Don aïu ha lyndet ka jingleitphai ka jait ‘Bnei Manashè’ sha Israèl ? : HT Wells
Nyngkong eh, to ngin peit kaei kata ka “Bnei Manashè” ki kynnoh ‘Banei [[]] Manashe [[/nav]]’. Ki Bnei Manashe ki dei kawei na 10 tylli ki jaidbynriew ba la jah (lost tribes) jong ka Israel kiba wan poiwir sha Northeast India lyngba ka ri Persia, Afghanistan, Tibet ter ter haduh Manipur, Mizoram kumba palat 2700 snem mynshwa. Don pat kiba la krih lyngba ka ri Ethiopia bad Sudan ter ter. Kat kum ka Bible, nyngkong eh, kine ki 10 jait ki Israel kata; Rueben, Simeon, Dan, Naphtali, Gad, Asher, Issachar, Zebulun, Manasseh & Ephriam, ki don ha Jerusalem hadien ba katei ka ri ka kad arliang wak ha ka por ba synshar u syiem Solomon, ïa kaba la tip kum ka Northern Kingdom, nongbah Israel bad ka Southern Kingdom, ka nongbah Judah. Ha Israel la buhai shnong da ki 10 jait (tribes) ki Israel katba ha Judah pat la buhai da ki 2 jait, kata; Judah & Benjamin. Hynrei, kat kum ka Bible 2 Syiem 15:29, la ïathuh ba ïa ka hima ba shatei la wan hiarthma da ki Assyria ha ka snem 722 BC hapoh ka jingïalam jong u syiem Tiglath-Pileser III bad la pynïasoh ïa ka Napthali bad Gilead da kaba pynryngkangpar ïa ka jait Rueben, Gad bad Manasseh sha Syria, ha ka snem 732 BC.
Ka Bnei Manashè ka dei na ka jait Dan, Manasseh. Ïa ka jingkam jong ka Bnei Manashe ba ki dei kawei na ki jait ba la jah noh jong ka Israel, la ithuh nyngkong eh da u Chief jong ka Israel, Sephardi Rabbi bad Shlomo Amar ha ka snem 2005, kaba long ka nongrim jong kane ka jingkrih shnong da kaba peit bniah ruh ïa ka rukom im, ka deiriti bad ba ki dang pynneh ïa ka jinglehniam Shabach. Hynrei kine ki 10 jait ki sakma noh sha kylleng ka pyrthei.
Kumta, kine ki tribe ki shangmakia bad ki poiwir poitham lyngba ka Egypt sha Ethiopia, ha ka jingim kaba eh kum ki poiwir. Uwei na ki rangbah jong katei na ka kynja Manasseh u ïathuh sngewmyllung ïa ka lanot jong ki, ha kaba ki shah lynshop ha ka khlam, kum ka Malaria, Cholera bad kiwei kat haduh ba ki hap ban iehnoh ïa ki 4000 tylli ki metiap ha lynti na Ethiopia sha Sudan. Hynrei, hapdeng ki jingeh ba shyrkhei, kim ju duh jingkyrmen, namar ba ka Bible ka kren shai ba yn sa lumlang ïa ki sha ka ri lajong ha kawei ka sngi kumba la kren lypa da u prophet Isaiah 11:11.
Katei ka jingkyrmen jong ki ka la sdang ban pynrhem mynsiem dei hadien ba Israel ka la ïoh ïa la ka jong ka Ri laitluid ha ka snem 1948. Bunsien bunsien, kita ki tribe ki kwah ban leitphai biang sha Israel hynrei ka ri Ethiopia kam shah. Kumta, ha ka snem 1984, ka ri Israel ka pynbeit lyngba kawei ka buit barieh (secret operation) ba la tip kum ka “Moses Operation” lyngba ka tnat syntiat Mossad ki la lah ban pynmih jar jar ïa palat 8000 ngut da kaba ïaid kjat palat 100 kilometre ban poi sha Sudan bad la pynkit ïa ki da ka Flight sha Israel hadien 2500 snem ka jingiaidwir. Hynrei, sniewbok, ki lad pathai khubor ki tip ïa kata ka operation bad ki pynphriang ïa kata ka khubor, kata ka jingpynphriang, ka la buh jingeh kaba khraw bha ïa kiwei pat ki khun Israel kiba dang sah shadien ha kaba ka ri Ethiopia bad Sudan ki la pyrkhing bha ban pahara, katba ki khun Israel pat ki shem ïalade ba ki la shah ngat ha ka shrip bad ki sngew ba ka jingphohsniew ban poi biang sha la ka ri, ka la kut noh. Hynrei, kumba phi tip ba ka ri Israel kam ju iehnoh ïa la ki jong ki briew, ka la sdang biang sa kawei pat ka operation barieh ba tip kyrteng kum ka ‘Operation Solomon’, ha kaba tang hapoh 48 kynta, ka la lah ban pyllait haduh 14,000 ngut na kata ka jaka.
To ngin phai biang sha ka jait ‘Bnei Manashè’ kiba la poi sha NE India, u Prime Minister ka Israel u Benjamin Netanyahu u la sdang ïa ka diplomacy bad ka India ha u bnai November 2025 bad u Prime Minister Narendra Modi & u Nitin Gadkari Union Minister for Road Transport Highways and Shipping Etc, ban ïaphylliew jingmut kumno ban phah noh ïa kitei ki jaidbynriew jong u sha Israel. Ka jingïakren ka la ïaid bad lyngba ka “Operation Wings of Dawn” ha kaba ka Israel ka la ïathuh ba ka la dep ban approved ïa ka Plan Sansnem jong ka, haduh 90 million Shakels (tyngka Israel) ban wallam pat ki Bnei Manashe sha Israel, kumta ha ka 23rd April 2026 ryngkat bad ka jingïam-kmen bad jingïam-sngewsih ban ïakhlad na ki parakher paramer kiba dangdon ha shnong, kumba 250 ngut ki Manipuri-Mizoram-Chin community jong ka Bnei Manashe ki la ïohlad ban leitphai noh sha katei ka Ri Jingkular (Holy Land) ha kaba ki ngeit ba ki kmie ki kpa tymmen jong ki, ki im ki sah mynshwa. Kumta, ki la poi ha ka airport Ben Gurion Israel ryngkat bad ka jingpdiang sngewbha, ki nongïalam jong katei ka Ri, ki la pynshong pynsah ïa ki ha ka bynta ba shatei jong ka ri Israel kaba jan bad ka Galilee. Katei ka tyngka ba la pynmang ka long na ka bynta ban develop ha ka pule puthi, ka ïingshong ïingsah jong ki bad ka rep ka riang ba kin im kin sah.
Shuh shuh kaba kham sngewtynnad ka long, ba bun na kitei ki jaidbynriew kiba la leitphai kham hashwa, ki la rung ruh sha ka kam shipai bad ïakhun thma pyrshah ïa ki Hamas, Hezbullah, Houthis, Iran, bad kiwei. Lyngba jong katei ka operation wings of dawn, la khmihlynti ba kitei ki briew kin leitphai baroh kumba 5000-6000 ngut sha Israel na India haduh ka snem 2030. Lyngba jong ka jingstad saïan ruh, ki la pyrshang ban wadbniah ruh ïa ka snam jingïadei ha kaba kawei ka tnat wadbniah ha ka snem 2005 ka lap sabud ïa kata ka jinghiarpateng maternal (mtDNA) Middle Eastern ancestry kaba pynpaw ba ka don ka jingïa shongkha na middle east bad ki Hebrew ba phetwir da ki hajar snem ba la leit.
Te halor jong kine jingjia, ka Bible ruh ka don ban batai, kaei ka jingmut ba don ha lyndet jong kane ka jingleitphai pat ki jaidbynriew ba la sakma jong ka Israel ?. Ha ka kitab Isaiah 11:11-12 ka ong , “Te kan jia ha kata ka sngi ba u Trai un sei pat kaba arsien ïa la ka kti ban pynïoh pat ïa i bynta ba dangsah jong u paidlang jong u na Assyria, Egypt, Pathros, Kush, Elam, Shinar, Hamath bad na ki dewlynnong ka duriaw. Te un sieh ïa ka lama ïa ki jaidbynriew bad un lum ïa kiba kyntait jong ka Israel bad un lum lang ruh ïa kiba pynwir ka Judah na sawdong ka pyrthei”. Kumjuh Ezekiel 37 :21-28 “hakhmih ngan shim ïa ki khun Israel napdeng ki jaidbynriew sha kiba ki la leit, bad ngan lumlang ïa ki na kylleng sawdong bad ngan wallam ïa ki sha ka ri jong ki hi. Bad ngan pyllong ïa ki kawei ka jaidbynriew ha kata ka ri halor ki lumbah ka Israel bad uwei u syiem un long u syiem ha ki baroh, te ki nym long shuh arjaid bynriew lymne yn nym khlad shuh ar hima ïa ki..bad ki jaidbynriew kin ïoh tip ba nga long u Trai uba pynkyntang ïa ka Israel….junom junom”. Kumjuh ruh u Jerimaiah 31:10, ‘u kular ba Uta uba la pynsakma ïa ki Israel un lum biang ïa ki, da kaba u ban jur ba kin leitphai noh sha kata ka ri jingkular jong ki kpa tymmen jong ki’.
Kumta, kane ka jingjia kan sah khana junom ha ka ri India namar “na ki lum jong ka Northeast India sha u klongsnam jong ka Israel, ka ‘jait ba la jah noh’ kam dei shuh tang ka parom hynrei ka dei ka jingkieng jingiatreilang jong ka jingiadei ka India bad ka Israel, hapdeng ki jingkyrhuh jong ki Thma”.