Phaikhmat ka sorkar ban pynkhlaiñ bad pynim ïa ka kam thaiñ jaiñ tynrai ha ka jylla
Shillong, Nailar 16: Ka Meghalaya ka la buh ha ka kyrdan ba hakhmat eh ïa ka jingthaiñ jaiñ tynrai bad ïa ka Eri Silk Sector kum ka lad kamai bad ka lad ban pynneh pynsah ïa ka kolshor tynrai jong ka jylla, ha kaba u Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ha ka sngi Thohdieng ula pynpaw ïa kiba bun ki sienjam kiba ka sorkar ka la shim halor ki jingtei kiba ïadei bad ka kam thaiñ jaiñ, jingïoh jingithuh GI, ki ïew ki hat, jingdonsap bad ka jingai jingkyrshan pisa ïa ki nongthaiñ jaiñ.
Haba kren ha ka prokram jongka National Handloom Day kaba long ruh ka jingrakhe ïa ka 12th National Handloom Week ha Integrated Textile Tourism Complex ha Ri Sai, Nongpoh, u Sangma ula ong, ba ka rukom shimkhia ka sorkar ka la ïaid palat ia ka lad ban kamai jakpoh sha ka jingïada ïa ka kolshor kaba rim naduh hyndai hynthai jong ka Meghalaya.
“Ki Design kiba la pyninam – Dakmanda, Dhara shad, Mukhli bad Thohseru kim dei satia tang ki jaiñ ne ka riam hynrei ki mihkhmat ïa ka jinglong tynrai jong ki jaidbynriew bapher jong ka jylla” ula ong.
“Ia ka sorkar, ban kyrshan ïa ki nongthaiñ jaiñ kam dei satia tang ka lad ban kamai jakpoh hynrei ka jingkynshew tyngka ha ka kolshor bad ka jinglong tynrai. Kane ka dei ka jingrakhe ka Meghalaya bad ka kyrwoh sha ka ri bad ka pyrthei ba ngi long kiba sngewsarong ïa ka jingdon jingem kiba naduh hyndai hynthai” la ong u Sangma.
Ula ong, ha kine ki 6-7 snem kiba la dep, ka sorkar kala trei ban buh ïa ka jinglong tynrai, kolshor, ka ktien bad ka riti dustur kum ki mat kiba kongsan jong ka jingïaid shakhmat jong ka jylla.
U Sangma ula pynpaw ruh ba ka Khasi bad Garo kila ïoh ïa ka kyrdan Official Languages hadien 54 snem bad ka ong, ba ka rai ka dei da ka jingthmu ban ïada ïa ka jinglong kongsan bad jinglong tynrai jong ki paidbah.
“Ka jingïaid lynti ka jong ngi ka la ïaid palat ïa ki jaiñ bad ka jingthaiñ. Ngi dang thaiñ ïa la ka jong ka kolshor. Ngi dang ïada ïa ka. Kane ka dei kata kaba ngi lah kynshew ha ki briew ki jong ngi” ula ong.
U Myntri Rangbah ula ong, ba ka kam thaiñ jingthaiñ ha Meghalaya ka dei kaba la kyntiew ha kata ka dur da ka jingpynïasoh lang ïa ki jingtei, jingpynwandur (design), kam jngohkai, ki lad ha ki ïew ki hat bad ka jingkyrshan ïa ki nongpynmih.
Ula ai ka jingïaroh ïa ka St Anthony’s College kaba la ai jinghikai ban thaiñ jaiñ ban pyndonkam ïa ka Instagram ban kyntiew ïa kine ki mar, ban ïarap ïa ki ban lah ban pynïaid bha ha kylleng ki ïew kiba ïar.
Ha ka sngi Thohdieng u Conrad Sangma ula plie ïa ka Centre of Excellence, kaban ïarap ban pynneh pynsah bad ban sam ïa ka sap bad ïa ka riti dustur jong ka jingthaiñ ïa ki jaiñ ryndia ne Eri sha ki pateng ban dang wan.
Kane ka Integrated Textile Tourism Complex ha Ri Sai ka kynthup ïa ka Ahimsa Silk Training bad Design Centre, Restaurant, Cottage bad Retail Plaza, da kaba wanrah lang ïa ki jingshna, jingbam, kolshor, khaïi pateng bad ka kam jngohkai hapoh jong kawei ka rynsan.
U Sangma ula ong, ba u dap da ka jingkmen ban ïohi ba ka Umden-Diwon bad ka Ri Bhoi ki la kylla long kum ki jaka pdeng jong ka kam thaiñ jaiñ tynrai bad ki nuksa ba im jong ka Meghalaya ha ka jingdon jingem ïa kiei kiei kiba naduh hyndai hynthai.
Ula sam ruh ïa ki khusnam sha ki nongseng kam thaiñ jaiñ, nongthaiñ jaiñ bad nongrep kum ka jingithuh ïa ka jingpyrshang kaba radbah ha ka ban kyntiew ïa ka jaiñ ryndai bad ki mar kiba la pynmih.
Ha kane ka prokram u Myntri Rangbah ula pynher ruh ïa ka lama ka ri kum shi bynta jong ka Har Ghar Tiranga.
Palat 50,000 tylli ki longïing ki Shaniah ha ka kam thaiñ jaiñ
Ka tnad kam thaiñ jaiñ ïa mynta ka kyrshan ïa ka kamai kajih ïa palat 50,000 tylli ki longïing ha kylleng ka Meghalaya, ha kaba palat 70% na ki nongtrei ki dei ki kynthei.
Tang ha Ri Bhoi, kumba 4,000 ngut ki nongthaiñ jaiñ kiba lah dep ban rejistar bad 3,200 ngut ki nongrep ban pynmih ksai, jan kumba 90% ki dei ki kynthei bad longkmie.
U Sangma ula ïawer ïa ki paitbah ban bteng ban rakhe, ïada bad kyntiew ïa ka jingriewspah ka Meghalaya ha ka riti dustur jong ka kam thaiñ jaiñ. Ula ong ba ka National Handloom Week ka plie lad ban burom ïa ki nongthaiñ jaiñ, nongsuh jaiñ bad ki nongpynmih ïa ki ksai, ha ryngkat bad ka ai jingithuh ïa ka jingnoh synniang ka jongki lyngba ka jingai khusnam.
Na ka Eri Silk Village sha ka karkhana bala ïoh Geographical Indication (GI)
Ka Sorkar kala shim ïa ki lad ban kyntiew ïa katei ka bynta bad kala ïar ha kine ki 5 snem kiba la dep.
Ha u 2021, ïa ka Umden-Diwon la pynbna kum ka Eri Silk Village kaba nyngkong eh ha ka jylla, kaba la wanrah ïa ka jingkylla haba ka Meghalaya kala sdang ban ai jingithuh ïa ka kam thaiñ jaiñ.
Ha u 2022, ka sorkar kala seng ïa ka Design Innovation Resource Centre, kaba la plie lad ïa baroh ka rukom kaba ïadei bad ka jingpynmih ïa ka Ryndia — na u niangryndia sha ka jaiñ kaba la dep thaiñ ban ïoh sakhi thik tang ha kawei ka jaka da ki nongwad bniah.
Ha u 2024–25, la ïoh ïaka jingithuh na ka Geographical Indication (GI) ïa ka Ryndia bad Khasi Handlooms, ha ryngkat ka jingthaw ïa ka Meghalaya Ryndia Producers Organisation ban bat bad khmih ïa ka GI.
Ka Meghalaya Ryndia Producers Organisation mynta ka bat ïa ka GI na ka bynta ki nongthaiñ kiba la thaw ïa kane ka jinglong kordor.
Ha u 2026, la plie ïa ka Integrated Textile Tourism Complex ha Ri Sai, da kaba wanrah lang ïa ka kam thaiñ jingthaiñ, ki jingbam, kolshor, khaïi pateng bad kam jngohkai ha kawei ka rynsan.
Hapoh ka Income Generation Programme, ka Tnad kala sam ïa ki tiar ki tar bad ïa ki ksai sha ki 2,141 ngut ki nongthaiñ jaiñ ha u 2024–25 bad 2,448 ngut ki nongthaiñ jaiñ ha u snem 2025–26 kaba long ka jingkiew ïa ka jingdon sa 307 ngut ki nongthaiñ jaiñ tang ha uwei u snem.
Hapoh jong ka Cluster Development Programme jongka National Handloom Development Programme, ka projek kaba 571.15 Lak tyngka kadei kaba dang aid ha ka jingpyndonkam ïa ka, ha kaba 260.35 Lak tyngka kadei kaba lah dep ban pyllait ha ka wat kaba nyngkong ne First Instalment.
Ka projek ka don ïa ka thong ban ai jingmyntoi ïa ki 981 ngut bad ka kynthup ïa ka kyndon na ka bynta ki 300 tylli ki kor thaiñ jaiñ bad ka jingai jingkyrshan ïa ki jaka treikam kaba long T.1.20 Lak mar kawei.
Naduh u snem 2022–23, ka Meghalaya kala ïoh pdiang 2,198.24 lak tyngka hapoh jongka Silk Samagra-2 na ka Central Silk Board, kynthup ïa ka 201.61 Lak tyngka ha une u snem ba mynta.
U Myntri Rangbah ula ong, ba ka jingthmu jong ka sorkar ka long ban pynkhlaiñ ïa ka kam thaiñ jaiñ khlem da pynïakhlad ïa ka jingroi ha ka ïoh ka kot bad ka kolshor jinglong tynrai ka Jylla Meghalaya.
Ha kane ka jingialang la ïadonlang u Myntri Sorkar u Bah Metbah Lyndoh, u MLA Bah Mayralborn Syiem, ka MDC ka Kong Rona Khymdeit, u Chief Secretary u Dr Shakil Ahammad bad kiwei kiwei kiba don bynta lang ha ka kam thaiñ jaiñ.