Kan dei ka jingbakla haduh katta katta lada ka tnat pule puthi ka sorkar jylla ka pynduh tulop ïa ki nonghikai
Ka sorkar jylla, kaba dei na ka tnat jong ka pule puthi, kan leh ïa kaba bakla tam haduh katta katta, lada kan ktah ïa ka jingsiew tulop ïa ki nonghikai bad ka lah ban long ka jingshisha, ba ki nonghikai deficit kin ïoh ïa ka tulop kaba heh bad kaba bha, katba ki nonghikai adhoc kin ïoh ïa ka tulop kaba rit bad kaba kin shah pynïaid ha ka Managing Committee lane ha ki bor pynïaid skul, hynrei lada khura ïa katei ka rukom siew tulop, kan long kaba i eh than nangne shakhmat, ïa ki riew shemphang bad ki kynsai ba kin rung sha katei ka kam.
Ka kam hikai kam dei kaba suk bad lah ruh ban ong, ba ka dei kaba la ai bynta da u Blei trai kynrad ïa uwei pa uwei, uba bit ban rung ha ki kamra klas, hynrei lada yn siew tulop noh da kaba siew bai shun, kumta ki stad kin jlep bad kin bret noh ïa katei ka kam bad kin phai sha kiwei ki rukom kamai kiba kin ïoh kham bha.
Lyngba kane ka aiñ jong ka sorkar jylla, kan paw shai ba nangne shakhmat, ki briew kiba bit ban long nonghikai, kin ïa beh noh da ka kam cleaner, kam chowkidar, kam peon ha ki ophis sorkar, namar ba kam don kaba kum katei ka jingshah khate tulop, namar ba ki nongtrei sorkar, ki don la ki jong ki kyndon ha kaba siew tulop. Kam dei tang katta, kin don ruh ki nonghikai, ki ban iehnoh ïa la ki kam bad kin leit ïaleh elekshon, namar ba U MLA, u ïoh tulop haduh T. 2 lak tam ha ka shibnai bad nangta sa ka penshon kaba shirta.
Ka sorkar jylla, lada ka kwah ban pynhiar tulop ïa ki nonghikai, ka dei ban leh lang ïa ki nongtrei ophis, ïa ki doktor, ïa ki engineer bad kumjuh ïa ki MLA/MDC bad kam dei ban peit shiliang khmat, tang ïa ki nonghikai kiba tei ïa ka lawei ha ka pule puthi bad ka jingnang jingstad.
Ki nonghikai, ki don bun jait bad lah ban pynïapher tang ha ka por ba jied ban thung kam, namar ba ki skul shipai, ki don la ki jong ki kyndon, ki skul jong ka sorkar India, ki don la ki rukom jied jong ki, nangta ki skul sorkar jylla, kum ka Pine Mount, Public School bad kiwei ki don la ki jong ki rukom jied jong ki naduh ka jingïoh marks, haduh ka jingtbit jong kito kiba aplai bad kiwei kiwei.
Ki skul sha nongkyndong, kiba pynïaid da ki bor shnong, da ki bor balang, ki kham pynjem ïa ki kyndon jong ki bad kin nym buh ïa ki juh ki kyndon, kumba leh ki skul shipai, ki skul sorkar India lane ki skul jong ka sorkar jylla bad ka dei hangtei ruh ba ka jingsiew jong ki skul Navodaya, kam lah ban long kumjuh, kumba ïoh ki skul rit jong ki riew shimet.
Kumta lada ka jingsiew tulop ïa ki nonghikai kam biang kumba ki la khmih lynti bad ba ki la angnud kan ktah bha bad shibun bha ïa kane ka jaitkam ba kan dang ïaibteng ban neh bad kumjuh ruh ban ïoh ïa ki briew kiba tbit shisha ïa ka kam ne wat kiba donsap bad ki ba kwah ban aiti met bad mynsiem ban ai ka jingshakri kaba bha tam ïa ki skul bad ruh ban ai ki jinghikai kiba biang bad paka bha ïa ki khynnah skul ne ki khynnah pule.
Kaei kaba pynlong ïa ka jylla bad ïa ka sorkar ba kan wanrah jingeh barabor ïa ki nonghikai bad ba kin hap ban ïaid mih surok bad ban pyrta shla da kaba pyrshah ïa ki jingbym lah ban trei bha ïa ka kam ban peit ïa kino ki jait jingtrei kiba kadei hok ban ïarap shwa nyngkong.
Kumta lada ka sorkar ka ïai leh ha kane ka rukom treikam kan sa nang pyndom pynbitar ïa ka kynhun ki nonghikai kiba dawa ïa ki hok jong ki manla ki por. Ka sorkar kadei ruh ban pyndonkam hok shisha ïa ka bhah ki nonghikai kumba ka dei ban long, ym ban leh beiñ ïa ki naba kidei kiba tlot bad ki bym don ha ka ïoh ba kan sa nang wanrah shuh shuh ka jingeh ïa ka sorkar hi.
Kumta lah donkam ïa ka sorkar ruh ba kam dei ban pynlut noh sha kiwei pat ki kam ïa ka bhah pisa jong ki nonghikai khamtam bad ka jylla Meghalaya manla ka por bad kam dei ruh ba kan rieh tngen ban ong ba ka mad ïa ka jingduna pisa hynrei ka pahuh pisa pat sha ki tamasa bad ki kam sngewbha ha kaba kane lah ban ong ba ka long kaba sngewkhia bha.
Shuh shuh lah ruh ban ong hangne ha ka kam nonghikai kam dei kano kano ka jaitkam kaba lah ban shu ïalehkai naba ka kam jong ki, kadei ka kam kaba ai ïa ka rai jong ka lawei jong ki khynnah skul bad ki samla pule, kumta ka sorkar kadei ban shimkhia bha ïa ki jingdonkam bad ki jingdawa jong ki, naba bun sien hi ki nonghikai kim ju pynpaw ne dawa ïa ki kam ki bym shong nongrim hynrei ki pan bad dawa beit thik ïa la ki jong ki bhah bad ki hok ki jong ki, kaba ki dei ban ïoh.