Ka G RAM G Act bad ka lynti jong ka India sha ka lad kamai kajih kaba skhem (Dr. Vibha Dhawan)

Haduh arphew snem, ki prokram ai kam ai jam ha ki jaka nongkyndong ki la long ka bynta pdeng jong ka jingtei ka India ïa ka imlang sahlang kaba shngaiñ. Naduh ba la pynlong aiñ ïa ka ha u snem 2005, ka Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (MGNREGA) ka la ai ka jingshngaiñ ha ka kamai kajih sha ki longïing ha ki jaka nongkyndong, ka la pynïar ïa ka jingïashim bynta jong ki kynthei ha ka kam, bad ka la noh synniang ha kaba wanrah ïa ki jingdon jingem kiba kongsan ha ka imlang sahlang. Katba ki jaka nongkyndong jong ka ri ki ïaid lyngba ka jingkylla kaba stet ha ka ïoh ka kot, ka teknoloji, bad ka jingkylla ha ka jinglong jingman, mynta ka donkam kyrkieh ban pynkhlaiñ shuh shuh ïa kane ka rukom treikam ban jubab ïa ki jingeh bad ki lad ki lynti kiba mih.
Ka Viksit Bharat-Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025 ka pyni ïa kane ka jingkylla. Da kaba pynkylla ïa ka rukom ai kam ha ki jaka nongkyndong, ka Aiñ ka ithuh ba ka roi ka par kaba ïaineh ha ki jaka nongkyndong kadei ban long kaba la pynskhem ym tang ha ka jingpynmih ïa ki lad ïoh kam, hynrei ban pynneh pynsah ruh ïa ki jingdon jingem ha ka mariang, ka jinglah ban ïakhun ïa ki jingma kiba mih na ka jinglong ka suiñbneng, bad ka jingpynneh pynsah ïa ki lad kamai kajih. Kane ka rukom treikam ba la pynïasoh lang ka long kaba ïadei ha ka por ba ki shnong ha ki jaka nongkyndong ki nang shah ktah ha ka jingkylla ka suiñbneng, ki jingjia ba shyrkhei na ka jinglong ka suiñbneng, bad ka jingeh ha ki jingdon jingem.
Balei ka G RAM G Act ka long kaba kongsan
Ka bynta ba kongsan jong ka G RAM G Act ka long ka jingpynleit jingmut jong ka ban pynïahap ïa ka ïoh kam ïoh jam ba siew bai bylla bad saw tylli ki bynta ba kongsan: ka jingpynbiang ïa ka um, ki jingdon jingem ba kongsan ha ki jaka nongkyndong, ki jingdon jingem kiba ïadei bad ka kamai kajih, bad ki kam na ka bynta ban pynduna ïa ki jingjia lynshop ki bor ka mariang. Kane ka pyni ïa ka jingpynskhem kaba kongsan ïa ki bynta kiba ïadei bad ka mariang bad ka bor jong ki polisi ai kam ha nongkyndong kiba khlaiñ bad kiba ïaineh.
Ki kam kiba ïadei bad ka um, ka jingpynneh pynsah ïa ka khyndew, ki rukom pyntuid um, bad ki jingdon jingem kiba ïadei bad ka jinglong ka suiñbneng ki don ka bynta kaba kongsan ha kaba kyntiew ïa ka jingseisoh ha ka rep ka riang katba ki pynduna ïa ka jingma na ka jingshlei um, ka jingkyrduh um, bad ka jingpynjot ïa ka khyndew. Haba kum kine ki jingdon jingem ki long kiba la thmu bad pyntreikam hok, ki pynmih shibun ki jingmyntoi-ka lad ïoh kam kaba lyngkot samoi, ka jingkyntiew ïa ka jingpynïaid ïa ki jingdon jingem, bad ka jingshngaiñ kaba jrong samoi ha ka kamai kajih. Ka jingpynleit jingmut jong ka Aiñ ha kine ki bynta ka ïalam sha ka jingithuh ba ki prokram ai kam ki lah ban long ha kajuh ka por kum ki atiar ban ïada ïa ka imlang sahlang bad ban pynïahap bad ki jingkylla ka jinglong ka suiñbneng.
Ka jingskhem ha ki shnong ki thaw
Ka rukom pynkhreh kam jong ka Aiñ-kaba pynshong nongrim ha ki Viksit Gram Panchayat Plan bad ka jingpynïasohlang ïa ki jingdon jingem sha ka Viksit Bharat National Rural Infrastructure Stack -ka kyrshan ïa ka rukom treikam kaba ïadei bad kaba la pynkhreh na ka bynta ka lawei na ka bynta ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong. Ka jingpynkhreh kam ba la pynïaid da ki bor sorkar ka ailad ïa ki Panchayat ban ithuh ïa ki jingthmu ba kongsan jong ka thaiñ, katba ka jingpynïasoh bad ki rynsan jong ka ri ka pynthikna ïa ka jingïahap bad ki jingthmu ba kham ïar ha ki jingdon jingem bad ka roi ka par.
Na ka liang ka jingpyntreikam, kane ka rukom treikam ka ai lad ban kyntiew ïa ka jingbha, ka jingïaineh, bad ka jingïadei jong ki jingdon jingem ba la thaw hapoh ka jingpynthikna ïoh kam ïoh jam. Da ka jingkyrshan ba biang ha ka liang ka teknoloji bad ka jingkyntiew ïa ka bor treikam, ki jaka treikam jong ka Panchayati Raj ki lah ban long ki atiar ban pynthikna ba ki kam paidbah kin noh synniang da kaba don jingmut ha ka jingpynneh pynsah ïa ki jingdon jingem bad ka jingpynduna ïa ka jingma na ki jingjia lynshop ki bor ka mariang. Ki rukom kiba shai, ki atiar peit bniah lyngba ki lad digital, bad ki jingpeit bniah ïa ka imlang sahlang ba la thmu hapoh ka Aiñ ki pynskhem shuh shuh ïa ka jingkitkhlieh bad ka jingïashim bynta lang jong ki paidbah.
Ka TERI halor ka jingïada ïa ka imlang sahlang bad ka jingskhem
Kum ka jaka wad bniah kaba aiti ha ka roi ka par kaba ïaineh, ka TERI ka la trei shibun ban sngewthuh kumno ban pynkhlaiñ ïa ki lad jingïada ha ka imlang sahlang ban tei ïa ka jinglong kaba skhem hapdeng ki shnong ki thaw ha ki jaka nongkyndong. Ka jingwad bniah jong ngi ka la ban jur ba ki prokram ai kam, haba la pynïasoh bad ka jingpynkhreh kam ba ïadei bad ka mariang bad ka jingpynwandur kaba ïadei bad ki jingma, ki lah ban kyntiew shibun ïa ki bor ban pynïadei ha ki longïing bad ka imlang sahlang.
Ka TERI ka la ai ki jingai jingmut ba bniah sha ki rukom treikam jong ka sorkar kiba thmu ban pynim biang bad pynkhlaiñ ïa ki polisi ban pynrung ïa ka jinglah ban ïaleh pyrshah ïa ka jingkylla ka suiñbneng, ka jingpynbha biang ïa ka mariang, bad ka kamai kajih kaba ïaineh. Kane ka kynthup ïa ka jingkyrshan ïa ka jingpynïasoh lang ïa ki jingpyrkhat ban ïaineh haba pynkhreh ïa ka prokram bad ban ithuh ïa ki dak kiba pyni ïa ki jingmih kiba jrong samoi ha ka jinglong ka mariang bad ka imlang sahlang, ryngkat bad ka jingpynmih ki lad ïoh kam.
Shuh shuh, ka TERI ka la peit ïa ki rukom pynïaid pisa bad ki rukom thmu kiba lah ban ïarap ban kyntiew ïa ka jingbei tyngka paidbah ha ki jaka nongkyndong-ban pynkhlaiñ ïa ki jingdon jingem ha ka imlang sahlang, ban pynduna ïa ka jingma kaba jrong samoi, bad ban kyntiew ïa ka jingpyndonkam ïa ki jingdon jingem. Kum kine ki jingai jingmut ba la pynshong nongrim ha ka jingwad bniah ki long ban ïarap ïa ki sienjam jong ka sorkar bad ban kyrshan ïa ka jingthaw polisi ba la pynshong nongrim ha ki sakhi.
Ka jingpynneh pynsah ïa ki lad kamai kajih
Ka rukom treikam jong ka G RAM G Act ka buh hakhmat eh ïa ka jingdonkam ban pynneh pynsah ïa ki jingdon jingem kum ka nongrim ban pynneh pynsah ïa ki lad kamai kajih ha ki jaka nongkyndong. Ki jingbei tyngka ha ka jingpynbiang ïa ka um, ka jingpynïasoh, ka jaka buh mar, bad ki jingdon jingem kiba lah ban ïaleh pyrshah ïa ka jingkylla ka suiñbneng ki kyrshan ïa ka rep ka riang, ki kam ba ïadei bad kane, bad ki lad kamai kajih ki bym ïadei bad ka rep ka riang. Ha kajuh ka por, ki kyndon kum ki jingpynsangeh ba la pynbna da ka jylla ha ki kam paidbah ha ki por ba jur bha ka rep ka riang ki ïarap ban pynthikna ba ka jingpynmih ki lad ïoh kam hapoh ka Aiñ kan dang long kaba ïarap ïa ki kam rep.
Ka jingbteng jong ka jingpynthikna ïoh kam ïoh jam hapoh ka aiñ, ryngkat bad ki kyndon na ka bynta ka bai bylla ha kaba ym shym la ai kam, ka pynskhem ïa ki jingthmu jong ka aiñ ban ïada ïa ka imlang sahlang. Ka jingthmu bad jingai pisa kaba lah ban tip lypa, ryngkat bad ka jingpynkhlaiñ ïa ka bor synshar, ka lah ban kyntiew shuh shuh ïa ka jingtreikam bad jingseisoh jong ka prokram.
Sha ka ‘Viksit Bharat 2047’
Katba ka India ka nang ïaid shaphrang sha ka jingthmu jong ka Viksit Bharat 2047, ki prokram ai kam ai jam ha ki jaka nongkyndong kin don ka bynta kaba kham kongsan ha kaba pynpoi ïa ka roi ka par kaba kynthup lang ïa baroh. Ïa ka jingjop jong ki yn thew ym tang da ka jingbun ki sngi trei ba la pynmih, hynrei da ka jingnoh synniang jong ki sha ki lad kamai kajih kiba skhem, ki jingdon kiba lah ban ïaineh, bad ka jingpynneh pynsah ïa ki jingdon jingem ka mariang kiba kongsan.
Ha kaba ïadei bad kane, ka Viksit Bharat-G RAM G Act, 2025 ka kular ïa ka polisi treikam kaba khlaiñ ban pynurlong ïa kine ki jingmih. Da kaba pynrung ïa ki jingthmu ba kongsan ba ïadei bad ka mariang, ka jingpynkhlaiñ ïa ka jinglah ban ïaleh pyrshah ïa ki jingma na ka jingkylla ka suiñbneng, bad pynkhlaiñ ïa ka jingpynkhreh kam ba la pynïaid da ki bor sorkar, ka Aiñ ka buh ïa ka lad ïoh kam ïoh jam ha ki jaka nongkyndong kum u mawjam jong ka roi ka par kaba ïaineh. Da ka jingïatreilang kaba ïai bteng hapdeng ka sorkar, ki jaka wad bniah, ki jylla, bad ki nongshong shnong ha ka thaiñ, kane ka jingpynkylla ka lah ban ïarap ban pynthikna ba ka ioh kam ioh jam ha ki jaka nongkyndong ka noh synñiang kaba don jingmut ha ki jingdonkam ba mynta bad ka bor ban ïakhun ha ki por ban wan-ban kyrshan ïa ki lad kamaikajih mynta katba dang ïadaïa ki jingdon jingem ha kaba ka jingseisoh jong ka lawei ka shong.