pynkylla khlem jingeh sha ka rukom treikam kaba thymmai, ban pynthikna ïa ka jingbteng bad jinglong shngaiñ. Kaba kylla ka long ka jingangnud bad ka jingheh jong ka jingthmu pynroi.

Ka ïoh ka kot jong ki nongkyndong jong u snem 2026 ka long kaba pher ha ka nongrim na ki nongkyndong jong ka ri India jong u snem 2005 ha kaba la pynlong aiñ ïa ka MGNREGA. Ki shnong mynta ki kham ïadei lyngba ki surok, ki bank, ki jingtei digital, bad ki jaka ai jingïarap. Ki jingangnud nongkyndong ruh ki la nang kiew. Ka jingpynmih kam marwei kam pat biang shuh; ki shnong nongkyndong ki nang donkam ïa ki jingtei kiba pynmih jingmih, ka jinglah ban shah ïa ka jingkylla ka suinbneng, ka jingpynkiew dor, bad ki lad kamai bapher bapher. Ka VB-G RAM G Act ka ithuh ïa kane ka jingkylla bad ka wad ban pynïadei ïa ka roi ka par nongkyndong bad ka jingthmu jong ka ri jong ka Viksit Bharat @2047.

Ki bynta ka jingpynkylla dur jong ka aiñ thymmai ka long ka jingpynleit jingmut ha ki lad kiba la don lypa. Ki kam hapoh ka aiñ la pynbeit ha ki saw tylli ki nongrim ba kongsan — ka jingpynbiang ïa ka um, ki jingtei ba kongsan ha nongkyndong, ki jingtei kiba ïadei bad ka jingim, bad ka jinglah ban ïaleh pyrshah ïa ka jingkylla ka suinbneng. Kane ka rukom treikam kaba don ka phang pdeng ka pynthikna ba ka jingtrei ha nongkyndong ha kajuh ka por ka thaw ïa ki rukom pyntuid um, ki iew nongkyndong, ki jaka buh marbam, ki jingtei ha ka kam ri dohkha, ki marpoh khyndew ba lah ban pynthymmai, ki jingtei ban ïada na ka jingshlei um, ki rukom pynkhuid, bad ki jaka pyntreikam ïa ki mar rep.

Kum kine ki jingbei tyngka ki lah ban pynkylla ïa ka jinglong jingman jong ka ïoh ka kot ha ki nongkyndong. Ka jingpynneh pynsah ïa ka um bad ki rukom ai um ki pynbha ïa ka jingmih ha ka rep ka riang. Ki jaka buh marbam ha nongkyndong bad ki jaka pynkhreh marbam ki pynduna ïa ka jingduhnong hadien ba la dep ot bad ki pynmih ïa ki lad ki lynti jong ki kam khaii ha ka thaiñ. Ki iew nongkyndong bad ka jingpynïasoh ka pynbha ïa ka jinglah ban ïoh ïa ki nongthied. Ki jingtei kiba lah ban ïaleh pyrshah ïa ka jingkylla ka suinbneng ki ïada ïa ki shnong kiba rit paid na ki jingshah pynjulor ha ka mariang kiba nang jur. Ryngkat, kine ki jingïarap ki lah ban pynmih ïa ki jingktah kiba bun ha kylleng ka rep ka riang, ki bynta ba ïadei, ki jingshakri ha nongkyndong, bad ki ecosystem jong ki karkhana rit.

Ym kum ki skhim kiba mynshuwa kiba ju treikam lymbung, ka rukom treikam jong ka VB-G RAM G ka pynrung ïa ka rukom shna plan kaba pynshong nongrim ha ka jingïatylli lyngba ki plan jong ka Viksit Gram Panchayat. Ki Gram Panchayat kin pynkhreh ïa ki plan pynroi kiba ïadei bad ki jingdonkam ha ka thaiñ bad kiba ïadei bad ki skhim ba bun jait jong ka Sorkar Pdeng bad ka Sorkar Jylla. Ïa kane ka rukom “ka plan kaba marwei, ka jingai pisa bun” la shna khnang ban pynduh ïa ka jingpynlut kaba la phiah bad ban pynthikna ïa ki jingmih jong ka jingpynroi kaba pynshong nongrim ha ka jingdap ha ka kyrdan shnong. Ha ka jingshisha, ïa ka jingpynlut ha ka kam nongkyndong ym shym la khein shuh tang kum ka jingpynlut ha ka jingpyndonkam, hynrei kum ka jingbei tyngka paidbah kaba thmu ha ka jingpynmih mar nongkyndong kaba jrong por.

Kaba kongsan eh ka long ka jingpynkylla ïa ka rukom synshar kaba la buh hapoh ka aiñ. Ki rukom wan jingïalang ba la pyndonkam da ka teknoloji, ka jingbuh dak ïa ki mar ki mata, ki dashboard digital, ka jingpynshisha da ka biometric, ki rukom pynpaw paidbah, bad ki jingpeit bniah ba la pynkhlaiñ ha ka imlang sahlang ki thmu ban pynbha ïa ka jingshai bad ka jingkitkhlieh. Ka jingsiew bai bylla ha ka por kaba biang bad ka jingsiew bai lutksan na ka bynta ki jingpynslem ka pynskhem ïa ki jingïada ïa ki nongtrei katba ka pynbha ïa ka jingtreikam jong ka synshar khadar. Ka jingpynkiew ïa ka jingpynlut ha ka liang ka synshar khadar na ka 6 sha ka 9 percent ka long ruh ban pynkhlaiñ ïa ka jinglah ban pyntreikam ha ki jaka ba shapoh bad ban pynlong ïa ka jingpynpoi ïa ki prokram ha ki nongkyndong kiba tbit.

Ka jingmut kaba kham khraw jong ka aiñ VB-G RAM G ka shong ha ka jingpyrshang jong ka ban batai biang ïa ka jingïadei hapdeng ka jingbha jingmiat bad ka jingroi jingpar. Ki prokram ai kam ai jam kiba kham mynshuwa ki wad nyngkong eh ban pynduna ïa ka jingduk. Ka rukom treikam kaba thymmai ka wad ban pynduh jait ïa ki daw ba tynrai jong ka da kaba tei ïa ki ïoh ka kot ba lah ban ieng ha ka thaiñ, pynkhlaiñ ïa ki jingtei ha nongkyndong, bad pynmih ïa ki rukom im kiba pynmih jingmih. Da kaba leh kumta, ka rah shakhmat ïa ka mynsiem jong ki prokram ai jingkular kam kiba mynshuwa katba ka pynïadei ïa ki bad ki jingshisha jong ka jingroi jong ka ri India kaba dang kiew.

Ka khana jong ka jingkylla dur ha ki nongkyndong jong ka ri India ka la nangroi lyngba ka jingïaid beit jong ki tnat treikam ban ïa ka jingduh noh kynsan. Ka VB-G RAM G ka pyni ïa ka kyrdan kaba bud jong kata ka jingkylla — naduh ka jingpynthikna ïa ka kam haduh ka jingpynthikna ïa ka roi ka par kaba shan bad kaba neh slem ha ki nongkyndong.