Wat ki jingshah hiar thma ka India ha ki hajar snem mynshwa, ka dustur niam kaba kham jylliew ka la ïaisah (Gajendra Singh Shekhawat)

Ka jinglong tynrai ba la kit da kane ka shloka na ka Srimad Bhagvad Gita bad na ka jingstad riti dustur ba don ha ki kot bakhuid bad ki riti dustur jong ka ri India, ka paw ha ka jinglong tynrai jong ka Temple Somnat ha kaba don ha Somanat ha-Pattan ha ka rud duriaw ba shathie jong ka Kathiawad (ka thaiñ kaba kongsan ha ka thaiñ shaphang shathie sepngi jong ka jylla Gujarat ba mynta). La ñiew ïa ka kum kaba nyngkong napdeng ki khatar tylli ki Jyotirlinga, bunsien ki kynroh jong ka ki don ki dak jong ka thma da ki nongwan hiar thma tang ban kiew biang bad sdang biang ïa ki ksing bad ki jingsawa jong ka jingmane.
Ha palat shihajar snem jong ka histori jong ka ri India, ka San?tana Dharma – kaba la sngewthuh kum ka thup kaba katkum ki rukom leh niam, ki jingmut jingpyrkhat, bad ki tnat treikam bapher bapher- ka la mad ia ki por ba ju jia biang ka jingpynthut kaba mih na ka jingjop jong ka sain pyrthei bad ka jingkylla jong ki rukom synshar. Kine ki jingpynthut ki kynthup ïa ka jingpynjot ne pyndonkam ha ka rukom kaba pher ïa ki temple, ki monastery, bad ki jaka pule, bad kumjuh ruh ka jingpynkynriah ïa ki kynhun nongkyrshan kiba la pynneh pynsah ïa ki jaka mane niam. Hynrei, wat hapdeng kine ki jingduh, ka dustur niam kaba kham jylliew ka la ïaisah, ka la pynkylla bad ka la pynskhem biang ïalade katba nang mih ki sngi. Ka jingmut jong kane ka jingshah shitom ha ka histori kam shong ha ki jingdawa jong ka jingsynshar khlem jingpynthut, hynrei ha ka jinglah jong ka niam ban ïai shah ïa ka jingduh ha ka jingtreikam bad ka jingma ha ka kam saiñ hima sima.
Naduh ki por hyndai, ki temple ki treikam ym tang kum ki jaka mane hynrei kum ki jaka pdeng jong ka ïoh ka kot, ka kolshor bad ka saiñ hima sima. Ka jingïadei kaba jan jong ki bad ki riew pawkhmat kiba synshar ka la pynlong ïa ki ban long kiba don ha ka jingma ha ki por ba don ka jingïakhun jong ki shipai. Ka jinghiar thma ïa ka Temple Somnath da u Mahmud na Ghazni ka long kawei na ki nuksa kiba la ïa kren bha. Ki kot khanatang jong ka Persia ki rakhe ïa kane ka jingjia kum ka jingjop, katba ki riti dustur jong ki nong India kiba hadien ki pyni ïa ka jingduh, ka jingpyrshah bad ka jingpynphai biang haba kut. Kaba lah ban pynshisha da ka histori ka long ba ka temple kam shym la jahnoh na ka niam; la tei pat ïa ka hapoh ki nongsynshar jong ka thain kum ki Chaulukya bad ka la iai bteng ban khring ia ka jingmane. Kine ki jingjia ki paw ha kiwei pat ki jaka.
Credit: Somanatha and Other Medieval Temples in Kathiawad. 1931. Archaeological Survey of India, Vol. XLV, Imperial Series. Calcutta: Government of India.
Ka histori jong ka Somnath kam dei ban long kaba la pynrit sha tang kawei ka bynta. Naduh hyndai hynthai, ka Prabhasa Patan ka la long ka jaka kaba kyntang. Ka Patan, kaba la tip da ki kyrteng bapher bapher ha ki tyllong bapher bapher kiba kynthup ïa ka Prabhas-Pattan, Shiva-Pattan bad Prabhas-Tirtha, ka dei ka shnong hyndai kaba don ha ka jaka kaba iakynduh lai tylli ki wah ha kawei ka Triveni kaba don sha ka liang mihngi jong ka – ia kaba la pynlong kyntang kum ka dak jong ka jingthang ïa ka met jong U Krishna. Ha kane ka thain ka don ka Kshetra Vairagya bad ka GopiTulow (na kaba ki briew ki ioh ia u GopiChandan). Ka jingleit jingwan ba kyntang sha kane ka thaiñ la kheiñ ba kam long kaba pura khlem da leit jngoh ïa kane ka jaka ba kyntang. Ki briew ki lah ban iohi shai ia ki dak jong ka jingjot ha kane ka thaiñ ha ka Report on the Antiquities of Kathiawad and Kachh, bad The Antiquities of the town of Dabhoi in Gujarat.
Ka Somnath kadei ka dak jong ka jingiakynduh lang jong ki dustur Shaiva bad Vaishnava, kaba pynkynmaw ia ki ba ka jinghiar pateng jong ka India ka ju long beit kaba bun bynta bad kaba ai bynta lang ia baroh.
Ka lynnong ba mynta ha ka histori jong ka Somnath ha ka ri India kaba laitluid ka la sdang ha ka Kartak Sud 1, ka Diwali – 12 tarik u Naiwieng 1947, tang katto katne bnai hadien ka Jingphiah kaba sngewsih ia ka ri ha kaba u Symbud Myntri Rangbahduh bad u Myntri ka tnat Kam Poh Iing ba nyngkong jong ngi u la leit jngoh ïa kane ka jaka bakyntang jong ka Somnath. Ha ryngkat bad ki nongialam ba rangbah bad ki riew pawkhmat, u Sardar Patel u la kular skhem ba ki nong India kiba laitluid kin shimkhia ban tei pat ia kane ka temple kaba pawnam. Kaei kaba la mih hadien ka long ka rukom treikam kaba rah shakhmat ia ka jingsngewthuh shaphang ka ri. La tei pat ïa ka Somnath, bad ïa kane ym shym la leh ha ka rukom ba kan long tang ka jaka kyntang, ka jaka pdeng jong ka kolshor ne ka jingstad.
Ka jingpynkyntang kaba la pynlong ha ka por mynstep jong ka 11 tarik u Jymmang 1951 ha ka jingdon ryngkat jong u President ba donburom jong ka ri India, Rajendra Prasad ka la pynskhem biang ïa ka jingkynmaw ka ri ïa ka kolshor.
Katba ka India ka nang ïaid shaphrang sha ka India@2047, kine ki jinglong tynrai ki shim ïa ka jinglong kaba thymmai. Ha ka juk kaba la paw namar ka jingsted jong ka teknoloji bad ka jingbymthikna jong ka sain pyrthei, ka jingai jong ka India sha ka longbriew man briew ka shong ha kaba pyni ba ka jingkiew shaphrang kam donkam ban iehnoh ia ka jingsngewlem, bad ka bor kam donkam ban iehnoh ïa ka jingjaijai. Ka jingïaineh jong ka Somnath ka pynkynmaw ia ngi ba ka jinglong nongïalam bashisha – ha ka ri bad ha ka pyrthei – la neh ym tang na ka bor, hynrei na ka jingstad, ka jingkynmaw, bad ka jingaiti kaba khlem artatien ia ka burom briew kaba ïasam lang.
Ïa ka Somnath Swabhiman Parv 2026-27 la thmu kum ka jingrakhe kynmaw burom kaba shisnem kaba la pynshong nongrim ha ka pateng jong ka riti dustur, ka jinglah ban iaineh ha ka jinglong mynsiem, bad ka jingbteng jong ka kolshor kaba la pyni da u Somnath Jyotirlinga ha Prabhas Patan, Gujarat. Ka Somnath ka don ha ka jaka kaba kyrpang ha ka histori jong ka ri India. Wat hapdeng ka jingpynjot bunsien ha ki spah snem, la tei biang ia ka temple man ka por lyngba ka jingkut jingmut lang jong ki briew, ka la mih kum ka jingpynshisha ia ka jingbteng jong ka kolshor, ka jinglah ban ialeh pyrshah ha ka mynsiem, bad ka jingngeit jong ka ri halade.
Ka Somnath Swabhiman Parv (kaba la sdang na ka 8 haduh 11 tarik u Kyllalyngkot 2026) ka long ka dak jong ar tylli ki mawmer jingiaid lynti ka imlang sahlang ha India: kawei ka dei ka jingdap shi hajar snem jong ka jinghiar thma kaba la buh jingtip ia ka Somnath Temple ha u 1026, bad ruh ka jingdap hynniewphew san snem ka jingplie biang ia ka temple ba la shna biang ha u 1951 hadien ba ka ri ka la ïoh ïa ka jinglaitluid.
Kane ka pynlong ia ka Somnath kum ka dak jong ka jingpyniatylli ia ka ri ha ka jingiaineh, ka jingkynmaw bad ka jingburom ia ka kolshor lajong. Kane ka kam kan poi sha ka prokram kaba pynlong ha kylleng ka ri ha ka 11 tarik u Jymmang 2026, ha kaba yn pynlong ia ki yatra, ki prokram kiba iadei bad ka kolshor, ki jingiamir jingmut, ki sienjam ban ai jinghikai, bad ki prokram ba iasoh lang ha ki Jyotirlinga, Jylla, Union Territory, distrik, bad ki shivalaya kiba don ha kylleng ka ri.
Hapoh ka jingialam jong u Myntri Rangbahduh ba donburom, u Narendra Modi, uba shakri ruh kum u Chairperson jong ka Shri Somnath Trust, ka Somnath ka la rung sha ka bynta kaba thymmai jong ka jingpynthymmai kaba pura. Ki jingpynkylla ha ka rukom synshar, ka jingpynbha ïa ki jingtei, ka jingsumar ïa ka pateng, bad ki jingthmu jong ka kolshor ki la pynskhem ïa ka bynta jong ka temple kum ka jaka pdeng ba im ha ka jinglong mynsiem. Ki lad pynneh pynsah bad ki jingshakri ba la ialam da ki kynthei ki pynpaw shuh shuh kumno ba ki jinglong tynrai jong ka riti dustur ki paw lyngba ka jingkitkhlieh bad jingai bynta lang ha ka juk mynta.
Ka Somnath Swabhiman Parv ka wanrah ia ka jingiadei hapdeng ka imlang sahlang kaba mynta bad ka jinglong ba kham jylliew jong ka kolshor jong ka lyngba ki kam kiba iadei bad ka kolshor, ka jinglong mynsiem, bad ka jinghikai. Ka long ka jingpynkynmaw ïa man la ka pateng ba ka Somnath Temple kam dei tang shaphang ka jinglong met jong ka; ka jinglong bashisha jong ka ka shong ha ki jinglong bad ka jingkitkhlieh kiba la pynkylla da ka jingsngewthuh na kawei ka pateng sha kawei pat. Kumta, ka Somnath ka ieng mynta ym tang kum ka jaka mane ba la pynthymmai, hynrei kum ka tirtha kaba im.
Katba ka Bharat ka bteng ban iaid lynti ha kine ki spah snem kiba arphewwei, ka Somnath ka long kum ka nuksa ba ka imlang sahlang ka iai bteng ban long kaba khlain haba ka don ia ka nongrim, ka iai bteng ban long kaba iahap haba ka long kaba kloi ban kylla bad ka iai bteng ban long kaba tylli haba ka long kaba ai bynta lang ia baroh.
To ba ka Somnath kan ïai bteng ban ai mynsiem ïa ngi – ban tei da ka jingthmu, ban leh da ka jinglong kaba ryntih, bad ban ïaid shaphrang da ka jingsngew thuh shai ba ngi dei mano. Jai Somnath! Vande Mataram!
(U Nongthoh u dei u Myntri ka Sorkar Pdeng ba dei khmih ïa ka tnat Culture and Tourism.)