Ka rukom rep tynrai -ka jingïaid shakhmat na ka bynta ka rep ka riang kaba ïaineh

0

Da u Dr Devesh Chaturvedi

Ka India ka la kiew stet bha ha ka liang ka rep ka riang ha kine ki shiphew snem ba la leit noh. Katkum ka Economic Survey- 25-26, ka jingkiew ha kine ki 5 snem ba la dep ka long palat ïa ka 4%. Ka la don ka jingpynmih kaba bun bha ïa ki marbam, ki mar horticulture bad ki oilseed, kaba dei ka jingmih na ka jingpdiang ïa ki teknoloji da ki nongrep, ba la kyrshan da ki polisi sorkar kum ka jingpynïar ha ki jaka rep ba la pynbiang ka jingai um, ka jingpyndonkam kaba kham bha ïa ka um, ryngkat bad ka jingdon jong ki sboh ha ka por kaba biang bad kaba biang. Ka bhah jong ki jingthung horticulture ruh ka nang kiew bha bad ka sakhi ïa ka jingkiew kaba kham heh shuh shuh.
Hynrei ki don ki jingsngewkhia jur ha kaba ïadei bad ka jingpyndonkam palat ïa ki sboh dawai kaba pynlong ïa ka jinghiar ka jinglong jong ka khyndew bad ka jingsahkut kumjuh jong ka jingmih jong ki jingthung ba kongsan. Katkum ka jingong ki stad saïan ha ka kam rep, ka jinghiar suki suki jong ka jingpyndonkam ïa ka Nitrogen (NUE) ka la pynlong ïa ka jingeh kaba ïai bteng ïa ki nongrep kiba nang kyntiew suki suki ïa ka jingai ïa ki sboh dawai ryngkat bad ka jingkiew kaba duna eh ha ka jingmih.
Ka skhim Soil Health and Fertility jong ka sorkar ka la plie lad ïa ka jingsam 26 klur tylli ki Soil Health Card. Ka jingpeit bniah ha ka ri baroh kawei ïa ki jingtip ba la pynmih kumta ka pyni ïa ka jinglong kaba sngewkhia bha jong ka jingduna ka Soil Organic Carbon (SOC) ryngkat bad ka jingduna ha kiwei pat ki micro-nutrient ba kongsan. Ka SOC, kaba dei ban long palat ïa ka 1 % ha ka khyndew kaba bha, ka ïaid haduh 0.5 % ha ka jingkheiñ kyllum, bad ha ki katto katne ki thaiñ ka hiar sha ka kyrdan kaba duna bha kaba long 0.3 %.
Ka jingduna ka SOC ka pynduna ïa ka jingkjit um ka khyndew, kaba don arshah ka jingktah kaba sniew kaba pynduna ïa ka jingtuid um bad ka jinglah ban bat ïa ka um. Kumta, u slap bad ki um ba ai ha ki jaka rep ki tuid noh, ki ktah ïa ka khyndew kaba seisoh, bad kim ksam lyngba ban kyntiew ïa ka um hapoh khyndew bad kim long ruh kiba lah ban ïoh na ka bynta ban pynheh pynsan ïa ki jingthung.
Kawei pat ka jingktah kaba jur jong ka jingduna ka SOC ka long ban pynduna ïa ka jinglah ban shim ïa ki nutrient jong ki jingthung kiba la thung ha kum kine ki khyndew. Donkam shuh shuh ïa ki sboh ban poi sha ki juh ki kyrdan jong ka jingmih. Ka jingpynbun ïa ka jingai ïa ki sboh dawai ka pynduna shuh shuh ïa ka jingpyndonkam ïa ka sboh, kaba pynsniew ïa ka koit ka khiah jong ka khyndew katba ka ri ka pyndonkam ïa ka pisa kaba don shabar ri kaba kordor jong ka ban wanrah ïa ki sboh dawai lane ki mar rep jong ki na ka bynta ka jingpynmih hapoh ka ri.
Ka jingpyndonkam palat ïa ki sboh dawai bad ka jingpyndonkam ka bym ryntih ïa ki dawai pynïap khniang ka la pynduna ruh ïa ki microbe bad ki khniang kiba ïahap, kiba don ka bynta ban kyntiew ïa ka jingkjit um ka khyndew bad ban pynpoi ïa ki nutrient na ka khyndew kaba jylliew sha ka khyndew kaba seisoh, ban shim da ki jingthung.
Kawei pat ka jingktah kaba kham sngewkhia ka long kata ha ka jingbha bad jingshngaiñ jong ki mar rep. Ka lad ba ki sboh bad ki dawai pynïap khniang kiba palat pud kin rung ha ka jingbam bad khatduh na ka bynta ka jingbam jong ki briew, kaba wanrah ïa ka jingma ïa ka koit ka khiah ruh ka nang kiew. Ki la don ki khep ba la ïathuh ba ki soh, ki jhur, ki marbam bad kiwei kiwei ki jingthung ba die ki la ktah ïa ki Minimum Residual Level jong ki dawai pynïap khniang, kaba la pynlong ïa ki jingshah kyntait ki mar ba shalan shabar ri bad ka jingktah kaba mih na kata ïa ka brand India ha ki ïew kylleng ka pyrthei.
Katba ïa kine ki jingsngewkhia la pynpaw la katto katne por, ka Sorkar ka la sdang ïa ka National Mission for Natural Farming ha u snem 2024 ryngkat bad ki jingthmu ba kongsan ban kyntiew ïa ka rukom rep kaba lait na ki dawai kaba pynshong nongrim ha ki jingri ne masi na ka bynta ka rep ka riang kaba kham ïaineh kaba kyntiew ïa ka jingkoit jingkhiah jong ka khyndew, khamtam eh ïa ka SOC, ban kyntiew ïa ka jingdon ki nutrient bad ban pynduna ia ka jingshaniah jong ka ri ha ki sboh dawai bad ki dawai pynïap khniang.
Ka rukom rep tynrai, kaba ju tip kum ka prakritik kheti lane ka Zero Budget Farming da kiba bun ki nongkyrshan jong ka, kadei kaba la pynshong nongrim ha ka teknoloji kaba la pyrshang, test bad pynskhem da ki nongrep la bun bun snem bad ki jingmih kiba ai mynsiem shibun. Ka long katkum ka jingpynbeit thymmai kaba pura da kaba pyndonkam ïa ki tiar kiba lah ban ïoh ha ka thaiñ, kynthup ïa ka eitmasi bad ka umpynjhieh jong ka masi ba la kha ha ka thaiñ, ha ka dor kaba duna bha ïa u nongrep.
Katba ka jingpynkhreh Beejamrit, kaba pyndonkam na ka bynta ban sumar ïa ki symbai ka iarap ha ka jingmih kaba bha bad ki jingthung kiba khlaiñ, ki rukom jong ka Jeevhamrit, ghan-jeevhamrit bad sapthayankur ki kyntiew shibun ïa ki microbe bad ka jingseisoh jong ka khyndew. La ïada ïa ka jingkoit jingkhiah jong ki jingthung da kaba pyndonkam ïa ka saunthastra bad khatti lassi na ka bynta ban ïada na ki khniang jingpang bad ki khniang jingpang katba ia ka neemastra, brahmastra, agniastra bad dashpani ark la pyndonkam na ka bynta ban tehlakam ïa ki khniang bad ki khniang kiba bun jait.
Ka jingpynkhreh bad jingpyndonkam kaba bniah bad kaba biang jong kawei pa kawei na kine ba la kdew haneng ka pyni ïa ki jingmih ba la thmu jong ka jingkoit jingkhiah jong ka khyndew kaba kham bha, khlem da pynduh ïa ka jingmih bad ka jingkyntiew ïa ka jinglong jong ki mar rep.
Ka mission ka la ïaid shaphrang da ka jingïatreilang jong ki bor pynïaid Jylla/ UT da kaba buh thong ban kynthup ïa palat 7.5 lak hectare, kaba kynthup ïa palat 18 lak ki nongrep ha ki kynhun kaba duna eh 50 hectare. Ka kynhun jong ki stad saïan kiba la ïoh jinghikai pyntbit jong ki Krishi Vigyan Kendra ba la ïarap da ki nonghikai ïa ki nongrep bad ki Krishi Sakhi kum ki resource person kilong kiba hakhmat ban ai jinghikai, bad pynshlur ïa ki nongrep ban pdiang ïa kine ki kam.
Katba la pynshlur ïa ka jingkyntiew ïa ki kam ha ki jaka rep na ka bynta ki nongrep kiba don ïa ki jait masi ba don ha ka thaiñ, la buh ïa ki jaka pynbiang mar kiba bun, khamtam eh ha ki jaka ri masi ban pynmih bad pynbiang ïa kine ki mar na ka bynta ki nongrep ha ka dor kaba duna.
Ïa kane ka mission la pyntreikam lyngba ka rukom treikam kaba la pynshong nongrim ha ka science khnang ba ki nongrep kin pdiang ïa kine ki rukom khlem kano kano ka jingartatien. Ka Indian Council of Agriculture (ICAR) ka la pynbiang ïa ki map kiba ïadei bad ki thaiñ bad ki jingthung kiba pyni ïa ka rukom rep tynrai kan long kaba myntoi. Ki sienjam kiba khlaiñ ki dang ïaid shakhmat ha ki jaka treikam jong ka ICAR bad ki skulbah ba ïadei bad ka rep ka riang ban pynshisha katkum ka science ïa ka jingtreikam jong kane ka buit tynrai na ka bynta ban pyndonkam ha ka rukom kaba ïaiheh. Ki jingpyrshang ba bun ba la leh hapoh ka jingpeit jong ki jaka treikam jong ka ICAR ki la wanrah ïa ki jingmih kiba bha ha kiba bun ki jingthung, bad ïa kijuh mynta la pynsaphriang lyngba ka Mission.
Ka jingpynïaid ïew ïa ki mar tynrai ka dei kawei pat ka rukom treikam kaba kongsan ka ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ki nongrep bad pynshlur ïa ki ban bteng ïa kine ki rukom treikam. Ka National Centre for Organic and Natural Farming (NCONF) ka la pynmih ïa ki kyndon na ka bynta ban ai jingithuh na ka bynta ka rukom rep tynrai. Bun ki nongrep ki la ïoh ïa ka syrnot Participatory Guarantee System (PGS) kaba ïarap ïa ki ban die ïa ki mar jong ki ba la pynskhem ha ka dor kaba biang.
Katba ka rukom rep tynrai ryngkat kaba la pynskhem, ka jingpynïaid ïew bad ka jingpynpaw ïa ki mar ka dang ïaid shakhmat lyngba ka mission kaba dang ïaid shakhmat, ka rukom treikam ban kyntiew ïa ka rukom rep tynrai ba la pynïasoh lang ha kaba ka jingpdiang ïa ki rukom rep tynrai ryngkat bad ka jingpynduna ïa ka jingpyndonkam ïa ki sboh dawai ka lah ruh ban wanrah ïa ka jingmih kaba ïaineh, kaba ïarap ban kyntiew ïa ka jingkoit jingkhiah jong ka khyndew. Kane ka rukom ka lah ruh ban don ka jingpdiang kaba ïar. Ki nongtreikam ki la pynpaw ba ka jingpdiang ïa ki rukom rep tynrai ha ka rukom hybrid ka ïalam sha ka jingduna ka jingshaniah ha ki sboh dawai. Haduh ba hadien katto katne por, ki nongrep ki lah ban pynduh noh shi syndon ïa ki dawai ha ka rep ka riang, da kaba pynneh ïa kajuh ka jingmih bad ka ïoh ka kot, ha ki katto katne ki jingthung.
Ban ïakhun ïa ki jingeh kiba mih na ka jingeh kaba dang ïaid mynta ha Middle East, u Myntri Rangbahduh jong ngi u la pynmih ïa ka jingkyrpad kaba hynñiew tylli ki mat sha ki nongshong shnong jong ka ri, kaba kynthup ïa ka jingpyndonkam hok ïa ki sboh dawai bad ka jingpdiang ïa ka rukom rep tynrai.
Katba ka jingpdiang ïa ka rukom rep tynrai ka pynshlur ïa ka jingpynneh pynsah ïa ka rep ka riang, ka pynsuk ruh ïa ka jingkyntiew ïa ka dor jong ki jingri, kiba la ju sep ei mynshuwa hadien ba ki la tam ïa ka rta ai dud. Ka jingktah ka long kata ka jingbam kaba shngaiñ na ka bynta ban pyndonkam hapoh ka ri bad ban shalan shabar ri, katba ka pynduna ïa ka pisa kaba don shabar ri kaba kordor jong ka ri.
(U nongthoh u dei u Secretary barim, ka Tnad ka rep ka riang bad ka bha ka miat jong ki nongrep, Sorkar India.)

Leave A Reply

Your email address will not be published.