Ka Taj Resort ha ka dewlynnong Lumpongdeng hapdeng ka pung Umïam -Bah Shem Rngikseh
Shillong, Ïaiong 17 : Ka jingsngewkhia jong kiba bun ka la paw ha u paid khasi khara, kaba la ktah ïa ka jingpyrkhat jong uba bun balang, kaba nyngkong ka long, ka jingsngewbynnud lada pynjot ïakato ka dewlyngnong kaba la kerkut da ka pung jong ka wah Umïam, kaba don ïa ka jinglong kaba kyrpang, ha kaba mynta ki briew ki ïohi kyndiang ïa ka jingitynnad bad ïa ka jinglong kaba kordor jong ka, ha ka don shibun kiei kiei kiba u Blei ula buh ula thaw hangto, ka jaka kaba don ka lyer kaba khuid bad kaba pyngngad, ngi ïohi ïa ki dieng kiba jyrngam, ki syntiew ruh ki don, ki kynbat kiba long dawai bad ki sim ki doh ki ïalehkai ki ïakmen namar ba ki ïoh iïa ka jaka kaba shngaiñ bad ki thiah miet ruh hangto, nga lah ban ong ka mariang ha kaba ka environment bad ka ecology ka don hangto.
Hynrei ka Sorkar ka kwah ban pynjot ïa ka, da kaba thmu ban shna ïakata ka Taj Umiam Resort & Spa. Nga ai ka jingïaroh ïa ka Green Tech Foundation kaba la mih shakhmat ban pynpaw ïa ka jingbym sngewïahap ïa ka jingthmu jong ka sorkar ban shna ïa ka Taj Umiam Resort & Spa kaba lah ban pynjot ïa ka mariang bad ïa ki sawdong sawkun jong kane ka dewlyngnong. Ka Green Tech Foundation(GTF) ka la wad ïa ki jingtip kiba bniah da kaba pyndonkam ïa ka atiar Right to information(RTI) bad haba ka la shem ïa ki jingshisha ka la ïakren bad ka sorkar, pynban ka Sorkar kam shym la batai bniah ïa ka project kumba dei ban long,ki jingpynshai bad ki jingïakren kim lah ban ai jinghun, kaba la pynlong ïa i Bah H.B.Nonglang u Chairman ka GTF ban ïeng bad ban mih shakhmat da kaba shahthngan khlem buh por ha Madan Malki la palat shitaïew mynta, ban pynpaw ïa ka jingdawa ba ka sorkar ka dei ban pynduhnoh ïakane ka project bad ïa ka jingïateh soskular bad ka Indian Hotels Company Ltd, kaba long ka jinglilam sha ka company kaba na shabar kaba ktah ïa ka khyndew ka shyiap la jongngi. Ngi ïohi ruh ba ki la mih bun ki seng kiba la wan ban ai mynsiem bad ban kyrshan ïa i Bah Nonglang, uba la ïeng rangbah ban ïakhun ïakane ka kam.
“Kan nym don ka jingpynjulor ïa ka mariang hynrei ngin nang pynitynnad shuh shuh ïa ka dewlynnong”,ong i Bah Prestone, lada ngi sngap sngew ba kiei kiei baroh kin ïalam sha kaba dei hynrei ynda la trei ïoh poi sha kaba kham sniew. Ka sorkar ka kwah ban tei bad ban pynitynnad lut na baroh sawdong da kaba thmu ba ki nongwanjngohkai pyrthei kin wan ban pynbyrngia bad pynsngewbha, kaba sngewma kata ba ïoh ka ïalam bakla pynban ïa ki khun samla jong ka ri sha kham sniew.
Ka sorkar ka ong, ym don jingtei ki ban neh shirta (permanent), lada tei bad pynlut da ki spah klur ïakita ki jingtei kiba tang shipor te balei phin pynlut kai ïa ka spah jong ka sorkar hangta. Tei ïa ki jingtei kiba neh kiba lah ban ai jingmyntoi ïa ki trai ri ki trai muluk, aikam aijam ïa ki khun samla hapoh ka jylla bad kyntiew ïa ka ïoh ka kot ym tang ïa sorkar hynrei ïa u khun u hajar hapoh ka jylla, tangba kam dei ban kut tang katta ka sorkar ka don ruh ka bynta kaba khraw ban ai ki jinghikai ïa ki khun samla ba kin im ka jingim kaba lait na kiba bun ki jingsniew. Ban shu tei ïa ki jingtei kiba tang shipor bad ban shu sher dara na ka bynta ban khring ïa ki nongjngohkai pyrthei bad ban pynlong ki jingïalang kum ki tamasa bad jingïaleh sngewbha bad pynbyrngia, ha ka pyrthei kaba mynta kaba la jyllei ki jingsniew ki ban ïalam pynban ïa ki khun samla ban ïakyrsumlang bad ki jingsniew kiba la don lypa bad kita ki jingsniew kiba thymmai kiban sa wanrah na shabar jong kane ka pyrthei. Ngim kwah ba ka jaitbynriew kan jot, ngi kwah ba u Blei un sumar ïakane ka jaitbynriew kaba u la jied kyrpang ba ngin ïoh ban shong ha kine ki lum kiba ieit ki jongngi. Ka jaitbynriew kaba don ïa ka jinglong tynrai, ka riti ka dustur, ka riam ka beit, ka ktien ka thylleij, ka akor ka burom, ka longbriew ka manbriew, kine baroh ki la nangjah nangjah namar ki bor kiba wan na shabar ki la pynthame ki la khring bad pynsniewdur ïa ka jinglong khuid jong ka jaitbynriew. Namar ngim lah ban khang ïa ki khun samla haba don ka jingsngewbha hangta ki ruh ki kwah ban leit, kiba riewspah lei lei ki la ïohbeit bad ki pynshoi sa ïa kiba duk bad haba kin ïakyrsum lang bad ki jingsniew ba laiphewjait, kaba sngewsih ka long ba kim tip shuh ïa ka akor ka burom, ïa ka longbriew manbriew, ki klet wat ïa la ka ka ïing ka sem, kito ki bympat ïohkam ïohjam lei lei ki ïaid sakma ki ngop ha ki kam sniew bad ki kam bymman ki ngop ha ki kam tuh kam thiem kiba long pyrshah ïa ka imlang sahlang bad pyrshah ïa ka aiñ jong ka ri, kumba la jia ha kine ki snem, lada kum kine ki nangjyllei hangta kin sa dap lut ki ïingbyndi, hato ka sorkar kan shna ïingbyndi ne shna Resort.
Ka jaitbynriew jongngi, ka dei ka jaitbynriew kaba tip briew tipblei, ka jaitbynriew kaba kamai ïa ka hok bad ka jaitbynriew kaba tip kur tip kha, kine baroh ki la nang hiar arsut, ka jaitbynriew ka don hapdeng ka jingma. Lada ngim kyndit bynriew ban da sngewthuh bha ïa la ka jinglongtrai bad ka jinglong tynrai, ban ïakhun ïa ki jingeh kiba mynta bad ïa ki jingeh ki ban sa wan, nga sheptieng ba ïoh ngi shah rem ha kano ma ka por, kumta nga kyntu bad nga ïawer ïa ki khun u hynniewtrep ba ka jingïaleh (challenge) ka don ha khmat jongngi, ngin tur ngin ym sheptieng namar ngi ïeng ha ka nongrim jong ka hok bad ka jingshisha. Ngim kwah ba ka ri bad ka jaitbynriew kan jot khamtam ki samla kiban long ka lawei jong ka ri, dei ma ki ban shimti ban pynneh pynsah bad ban pynroi ïa la ka jong ka jait ka kynja ïa la ka jaitbynriew ka jong u khun khasi khara.
Ngim lah ban len ba don ruh ki project jong ka sorkar kiba la ïarap shisha ïa ka aikam aijam ïa ki khun samla ha la ki jong ki jong ki kyrdan. Hynrei kane ka project mynta pat kam i don jingkyrmen kam i long kaba shngain, namar kane ka dewlynnong ka long kaba u Blei ula buh hapdeng ka pung Umïam kaba ngi donkam ban ïada ïa ka jingkordor jong ka mariang kaba don ha kane ka dewlynnong bad ki sawdong jong ka. Ngi la ïohi ïa ka jingïasnohktilang jong ki seng bapher bapher kum ka VPP bad kiwei bad ruh jong ki riewshimet, ym tang katta, la ïakren ïakane ka issue ha ïew ha hat, ha lynti synkien, haïing hasem bad wat hapoh kali ba ki ïashong, ïa ka jingsngewbynnud ban pynjot kat ïakane ka jaka bad ki pynpaw ïa ka jingbym ïa mynjur ïa ka jingthmu jong ka sorkar MDA-2. Namarkata nga kyrpad ïa i Bah Prestone uba long u Symbud Myntri Rangbah bad ïa U Myntri Rangbahduh ba donburom i Bah Conrad K. Sangma, ban mynjur ïa ka sur u paidbah, khnang ba ka jylla kan shong suk shongshngaiñ, kan lait na ki huri hura kiba kum kine da kaba bat ïa ka synshar paidbah kaba khlaiñ.