Ka jingim kaba la aiti lut ha ka jingïatylli bad jingkiew shaphrang jong ka India (Da u Narendra Modi)

Mynta ka sngi, ka 6 tarik u Naitung, kadei ka sngi kaba kyrpang na ka bynta bun ki briew kiba pynneh pynsah ïa ki jingngeit ha ka jingieid ri bad ka jingshakri ka bym peit ïa ka jingmyntoi la jong. Ngi kynmaw burom ïa ka lyngkhuh sngi kha ba 125 snem jong u Dr. Syama Prasad Mookerjee, uba ka jingim jong u ka dang long ka nuksa kaba ïaineh jong ka jingshlur bad ka jingaiti lut sha ka Maa Bharti. Khyndiat ngut ki nongïalam ha ka ri India kaba mynta ki la pynpaw ïa ka jingïasoh jong ka jingstad, ka jingshakri paidbah bad ka jingngeit ha ka jingbah khlieh kaba jylliew kum u Dr. Syama Prasad Mookerjee.
Ïa u Syama Prasad la kha ha ki jinglong kiba lah ban pynthikna da kaba suk ïa u ïa ka jingim kaba la ïada bad kaba suk. U kpa jong u, u Sir Ashutosh Mookerjee, u la long uwei na ki riew shemphang bad riewstad ba pawkhmat jong ki por jong u. Hynrei, katba ka jinglong ka la buh hakhmat jong u ïa ka lynti jong uba don ba em, ka jingsngew jong u ka la ïalam ïa u sha ka jinglenlade bad ka jingai jingshakri ïa ka ri. U la sngewskhem ba um lah ban long tang kum u nongpeitkai uba jar jar ïa ka jingkhih win jong ka por jong u, la ka long ha kaba ïaleh pyrshah ïa ka jingsynshar ki phareng, ka jingsngew pher jaitbynriew, ki jingeh ha ka jinglong briew bad kiwei kiwei. Ha kane ka jingïaid lynti, u la mad ïa ki jingeh kiba jur ha ka jingim shimet, kynthup ïa ka jingduh noh ïa u khunlung ba dang kha bad, hadien, ïa ka tnga jong u. Hynrei kine ki jingjia ba sngewsih ki la nang pynskhem ïa ka jingkut jingmut jong u bad pynkhlaiñ ïa ka jingaiti kaba skhem jong u ban shakri.
Lada don kawei ka jingmut kaba batai ïa ka kam paidbah jong u Dr. Syama Prasad Mookerjee, kadei ba ïa ka India ym lah ban ïaphiah. U la ïeng skhem ha ka por jong ka jingkhihwin na ka bynta ka Jingphiah ban pynthikna ba ka West Bengal kan dang long ka bynta kaba kongsan jong ka ri India. Hadien katto katne snem, kata hi ka jingsngewskhem ka la khring ïa u sha Jammu bad Kashmir. Ka jingshah set phatok kam shym la pynsangeh ïa u bad ka jingshah iehnoh marwei kam shym la pyntlot ïa u. Ka jingim jong u ka la kut noh kynsan ha ka jingshah set phatok, jngai na ki briew kiba bun kiba u la ïakhun na ka bynta jong ki. Ki don ki por ha ka histori ba ka jinglenlade kaba khatduh jong u briew shimet kam sahkut tang ha ki kam saiñ pyrthei hynrei ka la kylla sha ka jingkynmaw jong ka ri baroh kawei. Ka jingïaid lynti kaba khatduh jong u Dr.Mookerjee kalong kawei na kum kita ki por. UAcharya Vinoba Bhave u la ong ba u Dr. Mookerjee u la aiti ïalade na ka bynta ka kam ha kaba u don ka jingngeit. Hadien bun snem, ka jingpyndam noh ïa ka Article 370 bad 35(A) ha u snem 2019 ka la long ka jingburom kaba biang tam ïa ka jingaiti ïalade jong u na ka bynta ka ri.
U Dr. Mookerjee u buh nyngkong ïa ka India bad ïa ki jingngeit tynrai jong ka India hakhmat eh. Bad u la leh ïa kata da kaba tei ïa ki jaka pule bad kyntiew ïa ki rukom treikam kiba pyrshah ïa ki jingmut jingpyrkhat ba la rim jong kito ki por. U la long u Vice Chancellor uba dang khynnah tam jong ka University jong ka Calcutta. Ha ka rukom kaba kyrpang jong u, u la wanrah ïa ki jingkylla kiba bha kiba long kiba ieit ri bad kiba pyrkhat ïa ka lawei. Haba ai jingkren ha ka jingïalang jong ki nonghikai, u Dr. Mookerjee u la buh ïa ka ha ka rukom kaba sngewtynnad haba u la ong, “Ka long kaba bakla ban peit ïa ki jaka pule kum ki karkhana ban pynmih ïa ki briew kiba lah ban ïoh ki kam barit baria ha ka sorkar lane ki briew kiba ïoh ïa ki jingtrei kiba duna ka jingsiew. Ngi hap ban pynmih ïa ki samla pule kiba lah ban ai ïa ka jinglong nongïalam ha ki kynhun synshar shnong, kum ki municipal corporation, ki ïingdorbar thaw aiñ jong ki jylla bad ki ïingdorbar thaw aiñ jong ka sorkar pdeng bad kumjuh ruh ban pynïaid ïa ki kam ha ki bynta bapher bapher jong ka jingim kum ki kam pisa tyngka, ki kam khaïi bad ki kam karkhana.”
Hapoh ka jingïalam jong u, ka Calcutta University ka la shim ïa ki sienjam kiba kyrpang kum ka jingkyntiew ïa ki jingdon jingem jong ki library, ka jingkyntiew ïa ka jingwad bniah ha ki kam science, ka jingpynshlur ïa ka jingpule ïa ki tiar hyndai bad ka jingseng ïa ki jingpule ha ka rep ka riang, ban jer tang katto katne. U la pynleit jingmut ha ki bynta kum ka kam ïalehkai, ka jingai jinghikai ïa ki nonghikai bad ka bha ka miat jong ki samla pule. Ban pynrung ïa ka jingsngew sarong hapdeng ki samla pule bad ki samla pule barim, u la sdang ïa ka jing rakhe ïa ka 24 tarik u Kyllalyngkot kum ka sngi seng ïa ka skulbah. U la kyrpad ym da uwei pat lait na u Gurudev Tagore ban thaw jingrwai na ka bynta ka Skul bah.
Sa kawei pat ka nuksa jong kane ka jingngeit lah ban ïohi ha ka bynta kaba hadien jong ka jingim jong u, haba u la rai ban seng ïa ka Bharatiya Jana Sangh. Ha ka por ba ka Seng Congress ka don ha man la ki jaka, u la sngew ba ka don ka daw kaba kham bun na ka bynta ka sur kaba pher ban kren na ka bynta ka jingkiew jong ka India katba ka dang sah ha ki tynrai jong ka kolshor jong ngi. Ka la long lehse kaba dei ba ka dak jong ka party ka long ka Diya, ka sharak khyndew. Kawei ka sharak ka lah ban paw kum kaba rit, hynrei ka don ka bor ban pynduh ïa ka jingdum. Ka long thik kumba ka Jana Sangh ka la leh ha ki snem ba ka dang treikam bad hadien jong ka.
Ka samoi jong u Dr. Syama Prasad Mookerjee kum u Myntri ba nyngkong jong ka India ba dei khmih ïa ki kam Karkhana bad ka Jingpynbiang Mar, ka pyni ïa u briew uba wanrah ïa ka rukom treikam kaba pura bad kaba don jingsngewlem. U la peit ïa ka kam karkhana kum ka lad ban wanrah biang ïa ka burom, ki lad bad ka jingsngew skhem jingmut ha ka ri kaba dang shu ïoh jinglaitluid. U la burom ïa ka jingpynmih ïa ka spah bad ka jingkyntiew ïa ki kam. Ha kaba buh ïa ka nongrim kaba don ki karkhana kiba katkum ka juk lyngba ki sienjam ba prat lynti kum ka Damodar Valley Corporation, ka Sindri Fertiliser Plant bad ka rukom treikam kaba khlaiñ ha kaba ïadei bad ki karkhana, u la pynthikna ruh ba ym leh klet ïa ki jingkhlaiñ tynrai jong ka India. Ki kam thaiñ jaiñ, ki jingpynmih mar na ki longïing, ki nongsaiñdur bad kito kiba trei ha ki kam pynmih jaiñ ki la ïohi ïa u kum u nongïalam uba kut jingmut na ka bynta ka bha ka miat jong ki baroh.
Hangne, nga kwah ban kren shaphang ka jingshem jong nga shimet. Ka karkhana Sindri, kaba u Dr. Mookerjee u la trei ban seng da ka jingthmu kaba shai ban lah ban shaniah halade, la iehnoh beiñ da kito kiba pynïaid ïa ka ri la katto katne phew snem. Nga sngew sarong ba ka Sorkar jong ngi ka la ïoh lad ban noh synniang ban pynim biang ïa ka. Ka la long shisha napdeng ki por kiba kyrpang tam ban don ha kane ka karkhanana ka bynta kata ka prokram.
Ka riti dustur jong ka ri India ka la rakhe slem ïa ka jingïakren. U Dr. Mookerjee u la pynpaw pyrthei ïa kane ka mynsiem synshar paidbah. U la rung ha ka kynhun Myntri jong u Pandit Nehru, da kaba ngeit ba ka kam ban tei ïa ka ri ha ki snem kiba nyngkong ka kham kongsan ban ïa ki jingïapher ha ka saiñ pyrthei. U la shakri da ka jinglong ba shisha bad ka mynsiem kaba tei. Hynrei ynda u la sngew ba ki jingkylli kiba donkam ïa ka ri ki dawa ïa ka lynti kaba pher, u la iehnoh ïa ka kam da ka burom bad u la aiti lut ïalade ha ka kam saiñ hima sima kaba u ngeit ba ka ri ka donkam.
75 snem mynshuwa, u Pandit Nehru u la wanrah ïa ka First Amendment, kaba long ka jingktah kaba khraw ïa ka hok ban kren laitluid. U Dr. Mookerjee u la long uwei na ki nongpyrshah ba shitrhem jong kane. U la sngewthuh bha ïa kaei kaba ka Congress ka lah ban leh. Bad la ïohi mynta ba um shym bakla ha kaba ïadei bad kane. Kito kiba la wanrah ïa ka jingpynkylla kaba nyngkong 75 snem mynshuwa ki la pynjari ïa ka Emergency ha u snem 1975 bad 50 snem mynshuwa, ki la wanrah ïa ka 42nd Amendment Act, kaba la ktah biang ïa ka tynrai jong ki jinglong ba laitluid jong ka synshar paidbah.
U Dr. Mookerjee u la paw ruh na ka bynta ki jingtrei jong u ban ïarap ïa ki briew. Haba ka la don ka jingduh mar bam kaba heh tam ha Bengal ha ka snem 1943, u Dr. Mookherjee u la aiti lut ïalade ban ai jingshakri ïa kito kiba shah ktah ha kane. U la pynthikna ba la plie katto katne ki jaka ai bam bad ki jaka ai jingïarap ïa ki briew. Ha kawei ka liang, u la shah ktah bha haba u la ïohi ïa ka jingeh jong ki briew jong u katba ha kawei pat ka liang, ki nongsynshar phareng ki la ïaleh katba lah ban pynrem ïa u namar ka jingbym sngew shngaiñ jong ki. U la thoh ïa ka kot, Panchasher Manwantar, ha kaba u la pynpaw ïa ka jingsngewsih jong u. Haba ka erïong bah ka la lynshop ïa ka Medinipur ha ka snem 1942, bun ki la ïaroh ïa ka jingpyrshang jong u ban wanrah biang ïa ka jinglong jingman kaba ryntih ha kane ka jaka.
Haba ai jingkren ha kawei ka kolej ha Kolkata, u Dr. Mookerjee u la kyntu ïa ki samla, “Kano kano ka kam kaba phi shimkhia, to leh ïa ka da kaba shimkhia, da kaba bniah bad kaba bha; wat ju iehnoh ïa ka tang shiteng ne khlem da leh, wat ju sngew ïalade ba phi la sngewhun lymda bad tad haduh ba phin da ai ïa ka bor kaba bha tam jong phi.” Katba ka India ka nang kiew sha ka thong jong ka Viksit Bharat, ka jingburom kaba bha tam kaba ngi lah ban ai ïa u ka long ban ïaleh man la ka sngi ban tei ïa ka India kaba khlaiñ, kaba ïatylli, kaba shaniah halade bad kaba don ka jingsngewlem, ki nongrim ha kiba u Dr. Mookherjee u la ngeit skhem bha. Bad haba nga peit ïa ki samla jong ka India mynta, nga ngeit skhem ba kin leh ïa kane.