Ka kyntiew ïa ka kamai kajih, ka kyrshan ïa ka mariang bad ka kyrshan ruh ïa baroh ki bynta jong ka roi ka san (C. R. Patil)

Naduh mynshuwa, ka um ka don ka bynta kaba khraw ha ka jingim jong ki shnong jong ngi, ki kper bad ka imlang sahlang jong ngi. Ka kyntiew ïa ka kamai kajih, ka kyrshan ïa ka mariang bad ka kyrshan ruh ïa baroh ki bynta jong ka roi ka san. Ka jingïada ïa kane ka jingdon jingem kaba kongsan kam dei tang ka jingbah khlieh na ka bynta ka mariang hynrei ka deiruh ka kamram jong baroh ha ka ri.
Ka dei kane ka jingbah khlieh kaba long ka nongrim jong ka Peyjal Ka Samman Aur Sanrakshan, ka kam ha kylleng ka riba pyntreikam da ka Tnat Drinking Water and Sanitation naduh ka 21 tarik u Naitung haduh ka 4 tarik u Nailar ha ka jingïasoh lang bad ka Catch The Rain campaign hapoh ka Jal Sanchay Jan Bhagidari: Catch the Rain 2026. Katkum ka jingkyntu jong u Myntri Rangbahduh Narendra Modi na ka bynta ka Jal Sanchay Jan Bhagidari ha ka bynta kaba 135 jong ka Mann Ki Baat, kane ka kam ka thmu ban pynkhlaiñ ïa ka jingpyndonkam ïa ka um slap, ka jingpyndap biang ïa ka um kaba don hapoh ka khyndew, ka jingtei ïa ki lad na ka bynta kane, ka jingïaineh jong ki tyllong bad ka jingïashim bynta jong ki shnong ha kylleng ka ri. Hapoh jong kane, ka don ka jingngeit kaba suk ban sngewthuh: ka jingïada ïa ka um dih jong ngi ka sdang na ka jingïada ïa ki tyllong.
Ka jingkongsan jong kane ka sienjam ka dang paw shuh shuh. Ka India ka don 18 per cent jong baroh ki briew kiba don ha ka pyrthei hynrei ka ioh ban pyndonkam tang 4 per cent jong ki tyllong um jong ka. Ka jingkiew ka jingdonkam, ka jingstet ban kylla jaka sor bad ka jingktah jong ka jingkylla ka suinbneng ka ban khia ia ki wah, ki pung bad ka um kaba don hapoh ka khyndew. Hynrei ka jingtyngkai ia ka um ka dei ka kam kaba la slem bha ha ka imlang sahlang jong ngi. Wat shuwa ia ki kam engineering, ki shnong ha kylleng ka India ki la wanrah ia ki rukom treikam kiba iahap bad ka jaka, naduh ki pung jong ka thain sepngi jong ka India bad ki johad jong ka Rajasthan haduh ki pung ha ki jaka mane ha ka SOUTH bad ki pung jong ki shnong ha ka thain Gangetic plain. Kine kim dei tang ki jaka pynlang um, hynrei ki dei ruh ki kam jong ki shnong kiba la pynneh pynsah lyngba ka jingïatreilang bad ka jingbah khlieh lang. Mynta ka jingstad science bad ka teknoloji ki plie lad ia ngi ban pynkhlain ia kine ki kam, ban pynlong ia ka jingpynneh pynsah kum ka nongrim kaba kongsan ha ka jingshngain jong ka India ha kaba iadei bad ka um.
Kane ka jingsngewthuh ka la ïalam ïa ka jingkylla jong ki jingpyrshang jong ngi ban pynneh pynsah ïa ka um, Ka Jal Sanchay Jan Bhagidari: Catch The Rain (JSJB: CTR) ka kyntiew ïa ki jingïarap ban pynneh pynsah ïa ka um kiba jemdor, kiba la shna da ka jingstad saian, kiba la ïalam da ka imlang sahlang kiba pynleit jingmut ha ki 3tylli ki bynta-Ka imlang sahlang, ka dor, bad ka CSR. Kane ka kam ka pynshlur ia ka jingthaw ia ki rukom pyndap ia ka um kaba don hapoh khyndew bad ki rukom buh um lyngba ka Jan Bhagidari (ka jingiashim bynta jong ki paidbah). Ka pynleit jingmut ha ka jingpynneh pynsah ia ka um, ka jingpyndap biang ia ka um kaba don hapoh khyndew bad ka jingpyndonkam ia ka um ha ka rukom kaba iaineh. Ka Jal Seva Aankalan ka plie lad ia ki Gram Panchayat ban bishar bniah man ka por ia ka jingtreikam jong ki kor um dih ha ki jaka nongkyndong. Kine ki sienjam ki pyni ia ka rukom treikam kaba iadei ha kaba ki jingtei, ka jingpynneh pynsah ia ki tyllong bad ka jingiashim bynta jong ki paidbah ki pynskhem iwei ia iwei pat.
Ka jingiaid shakhmat kaba phylla jong ka Jal Jeevan Mission ka la ai ka nongrim kaba skhem na ka bynta kane ka bynta kaba bud jong ka jingiaid lynti jong ka India ha kaba iadei bad ka um. Hapoh ka jingïalam ba don jingïohi jngai jong u Myntri Rangbahduh ba don burom u Narendra Modi, ka Jal Jeevan Mission ka la pynkylla dur ïa ka umdih jong ki jaka nongkyndong jong ka ri India. Mynta, palat 15.8 klur ki longing ha ki jaka nongkyndong ki ïoh ïa ka um kor, kaba pynkylla ïa ka jingim jong ki million tylli ki longïing, khamtam eh ïa ki kynthei kiba shisien ki pynlut por da ki kynta man la ka sngi ban tong um na ki tyllong um kibajngai. Ka jingïoh ïa ka um dih kaba khambha ka la kyntiew ïa ka koit ka khiah, ka la pynïar ïa ki lad ki lynti na ka bynta ka jingpule bad ka jingim, bad ka la wanrah ïa ka burom bad jingsuk kaba kham khraw ïa ki longing ha ki jakanongkyndong. Katba ka Jal Jeevan Mishon 2.0 ka dang rah ia kane ka jingjop shakhmat, la buh jingmut mar katjuh ban pynthikna ba kine ki rukom treikam kin dang lah ban iaineh ha ki phew snem ban wan. Ki jingtei um dih kiba khlain bad ki tyllong um kiba bha ki long ki nongrim kiba pynkhlain shuh shuh ia kane ka sienjam. Da kaba pynneh pynsah ia ka um slap, pyndap biang ia ka um kaba don hapoh khyndew bad iada ia ki wah, ki pung bad ki tyllong um, ngi pynskhem ia ka bor jong ki kam kiba shakri ia ki jaka nongkyndong jong ka India ban long kiba iaineh.
Ha kylleng ki shnong, kane ka sienjam ka nang kylla sha ka jingtreilang. Ki Gram Panchayat ki pynïasoh lang ïa ki briew ha ki tyllong um jong ka thaiñ ban shim ïa ka Har Ghar Jal-Jal Sanrakshan Sankalp, da kaba pynskhem biang ïa ka jingkular jong ki ban lum ïa ka um slap, ban pyndap biang ïa ka um kaba don hapoh ka khyndew bad ban pynim biang ïa ki tyllong um. Lyngba ki Jal Chaupal, ki Pani Samiti ki pynsuk ia ki jingiakren halor ka jingmang pisa na ka bynta ka um, ka jingpyndap biang ia ka um kaba don hapoh ka khyndew bad ka jingwanrah ia ki lad pynneh pynsah ia ki tyllong um ha ki jingpynkhreh kam jong ki Gram Panchayat, ban pynthikna ba ka jingpynbiang ia ka um kan long shibynta jong ka kam ban kyntiew ia ki shnong. Ki paidbah ki dang shim ia ki kam ban iada ia ki tyllong um da kaba pynkhuid ia ki tyllong um, ki pung bad ki jaka lum um, katba ki dang bei tyngka ruh ha ki lad ki lynti kum ki jingtei ban pyndap um, ban pynbha biang ia ki tyllong um kiba la duh bad ki jaka rep lyngba ka jingïatreilang bad ki skhim kum ka VB-GRAM-G, DMF, SAMGPA.
Ka jingtreimon sngewbha, ki khubor pynneh pynsah ia ka um ba la thoh ha ki jaka lum um bad ki top, bad ka jingïatreilang jong ki samla lyngba ka rynsan My Bharat ki pynkhlain ia ka jingiashim bynta jong ki paidbah. La rakhe ia kane lyngba ka Lok Jal Utsav, bad kine ki sienjam ki wanruh na ki riti dustur jong ka thaiñ ban burom ïa ki nongtrei bad ki nongtrei monsngewbha jong ka Gram Panchayat kiba ka jingpyrshang ba aiti lut jong ki ka wanrah ïa ki rukom pynpoi um ha ki jaka nongkyndong ban treikam man la ka sngi. Ki pyni ruh ba ka jingpynbiang um kaba neh ka long kaba khlain tam haba ki sienjam jong ka sorkar ki iadei bad ka jinglong trai jong ki paidbah. Ka jingpynbiang ia ka um ka long ka kam kaba baroh ki don bynta lang.
Ha ryngkat kine baroh, ban pynthikna ia ka jingshngain kaba jrong samoi ha kaba iadei bad ka um dih, ngi dang pynbiang ia ka rynsan Decision Support System (DSS) ha ka dashboard jong ka District Water & Sanitation Mission (DWSM) na ka bynta ki District Collector. Kane ka pyniasoh ia ki jingtip kiba don shaphang ka um ha kawei ka rynsan kaba plie lad ia ka jingpynkhreh kam katkum ka jingstad science, ka jingmang tyngka ha ki shnong na ka bynta ki kam um, ka jingiada ia ki tyllong, ka jingpyndap biang ia ka um kaba don hapoh ka khyndew bad ka jingpeit kam katkum ka data.
Ka sorkar ka lah ban thaw ia ki jingtei, pynkhlain ia ki jaka treikam bad pynbiang ia ki jingdonkam na ka bynta ka jingpynneh pynsah kaba jrong samoi. Ki shnong ki thaw, ha kajuh ka por, ki wanrah ia ka jingtip, ka jingsumar bad ka jingtreilang. Haba kine ki bor ki iawan lang, ki thaw ia ki lad na ka bynta ka um dih kiba lah ban shakri ia ki pateng kiba mynta bad ki ban sa wan.
Kumba phi baroh phi tip ba, ka jingbei tyngka kaba T 8.6 lak klur hapoh ka Jal Jeevan Mission ka la thaw ia ka jingtei um dih ha ki jaka nongkyndong kaba ym pat ju don mynno mynno ruh ha kylleng ka ri India. Hynrei ka jingjop jong ka, ka shong ha kaba sumar ia ki tyllong um, ban kyntiew ia ka jingpynneh pynsah ia ka um, bad ban ai bor ia ki shnong ban shim ia ka jinglong trai bad ban pyniaid da ka jingkitkhlieh ia ki skhim pynpoi um jong ki.
Katba kane ka kam ka nangïaid shaphrang ha kylleng ki jylla bad ki Union Territory ha ki sngi ban wan, to ai ba kan pynthymmai ïa ka jingkular lang jong ngi ban ïada ïa kawei pa kawei ka tyllong um dih. Kawei pa kawei ka jingpyrshang ban lum ïa ka um slap, ban pyndap biang ïa ka um kaba don hapoh ka khyndew, ban pynphai biang ïa ka um tynrai lane ban ïada ïa ka tyllong um ba la shna ka pynskhem ïa ka nongrim jong ka Har Ghar Jal, da kaba kyntiew ïa ka jingim ha ki jaka nongkyndong kaba nohsynñiang sha ka jingpynbiang um kaba jrong samoi kaba ïadei bad ka jingthmu Viksit Bharat @2047jong ka ri.
Haba ngi iatrei lang, ngi lah ban pynthikna ba kane ka jingjop jong ka ri kan dang iai bteng ban pynpoi ia ka um dih kaba khuid bad kaba lah ban shaniah sha man la ka iing ha ki jaka nongkyndong, ym tang mynta, hynrei ha ki pateng ban wan. Katba ka India ka nang ïaid shaphrang sha ka jingthmu jong u Myntri Rangbahduh, ka jingpynïaid ïa ka um ha ka rukom kaba iaineh, ka dei ban pyni nuksa ïa ka jingïashim bynta jong ki briew (Jan Bhagidari), ha kaba uwei pa uwei u nongshong shnong, ka Gram Panchayat bad ka imlang sahlang ki noh synñiang shitrhem ban pynneh pynsah bad ïada ïa ki jingdon jingem ba kordor jong ngi.
(U nongthoh u dei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ka Tnat Jal Shakti).