Ki jait nongmihkhmat paidbah bapher bapher
Babu Kular Khongjirem
Bun ki paidbah kim da tip bniah eh shaphang ki jait Nongmihkhmat paidbah bapher bapher namarba tang katto katne eh kiba la ïoh ka lad ban leit pule ha ki kyrdan College bad University khamtam ïa ka kot ne subjek kaba dei shaphang ka synshar-khadar ne Political Science. Hynrei, ki paidbah ba bun pat ki dei ban tip ïa ki Nait nongmihkhmat aiu ba ki la ïa jied (vote) ha ka por Ilekshon na ki Constituency bapher bapher jong ki.
Don lai jait ki nongmihkhmat paidbah (MP/MLA/MDC) ha ka ri synshar paidbah (democracy). Kiba nyngkong eh ki dei kiba hap hapoh ka kyrdan tang kum ki nongshim kabu ïa ka jinglong Nongmihkhmat jong ki (Political Opportunist). Kine ki nongmihkhmat ki ju mlien ban kylla tdong-tdong, khlieh -khlieh katba ki mon khlem salia ïa ki paidbah nong thep Vote jong ka Constituency jong ki. Ki ju mlien ban kylla katkum ka jingkylla ka Politic ha kano kano ka jylla ne ka ri jong ki. Ki ïa syriem thik kum kito ki jait ‘niang bshiah kylla rong (Chameleon). Kine ki jait ‘niang bshiah ki ju kylla rong katkum ka jingkylla dur ne kylla rong ka suiñ bneng. Lada ka suiñ bneng ka dum, ki ruh ki long rong dum bad lada ka suiñ bneng ka shai pat, ka snieh doh jong ki ruh ka shai bad kumta terter. Ki don ki nongmihkhmat paidbah (MP/MLA/MDC) kiba ju mlien ban kylla nongrim manla ka por kum u khah kat shaba beh ka lyer shata u phai. Ki shu im sngi beit kliaw tang shano ba don ka kabu saiñ pyrthei (Political Advantages), shata, ki kloi ban phai khmat lai sien-saw sien shi snem ruh kim salia katba jia katba long. Kim neh thiah neh dem ban shong ne don ha kajuh ka Party ba ki la don lada kim ïohlad sha kawei pat ka Party kaba don ne bat ha ka bor Sorkar. Ki pynbeij ïa la ki nongkyrshan lajong ba kim lah ban ïarap ne ïoh jingmyntoi lada kim ïoh rung ne don bynta ha ka Party ba don ha ka Sorkar. Kim don bor don buit bad la kut ka nang ka stad jong ki ban ïarap paidbah lada kim don sha ka liang Sorkar. Kum kine ki jait nongmihkhmat paidbah ki long ki Nongmihkhmat kiba tad dor tam haduh katta katta ha ka synshar paidbah bad kim da ïapher shuh ïa ki ‘Niang bshiah kylla rong’ bad la khot ruh ïa ki ha ka ktien nongwei kum kita ki nongmihkhmat Niangbsiah kylla rong ne ki ‘Chameleon type of Representatives).
Kiba ar pat ki dei kito ki nongmihkhmat ba padiah bad pnah thylliej ban pynbiej bad ai jadu ïa ki paidbah bapli ki bym tip ne sngewthuh eh ïa kaba dei ne ba lait. Kum kine ki Nongmihkhmat pat ki pyrkhat tang na ka bynta ki Constituency lajong bad ki duhthiah duhdem ïoh rem noh tang shu poi ka Ilekshon. Ki leh mynleh kum ki nongïalam paidbah ba stad hakhmat kiwei bad ki lah ban pyngngeit thikthik kum kita ki nongïalam bastad khamtam ïa kito ki nongmihkhmat paidbah kiba tlot ha ka pyrkhat pyrdaiñ jong ki. Ki nang ban leh la kum kita ki nongïalam rangbah hynrei kim don buit ne jingstad(no plan/no policy/no stragegy) eiei ruh em wat lada ki ïoh long Nongmihkhmat na ka Constituency jong ki baroh shi rta ruh. Ki dei kiba nang ban pynbiej paidbah tang ha ka por Ilekshon.
Mar ïadep ka Ilekshon, kim salia than ïa ki paidbah hynrei kin lum spah lum hajar shi kit ïa par bad khmih lynti kliaw tang kumno ban kamai spah katba ki dang long Nongmihkhmat paidbah. Kum ïa kine pat ki jait Nongmihkhmat paidbah ki ju khot ha ka kyrdan kum ki ‘Politician type of Representatives). Ki ong hana, lada ai lad ïa kum kine ki Nongmihkhmat kin lute lut ïa ka spah ka hajar bad kin bam duh ïa ki nongkynti bad ki jingdon jingem ka ri bad ka jaitbynriew haduh ban da kyrduh bad duk tasam khait ka state bad ka jingbam sap- bam pong ( practice of corruption) ruh ka nangjur bad nang shyrkhei katba nang ïaid ka por ne samoi.
Kiba lai pat ki dei ki jait Nongmihkhmat paidbah kiba stad pyrkhat, ki riew proh jabieng, kiba ïohi jngai, ki bym ju kren kulmar kat shaba lap ba shem ïoh shah rkhie beiñ ha u paidbah, kiba ju im sngi ban pyrkhat ïa ka bha ka miat jong u paidbah babun balang bad khamtam ban thaw ki aiñ ki nun bad ki lad ki lynti ban roi bad par ka ri bad ka jaitbynriew baroh solonsar ym tang na ka bynta kane ka juk hynrei ïa ka lawei ba phyrnai jong ka pateng ban wan jong jaitbynriew (future generation) ruh kumjuh.
Kum kine ki Nongmihkhmat kim ju tip ne bna lem ban kamai spah ne thaw pisa ïa lade. Kim ju pyrkhat hi ruh ïa ka jop ka rem ha ka Ilekshon. Ki pynleit jingmut tang ïa ka kam paidbah. Ki long paralok ïa baroh wat la ki dei ki nongshun jong ki ha ka por Ilekshon (political opponents) namar ki long Nongmihkhmat lang ïa baroh naduh kiba Vote ne ki bym Vote ïa ki ruh.
Ki thaw ïa ki aiñ ki ban myntoi shisha ïa u paidbah bad ki ïakhun haduh ban da mih snam ïa ka Hok u paidbah nongshong shnong baroh. Ki trei bad shakri hok naduh dohnud ïa u paidbah salonsar khlem shah shiliang watla ki dei na ki Constituency bapher bapher ruh.
Kim ju long atlukhi hynrei ki sngap ïa ka sur ki paidbah namar la jied ïa ki da u paidbah. Kim ju kylla ktien ne kylla jutang ïoh shah kheiñ ‘riewkai ne ‘riew madan ei kha makha. Ki neh ha kajuh ka nongrim ban shakri ïa u paidbah namarba ki tip bha ba ‘ka jingkhlaiñ kam shong eh ha ka jingbun paid (quantity) hynrei ka shong ha ka mynsiem ba shynrang (quality).
Dei ïa kum kine ki Nongmihkhmat paidbah keiñ ba ki khot kum ki Nongmihkhmat ba stad bad ba shemphang ne kita kiba ki khot ha ka ktien nongwei kum ki “Statemanship of Representatives’.
Kham ñiar ban ïoh ïa kum kine ki jait Nongmihkhmat khamtam ha kum kane ka juk khyllah ba mynta.