Ka Jingma Kaba Ap Lada Ngi Pyndonkam Bakla ïa Ki Dawai Antibiotik
Department of Microbiology
Shillong Medical College
Directorate of Health Services, Medical Education and Research (DME)
Hato ngi la ju dih dawai antibiotik ne em na ka bynta ka jingbaïongkhlieh, jyrhoh lane jingshit met?. Lane ngi la ju sangeh noh ne em ban dih antibiotik mar ïa sngewkhlaiñ?. Lane ngi ju pan bujli ne em da u antibiotik ba kham khlaiñ namar ngi sngew ba u antibiotik ba ngi la dih teng u tlot than?. Ngi lah ban sngew ba kine ki dei ki rai ki bym don jingma, pynban don ka jingma ba khraw kaba ap ïa ngi. Kane ka dei ka Antimicrobial Resistance lane ka jingleh pyrshah jong ki khniang jingpang pyrshah ïa ki dawai antibiotik.
Ki antibiotik ki dei ki dawai ba khlaiñ ba ju pyndonkam ban sumar ïa ki jingpang infection ba ki briew ki ïoh lyngba ki khniang jingpang bacteria. Tangba ki antibiotik pat kim treikam pyrshah ïa ki khniang jingpang Virus. Na kata ka daw, ki antibiotiks kin ym ïarap satia ban sumar ïa ki jingpang infection ba ïoh lyngba ki virus kum ka jyrhoh, shitmet, baïongkhlieh lane flu.
Ka jingdih antibiotik khlem da donkam thikna ka lah ban ktah ïa ka met lyngba ki side effects bad ka ïarap pynban ïa ki khniang bacteria ban ïaleh pyrshah ïa ki dawai antibiotik.
Jia aiu lada pyndonkam bakla ïa ki antibiotik?
Katto katne napdeng ki khniang bacteria ki lah ban lait im da kaba ïaleh pyrshah ïa ki antibiotiks. Kine ki bacteria kiba la lah ban ïaleh pyrshah pat ki nang ïai kharoi bad saphriang. Kaei kaba mih na kane? Ki antibiotik ba ju treikam mynshwa, kim treikam shuh mynta. Ki jingpang infection kiba ju suk bha ban sumar mynshwa, mynta lah shitom ban sumar bad ka buh jingma ïa ka jingim briew. Bad kane ka Antibiotic resistance kam ktah tang ïa u briew uba dih ïa ki antibiotik. Ka lah ruh ban saphriang sha kiwei pat ki briew ha ki hospital bad ha ka imlang ka sahlang.
Aiu ka Meghalaya ka la leh?
Ban ïaleh pyrshah ïa kane ïa ka jingma jong ka antimicrobial resistance, ka sorkar Jylla jongngi ka lah pynmih ïa ka Meghalaya State Antibiotic Policy 2025-26 ha ka 16 June 2025 ha ka Meghalaya Health Summit kaba nyngkong. Kane ka policy ka kyntu bad ai jingmut ïa ka jingpyndonkam adkar ïa ki antibiotik bad ban pynkhlaiñ ïa ka jylla ban ïaleh pyrshah ïa kane ka Antimicrobial Resistance.
Tangba ka jingjop lyngba ka policy kan urlong tang haba baroh ki briew ki shimkhia ïa la ki bynta.
Kaei kaba ki Nongshong Shnong Ki Lah Ban Leh?
Ka jingïada na ka antimicrobial resistance ka sdang shwa na ki kam ki jingleh kiba rit. Ba nyngkong, wat dih hi ïa ki antibiotik khlem jingbthah na ki doktor. Wat pyndonkam ïa ki antibiotik ba la sah na ka jingpang barim. Kaba ar, wat dawa/pan antibiotik na ki doktor jong phi. Pynban kylli na ki, “nga donkam shisha ne em ïa ki antibiotik?”. Kaba lai, dih antibiotik thik kumba la bthah da ki doktor. Wat pynkylla da lade hi ïa ka dose bad wat sangeh ban dih tang shiteng por. Kaba saw, wat ju bynta (share) ïa ki antibiotik jong phi bad kiwei pat. Kynmaw ba u antibiotik uba ïarap ïaphi u lah ban long u dawai u bym lah satia ban ïarap ïa kiwei pat
Ka Lyngkor Jong Ki Doktor bad Ki Nongtrei ka Koit-ka Khiah
Man kaba phi thoh dawai antibiotik na ka bynta ki jingpang, ka dei ka lad ban ïada ïa ki nongpang bad ruh ban ïada ïa ka lawei. Ai ne prescribe antibiotics tang haba donkam thikna. Pyndonkam ïa ki test ban thwet lane pynthikna ïa ki jingpang infection ban bynrap ha ka jingai jingsumar. Peit thuh biang ynda lah ïoh ïa ki report jong ki test lada donkam ne em ban pynkylla dawai. Bad kynmaw borabor, u antibiotik ba khlaiñ tam u lah ruh ban long u bym da bha tam.
Ka Bynta ba Kongsan Jong Ki Pharmasi
Ki pharmasi bad ki pharmacists ki don ka bynta ba kongsan bha ban batai ïa ki paidbah shaphang ka jingpyndonkam antibiotik. Dei ban long adkar bha haba die ne ai ia ki antibiotik sha ki briew. Ym dei die ne ai antibiotik khlem don jingthoh na ki doktor. Pynban, kyntu ïa ki briew ban ym dih antibiotik na ka bynta ki jingpang ki bym donkam antibiotik. Pynsngewthuh ïa ki briew kumno ban dih, katno sien ban dih bad ba ki dei ban dih kat kum ka jingthoh na ki doktor. Ki jingbthah jong phi na pharmacy kan ïarap ban ïada na ka jingpyndonkam bakla ïa ki antibiotik bad ban ïada na ka jingduh bor noh jong kine ki jait dawai.
Ka Jingïatreilang ban Iada ïa ka Lawei
Ka antibiotic resistance kam dei tang ka jingeh tang ia ki hospital, ne tang ïa ki doktor lane tang ïa ki pharmacy. Ka dei ka jingeh jong ka imlang-sahlang hi baroh kawei. Na kata ka daw, donkam ka jingïatreilang tylli hi kum ka imlang sahlang.
Ki antibiotik ki dei kiba kordor bha. Lada ngi pyndonkam bakla ïa ki mynta, lashai ngi lah ban duh noh ïa ka bor jong ki. Hynrei lada ngi pyndonkam ïa ki mynta ha ka rukom kaba dei, ngi lah ban pynneh pynsah ïa ka jingmyntoi jong kine ki dawai na ka bynta ïalade, ïa ki khun ki kti bad ïa ka lawei.
Te ha kawei pat ka por ba phi ïoh shitmet, jyrhoh lane kino kino ki jingpang infection, ngin ym kylli, “ngan dih antibiotik aïu?”. Ngin kylli pynban, “nga donkam antibiotik ne em?”. Ailad ïa ki nongtrei ka koit ka khiah ba kin shim ïa ka rai ban ai antibiotik ne em.
Ai ba ka jylla jongngi kan long adkar ha ka rukom jingpyndonkam ïa ki antibiotik. Ha kaba ki nongpang kim dih dawai antibiotik da lade hi. Ha kaba ki doktor ki long adkar ban thoh/prescribe antibiotik. Ha kaba ki pharmasi ki long adkar ha kaba die ne ai antibiotik. Namar ka jingïada ïa ki antibiotik mynta ka mut ka jingïada ruh ïa ka jingim briew ha ka lawei.
To ngin ïatylli ban ïatrei ryngkat ban pynsangeh ïa ka Antimicrobial Resistance.