Ngi donkam ïa ka India kaba noh synniang ha kiba bun ki liang – Annpurna Devi

0

Ka India ka la shimti ïa ka jinglong nongïalam jong ka BRICS ha ka 1 tarik u Kyllalyngkot 2026 hapoh ka phangpdeng “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability.” Ha kaba ïadei bad ki kynthei, ka jingnoh synniang jong ngi ka long kaba kyrpang. Ngim shym la wanrah tang ïa ka jingpyrta ne ki khana jong ka jingjop ban ïoh mynsiem. Ngi wanrah ïa ka jingtei kaba treikam, kaba la poi sha ki spah million ki kynthei, bad kaba ym kut tang ha ka ri India hynrei kaba sdang hangta, kaba la pynkhreh ban tei ha kano kano ka jaka ba ka leit.
Kata ka jingpynïapher ka long ka jingmut. La palat shiphew snem, hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ba donburom u Narendra Modi, ka India ka la trei na ka bynta ka roi ka par ba ïalam da ki kynthei kum ka jingthmu jong ka ri, ha ka jingïar kaba tang khyndiat tylli ki ri ki lah ban ïanujor. Ha ka por jong ka G20 Presidency jong ngi ha u snem 2023, ka India ka la ïarap ban pynkylla ïa ki kyntien ha ka pyrthei na ka “roi ka par jong ki kynthei” sha ka “roi ka par ba ïalam da ki kynthei,” ym ka jingkylla jong ka kyntien hynrei ka jingkylla jong ka nongrim, na kaba kheiñ ïa ki kynthei kum ki nongïoh jingmyntoi sha kaba kheiñ ïa ki kum ki nongshim rai. Ka jingkylli kaba ngi wanrah sha Kochi ka long kaba bud ia kata ka jingkylla: shisien ba la kular, kumno phin pynpoi ia ka, ha ka rukom kaba iar, sha ka kynthei kaba khatduh ha ka shnong kaba khatduh? Ka India ka la pynlut shiphew snem ban jubab ia kata ha ka jingtreikam ym tang ha ka nongrim.
Kane ka jinglong kam dei kaba dang thymmai ïa ka Bharat; kadei kaba la rim. Slem bah shuwa ka ktien jong ka jingroi, ka Sanskriti jong ngi ka la pyrkhat ia ka jinglong kynthei kum ka tynrai jong ka bor, ka jingtip bad ka jingriewspah, ki lai tylli ki bor ha kaba kanokano ka imlang sahlang ka kiew, ba la burom kum ki BleiDurga, Saraswati bad Lakshmi. Ka bor Blei hi la ai kyrteng Shakti, bad kawei ka dkhot Sanskrit kaba la ju pyndonkam bunsien ka ong ba ha kaba la burom ia ki kynthei, ki Blei hi ki sngewbha. Bad kane ka jingmane burom ruh kam shym la long tang ka dak: ki kynthei kum ka Lopamudra bad ka Ghosha ki la thaw ia ki jingrwai jong ka Rig Veda, bad ki riewshemphang kum u Gargi bad Maitreyi ki la bat ia la ka jong ha ki jingiatainia bakhraw jong ki Upanishad. Na ka bynta ka Bharat, te, ka roi ka par ba ïalam da ki kynthei kam dei ka jingmut ba la shim kylliang hynrei kadei ka dur kaba mynta jong ka jingmut kaba rim.
La sdang da ka jingshim rai hi. Haduh mar shiteng na baroh ki nongmihkhmat ba la jied ha ki jaka treikam Panchayati Raj jong ka India kidei ki kynthei, napdeng ki kynhun ba heh duh jong ki nongmihkhmat kynthei ba la jied ha kano kano ka jaka, bad ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam, 2023, ka buh kyrpang shi bynta na ka lai bynta jong ki bhah ha Parliament bad ki Ïingdorbar thawain jong ki Jylla na ka bynta ki kynthei. Ka jingmih khmat kam dei ka jaka ba ka roi ka par ba ïalam da ki kynthei ka kut; ka long na kaba ka sdang. Ka rukom treikam kaba pynpoi ïa ki jingshakri sha ki kynthei hynrei kaba pynduh ia ki na ki rai kiba pynwandur ia kita ki jingshakri kam dei satia kaba la ïalam da ki kynthei.
Ka jingpynurlong ka shong ha ki lai tylli ki bynta kiba treikam tang ha ka jingpyniasoh lang. Kaba nyngkong kadei ka jingpoi: Ka Digital Public Infrastructure ka buh beit ïa ki jingmyntoi ha ki kti jong ki kynthei, bad ki jingphah pisa ba pyniasoh bad u Aadhaar ki weng noh ïa ki nongmushlia kiba mynshuwa ki jupynjah ïa ka jingkyrshan shwa ba kan poi. Ka Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana ka pyni ia kane ka jingpoi ha ka jingtreikam; palat 4.26 klur ki longkmie ki la ioh palat T.20,060 klur ka jingmyntoi na ka jingkhakhun ba la phah bei beit sha ki account jong ki ba la pyniasoh Aadhaar. Kaba ar kadei ki jaka pule: hapoh ka DAY-NRLM, palat 10.05 klur ki kynthei ha ki jaka nongkyndong la rung ha palat 90.90 lak ki Self Help Group, ka rynsan kaba heh tam jong ki jaka treikam ba la ialam da ki kynthei ha ka pyrthei. Kaba lai ka long ka lad ban kylla, ka lynti kaba la thmu ban kiew shaphrang ban ia ka kyrdan kaba sah sha trai duh jong ka jinglong jingman jong ka jingkyntiew ia ki kam. Mynta ka India ka pyntreikam ia 65,949 tylli ki SHG ba la pyniaid da ki kynthei kum ki Business Correspondent Agent, ki BC Sakhi, kiba rah ia ka jingbuh pisa, ka ram, ka jingphah pisa, bad ki jingshakri ba iadei bad ka bai bam tymmen sha ki jaka ba jngai. Ka kynthei kaba juieng lain myn shuwa ban ioh ia ka jingmyntoi mynta ka pynpoi ia ka.
Kine baroh ki pynkylla ïa ka jingiashim bynta sha ka kamai kajih bad ka jinglong trai. Hapoh ka sienjam Lakhpati Didi, 1.48 klur ki SHG ba la pyniaid da ki kynthei ki la kot sha ka jingkamai kaba ym duna ia ka T.1 lak ha ka shisnem haduh u Jylliew 2025, bad ka National Campaign on Entrepreneurship kaba la sdang ha u Kyllalyngkot 2026 ka thmu ban pyntbit shuh shuh ia 50 lak ngut lyngba 50,000 ngut ki Community Resource Person. Kane kajuh ka jingkiew shaphrang ka don ha ka jingtrei kam kaba la pynskhem: 69 percent na ki ram hapoh ka PMMY bad 84 percent na ki nongioh jingmyntoi na ka Stand-Up India kidei ki kynthei, bad na ki 2.12 lak ki startup ba la ithuh da ka DPIIT, palat 1.02 lak ki don ym duna kawei ka Director kynthei ne nongiatreilang, bun na ki ki don ha ki shnong rit ym ha ki sorbah.
Kaei kaba ngi ai sha ka BRICS kam dei kine ki kyrteng hynrei ka jingbud ryntih kaba don hapoh jong ki: poi nyngkong, nangta ki jaka treikam, nangta ka lynti kaba la buh ryntih naduh u nongïoh jingmyntoi haduh u nongseng kam seng jam.
Ki jingkhein ki pyni ïa kane ka jingkylla. Ka jingïashim bynta jong ki kynthei ha ka bor trei ha India ka la kiewna ka 23.3 percent ha u snem 2017-18 sha ka 41.7 percent ha u snem 2023-24, bad ka jingbym don kam don jam ki kynthei ka la hiar na ka 5.6 sha ka 3.2 percent ha kajuh ka por. Lyngba ka jingiashim bynta bun ki kynthei mynta ha ka kam ban ia kaba mynshuwa, ka jingpynleit jingmut jong ngi ka long sha ka kyrdan kaba bud ban kyntiew shuh shuh ia ka jingbha bad ka ioh ka kot jong ka kam jong ki.
Ka bynta jong ki kynthei mynta u snem ka la ithuh ïa saw tylli ki bynta ba kongsan, bad kawei ka pynibeit ha ka jingshem jong ngi: ka bynta jong ki kynthei ha ka sienjam ba iadei bad ka jingkylla ka suiñbneng, ka jingpynbiang ia ka bam, bad ka jingbam ba tei met. Hangne, ki sakhiki long kiba khlem jingartatien: haba ki kynthei ki iashim bynta ha ka jingshim rai, ka bam kaba tei ka nangbha, bad ki shnong ki thaw ki lah ban iaineh na ki jingthut ba syndet. Kane kam dei ka kam kaba shu sah ha ki jingpyrkhat. Ki kynthei nongrep ha Jharkhand ki don ia ka jingtip shaphang ki jaitsymbai kiba lah baniaineh ha ka por tyrkhong; ki kynthei kiba ri jingri ha Rajasthan ki tip ia ki lynti ban kynriah jaka ban pyllait ia ki jingrina ka jingtyrkhong um. Ka kam jong ka India ka la long ban tei ia ki jaka pule kiba pyndonkam ia kane ka jingstad ban ia kaba iaid lait ia ka. Ka Mission Poshan 2.0 ka ïaid lyngba ka rynsan Anganwadi, ba la pyntreikam da ki kynthei kiba long kiba shaniah ha kane ka kam; ka jingpynkyllaban iahap bad ka suinbneng ka iaid ha kajuh ka rukom, naduh ki jaka lum um kiba kynjang ba la shna da ki kynthei ha Ladakh haduh ki komiti iada ia ki mangrove harudduriawOdisha. Bad ki kynthei ki nang pyntreikam ia ka teknoloji jong ka jingpynkylladur ban ia kaba shupdiang ia ka: hapoh ka skhim Namo Drone Didi, ki SHG ba pyniaid da ki kynthei ki ioh jinghikai ban pynher ia ki drone na ka bynta ka kam rep-ka sienjam kaba thmu ban poi sha ka kam kaba kham tbit, kaba kham ioh bun ka jingkamai.
Kawei ka bynta ka long kaba kyrpang jong ka India hi. Lyngba ka One District One Product, kaba don mynta 1,102 tylli ki mar ha kylleng ki 761 tylli ki distrik, ki kynhun jong ki kynthei ki pynkylla ïa ki jingbam ba kyrpang jong ka thaiñ – ki jingshna kti, ki tiar shna kti ba la ioh jingithuh GI, ki jingbam na ka thaiñ sha ki mar ba pawnam bad kiba shalankham bun shuh shuhshabar ri, ha kaba ka Sorkar ka pynbiangïa ki lynti shaïew: ka jaka die mar ba kyrpang ha ki kad liengsuin hapoh ka skhim AVSAR bad ka jaka die GeMba kyrpang na ka bynta ki kam ba ialam da ki kynthei hapoh ka Vocal for Local. Kane kadei ka jingpynnehpynsah ha ka jingmut kaba shisha tam – ki tiar ba na ka thain, ki sap ba na ka thain bad ki lad pynbiang mar na ka thaiñ kiba bat ia ka dor hapoh ka imlang sahlang bad ka rukom jong ka jingkiew kaba ym donkam ia ka kynthei ban mih na ka distrik jong ka ban poi sha kawei ka ïew.
Hapoh ka jingialam ba iohijngai jong u Myntri Rangbahduh ba donburom u Narendra Modi, ka roi ka par ba ialam da ki kynthei kam dei tang ka jingangnud kaba ka sorkar ka pynbna; kadei ka rukom treikam kaba ka tei, kawei na kawei ka bynta, haduh ba kan da poi sha baroh ki kynthei ba dei ban ioh ia ka. Ha ka jingialang jong ki Myntri ha Kochi mynta u bnai Naitung, ka India kan pyni ia kane ka jingtei kum ka jingnoh synniang, ym kum ka jingthoh ba la tyrwa na ka bynta kaei kaba kiwei ki lah ban ioh jinghikai na ka bad ban pyniadei bad ki jinglong jong ki hi.Kata ka rukom treikam, bad ki sakhi ba ka treikam, kadei kaba ka India ka wanrah sha ka BRICS. Ka jingiadei ka long ha baroh arliang: Ka India ka wan sha Kochi kaba la pynkhreh ban ioh jinghikai na ki rukom treikam kiba bha tam kiba ki nongiatreilang jong ka ha ka BRICS ki wanrah, bad ban iasam ia la ka jong.

(Ka nongthoh kadei ka Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ïa ka Tnad Women and Child Development, Sorkar India.).

Leave A Reply

Your email address will not be published.