Da u Rajesh Agrawal
Ka jingïadei ha ka khaïi pateng hapdeng ka India bad ka Oman ka la don da ki spah snem, ka histori ba ïasamlang kaba la rah ha ki lieng dhow hyndai bad kaba la pynneh lyngba ki pateng jong ka jingïasam ïa ka kolshor. Ka Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) hapdeng ka India bad ka Oman kan nang pynkhlaiñ shuh shuh ïa kane ka jingïadei jong ka imlang sahlang. Ha ka por ba ka khaïi pateng ha ka pyrthei ka dang ïaid lyngba ki jingeh ha ka kam saiñ hima sima, ki jingpynthut ha ka jingpynpoi mar bad ka jingïada kaba nangkiew, ka jingïatehkular ka pyni ïa ka jingkut jingmut jong ka India ban pynkhlaiñ ïa ka jingïatylli ha ka liang ka ïoh ka kot bad ki nongïatreilang ba lah ban shaniah. Hadien ka jingïatehkular kaba kongsan bad ka UAE ha u snem 2022, ka CEPA ka pynskhem ïa ka jingïadei kaba nangkiew jong ka India ha ka ïoh ka kot bad ka Gulf.
Ka khaïi pateng hapdeng ki artylli ki ri ka la nang kiew stet, ka la poi sha ka USD 11.18 billion ha u snem mang tyngka 2025-26, katba ka khaïi pateng ba ïadei bad ki kam ai jingshakri ka long haduh USD 863 million ha u snem 2024. Ki jingïadei ha ka ïoh ka kot ki la nang ïar na tang ki mar tynrai ban kynthup ïa ki mar engineering, ki dawai, bad ki jingshakri ba ïadei bad ka IT. Hynrei ka lad kaba kongsan kaba khlem pat pyndonkam ka dang sah. Da kaba kynthup ïa ka khaïi pateng ha ki mar bad ki jingshakri, ka jingbei tyngka, ka jingleit jingwan jong ki riewshemphang, bad ka jingïatreilang ha ka liang ka jingpynïaid ïa ki kam, ka CEPA ka wanrah ïa ka rukom treikam kaba bniah na ka bynta ka jingïatreilang ha ka ïoh ka kot kaba kham skhem, kaba ryntih bad kaba ïar.
Ka lad na ka bynta ka jingkiew ka jingshalan mar jong ka India shabar ri
Ka CEPA ka ailad ban rung sha ki ïew khlem donkam siew khajna na ka bynta ki mar ba shalan shabar ri jong ka India ha kylleng ki 98.08 percent jong ki khajna jong ka Oman. Shwa kane ka jingïateh, tang kumba 15 percent na ki mar ba shalan shabar ri jong ka India ki rung sha Oman khlem donkam siew khajna hapoh ka kam Most Favored Nation, katba kiba sah ki mad ïa ka khajna haduh 5 percent. Hapoh ka CEPA, 99.38 percent na ki mar ba shalan shabar jong ka India mynta ki ïoh rung khlem da siew khajna.
Na ka bynta ki nongshalan mar shabar ri jong ka India, ka jingmyntoi ka long kaba khraw. Ka jingdawa kan wan na ki jingbei tyngka jong ka Oman ha ki jingdon jingem, ka jingpynpoi mar, bad ka jingpynïar ïa ki karkhana hapoh ka Vision 2040 jong ka Oman. Ka jingshalan ïa ki mar engineering shabar ri, kaba shongdor haduh USD 875.83 million ha u snem mang tyngka 2024-25, la antad ba kan kiew hapdeng ka USD 1.3 bad 1.6 billion shuwa u snem 2030. Ka kam ba ïadei bad ki jaiñ ruh kan ïoh jingmyntoi kaba khraw halor kiwei kiwei ki ri ha ka thaiñ lyngba ka jingïoh ïa ka zero-duty, kaba ïarap ban pynim biang ïa ki kynhun kiba bun ki nongtrei kum ka Tirupur, Surat, Ludhiana, bad Coimbatore, katba ka pynmih ïa ki lad ïoh kam.
Ki lad ki lynti ki long kiba bun bad kiba ïar. Ka ïew dawai jong ka Oman kaba shaniah ha ka jingwanrah dawai nabar ka wanrah ïa ka lad kaba khlaiñ na ka bynta ki kompeni jong ka India. Ki jingai jingmynjur ba kham sted hapoh ki kyndon, ka jingithuh ïa ki jingpynshisha ïa ka jingbha, bad ka jinglah ban ïoh ïa ka duty free na ka bynta ki mar ba kongsan kan pynduna ïa ka jinglut jingsep ha ka jingbud ryntih bad kan kyntiew ïa ka jingrung sha ki ïew ki hat. Ka jingshalan shabar ri ïa ki mar rep bad ki marbam, kynthup ïa u khaw, ki marbam ba la pynkhreh, ki musli musla, bad katto katne ki jingbam, kin ïoh jingmyntoi.
Ka jingplie ïa ki ïew, ka jingïada ïa ki jingmyntoi
Kumba long ki jingïatehkular khaïi pateng ba dang shen jong ka India, ka CEPA ka bud ïa ka rukom treikam kaba ryntih bad kaba la pynbeit bha. Katba ka India ka dang plie ïa ki ïew ban pynkhlaiñ ïa ka jinglah ban ïakhun bad ban pynïasoh bad ki lad ha ka pyrthei ban kyntiew ïa ki mar, ka dang ïai bteng ban ïada ïa ki kam kiba kongsan. Ki mar rep kiba kongsan kum ka ki mar ba shna na ka dud bad ki cereal, ryngkat bad ki karkhana kynthup ïa ki jri, ki jaiñ, bad ki juti, ki dang sah ha ka jingïada. Kane ka rukom ka pynïasoh lang ïa ka jinglah ban ïoh ïa ki ïew shabar ri bad ka jingïada na ki jingma kiba don hapoh ka ri.
Ka India ka la kular ban pynlait palat 77 percent na ki kyndon khajna jong ka, kaba kynthup haduh 95 percent na ki mar kiba wan na Oman. Kane ka ai ka jingmyntoi ïa ki mar ba kongsan jong ka Oman, khamtam eh ïa ki mar karkhana kum ka methanol bad ka anhydrous ammonia. Ka Oman ka pynthikna ïa ka jinglah ban ïoh ïa ka ïew kaba kham bha ïa ki jaitnar bad ki alloy, kaba ailad ïa ki ri jong ngi ban pyndonkam ïa ka jinglut jingsep kaba kham duna ha ka jingpynmih.
Na ka bynta ki kam ha kaba ka India ka pynneh ïa ki jingmyntoi ba ïada, la ailad ïa ka Oman ban rung lyngba ki Tariff Rate Quota (TRQ). Kane ka rukom ka ailad ïa ka jingshalan shabar ri kaba kham bha ïa ki mar kum ki sohkhajur, kimarbble, bad ki petrochemical ba la jied hapoh ki kyndon ba la buh. Kane ka jingpynïasoh kaba la saiñdur bha ka pynkhlaiñ ïa ka jinglah ban ïakhun katba ka kyrshan ïa ki kam kiba don ha ka jingma ha ka por jong ka jingkylla.
Ka Khaïi pateng, ka Sap bad ka Jingshaniah
Ka CEPA ka ai ia ki nongpynbiangia ki lad jingshakri jong ka India ia ki jingkular kiba tehsong ha kylleng ki kam ha kaba ka India ka ioh ia ki jingkhlain kiba shai, kynthup ia ka IT, ki lad ai jingshakri jong ki riewshemphang, bad ka jingtei. Da ki kyndon kiba ailad haduh 100 percent ïa ka jingbei tyngka nabarri ha ki katto katne ki bynta, ki kompenijong ka India kin ïohïa ki lad kiba kham heh ban pynïarïa ka jingdon jong ki ha Oman.
Ka jingiateh ka long ruh ka jingkyntiew ia ka sap. Da kaba kyntiew ia ka lad ban iakylliang ia ki nongtrei hapdeng ki kompanisha ka 50 percent, ki kompeni jong ka India mynta ki don ka jinglah ban pyntreikam khlem jingeh ia ki nongtrei ba kyrpang bad ban pynkhlain ia ka jingdon jong ki ha ka iew kaba skhem. Shuh shuh, ha ka sien kaba nyngkong ha kanokano ka FTA, ka Oman ka la wanrah ia ka rukom pyniaid ia ka jingleitjingwan kaba kyrpang na ka bynta ki riewshemphang. Katba kijingkylla ha ka jingbun briew ha ka pyrthei ka wanrahïakijingduna nongtrei ha ki karkhana bad ki jingshna tiar ba mynta ki nang ïatreilang bad ka AI bad ki robot, kane ka jingpynbeit ka buh ïa ka nuksa kaba khlaiñ ha ka pyrthei na ka bynta ki sap jong ki nong India.
Ka CEPA ka kynthup ruh ia ka jingpyniar ba kyrpang na ka bynta ka koit ka khiah kaba pynsuk ia ka jingpyniasoh ia ki rukom sumar tynrai kum ka Ayurveda sha ka jingai jingsumar ba kongsan katba ka pynbeitryntih ia ki rukom ai laisen ia ki nongtrei ka koit ka khiah. Ha kajuh ka por, ka jingiakrenia ka jingiateh kular jong ka imlang sahlang kaba shngainkaba la bthah kan iada ia ki nongshong shnong jong ka India na ka jingban khia jong ki jingnoh synniang arsien.
Ka jingtei ia ki kam ha ka thain kiba kyntiew ia ki mar
Ka India-Oman CEPA kam sahkut ha tang ki khajna da kaba pynbeitia ki jingkhanglad ki bym iadei bad ki khajna lyngba ka jingiatreilang ha ka rukom pyniaid kam, ki kyndon kiba ryntih bad ki rukom peit ia ka jingbud ia ki kyndon. Ka pyni ïa ki jinglong kiba bha kiba nang ïadei bad ki jingïatehkular khaii pateng katkum ka juk mynta jong ka India bad ka pynbeitïa kiba bun ki jingkhanglad kiba ktahïa ka khaii pateng.
Ka India ka dang buh ia ki nongrim na ka bynta ka khaii pateng ha ka thain kaba kham khlain ka jingiadei. Baroh, ki nongiatreilang jong ka India ha ka FTA mynta ki don haduh 67 percent na ka GDP jong ka pyrthei bad kumba 75 percent na ka jingwanrah mar bad ki jingshakri ha ka pyrthei. Ka Oman ka don ia ka jaka kaba kyrpang ha ka jaka iakynduh jong ka Gulf, East Africa, bad ka thain Indian Ocean kaba kham iar. Ki jaka pynpoi mar bad ki jaka karkhana jong ka Oman kum ka Sohar, Duqm, bad Salalah ki lah ban pyniasoh lang ia ki kam kiba pyniasoh ia ka jingtbit bad ka sap shna tiar jong ka India bad ka Middle East bad Africa kaba kham iar. Ka jingmih ka long ka jingiatreilang kaba la tei na ka bynta ka jingpyniasoh bad jingkiew ha ka thain.
Ki jingiateh khaii pateng ki jop haba ki wanrah ia ka jingshaniah, na ka bynta ki kam khaii ban bei tyngka, na ka bynta ki nongtrei ban ioh ia ki sap ba thymmai bad na ka bynta ka ioh ka kot ban tei ia ki jingiatreilang kiba iaineh. Ka CEPA ka pynurlongthikia kata. Ka jingpynkyllaia ka jingiadei kaba la rim da ki spah snem sha ka jingiatreilang ha ka liang ka ioh ka kot kaba la saindur na ka bynta ki jingshisha jong ka spah snem kaba arphewwei.
(U nongthoh u dei u Secretary, Tnad Commerce)