Ma O.R Shallam
Panaliar, Jowai, West Jaintia Hills District
‘Haba u myrsiang um ïoh ban kheit bad bam ïa u soh-grape ba mih i-hun kynjrup, u da ong hana ba jew u soh grape wat haba uda ibang katno katno ruh. Ka long ka man ka saiñ hima sima hapoh ka bri u Khasi u Jaintia ka la kylla long thik kum ka parom jong u myrsiang bad u soh-grape. Tangba ha kane ka kynti, u myrsiang um shym da kren marwei marwei shuh, hynrei u da ïaid sahuh sha kylleng ki shnong ki thaw, ki lynti ki syngkien ban lum dorbar sorbar ha ka ban pynsngew bad kren beiñ kren kynnoh ïa ka jingjew jong u soh- grape uba une u juh u myrsiang um lah ne kot bor ban ïoh ban kheit ïa u lada u leh ne pyrshang katno katno ruh.
ïa kane ka parom ngi da sakhi ha ki sngi ba mynta lyngba ka jinglong jingman ka saiñ pyrthei bala ïah lynti da ki briew ba ju khot ïalade kum kita ki ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ hynrei ki bym lah pat ban pdiang da lei lei ruh ïa ka jinglong kyrpang jong kiwei pat ki jaitbynriew ba imlang sahlang ha kajuh ka jylla. Naduh ka kam jingrwai state anthem, ka kam reservation policy haduh ka kam official language, une u nongïalam ba hakhmat tam ka VPP uba kam ïalade kum uta u ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ uda shim kabu bad wad ki lad ki lynti ban pynjah lynti ïa ka jaitbynriew Jaintia kaba une u briew un duh thiah duh dem bad pang ruh imat lada ïa ki jaitbynriew Jaintia yn kynthup lang ha ka state anthem lane ha ka official language jong ka jylla. Uda isih Jaintia haduh katta katta ha kaba wat ban rwai u ba bun balang ïa ka kyntien sur ba thoh da wei na ki myllung – ‘Ri Khasi, Ri Jaintia’ u pynjah syndon ïa ka ktien Jaintia na ka jingrwai. Uda wad ki lad ki lynti ban pynduh jait ïa ka ktien Jaintia ha ka Reservation Policy, uda trei minot bin pa bin man ka sngi ban pynjah syndon ruh ïa ka ‘ktien Pnar’ kaba dei ka ktien pdeng u Jaintia na ka jingrwai state anthem. Imat lada une u ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ un ïoh ban kheit ïa u soh-grape, tang hangta hi, imat ki Jaintia kin long noh tang kum ki r’ngai ha ka khana pateng ïa kiba shakhmat ka por. Sa tang katno un sa kylla kyrteng syndon noh ïa ka jylla baieid eh jong ngi, sha ka jylla khasi.
Hato paitbah ka jylla, kane mo kata ka ‘ieid jaitbynriew’? Katba ïalade u ai jait sha u kpa bad bud tynneng ïa ka dustur u dkhar u sep-sngi, Kane mo kata ka ‘ieid dustur riti’?
Khyndiat la ngin kyndar ïa ka history une u snar ‘ieid jaitbynriew’, la katno tylli ki seng bhalang ba u don bynta ban wanrah jingkylla ha ka jylla. Hato ki-ei kita ki kam ba u lah leh shisha na ka bynta ka bha ka miat u duk u suk, u rangli u juki?? lei lei ynda la kham ïoh kheit soh-grape ha ka KHADC, kiei ki kam ba u wanrah shisha ïa ka roi ka par ? hato kata ka roi ka par ka dei da kaba mu-shlia ïa ki kam hima sima, ki kam shnong kam thaw
? Hato ka jing thung syiem da uba la kylla bad bud ïa ka niam kristan ka ïahap bad ka jinghikai ka dustur ka riti katkum ba la ïoh pateng kumba la suit la shor da u Long-shuwa?
Naduh ba u la mihkhmat paitbah ban pynsngew ïa ka khia ka shon, ka jynjar ka shitom u duk u suk bad ban ïasait ruh ïa ka hok jong iwei iwei i nongshong shnong hapoh ka jylla, Hato u pyndep hok ïala ka kamram da ka ba lap mied lap sngi tang ha ka pyrta shnong, ka kren ktien blei ha ryngkat ka kren kynnoh, ka kren beiñ ïa kiwei pat ki nong mihkhmat bad ka sorkar sha ki ïew ki hat, ki lynti ki syngkien, ki madan ki biar bad lum pisa ha ka borti na u duk u suk ha ka kyrteng jong ka ieid jait-bynriew bad kam ïalade kum uba duk tasam katba u leit u wan sahuh kylleng kylleng da ka kali Fortuner??
Lada u long shisha u rangbah ha ka pyrkhat ka pyrdaiñ bad ka ktien ka thylliej kum uta u seh bilat katkum ka puron pyrkhat jong u myllung Soso Tham, un jin dala ïaleh shitom ban ai ka jingieid bad ka jing kynrong lang ïa u Jaintia kumba u ieid ïa u Khasi, Ula dei ban trei shitom ban pynïoh bhah lang ruh ïa u Jaintia ha ka rwai state anthem, ula dei ban wad lad wad lynti bad pynlong syndon ruh ïa ka ‘ktien Jaintia’ kum kata ka official
language ryngkat ryngkat ka ktien khasi’. Tangba une u briew da lei lei ruh un ym don ïa kum kata ka mynsiem namar ba u da isih ‘thlong mluh thlong sying’ ïa ka jaitbynriew Jaintia.
Shuh shuh, ymtang ka isih ïa ka jaitbynriew bad ka ktien Jaintia, hynrei mynta ka Party VPP lyngba u Spokesperson jong ka, kala sdang sa ka kynnoh ka beiñ ïa ka leh niam ka leh rukom u Jaintia – Uda isih ïa ngi ki Jaintia ba ngi khot kongsan da u Myntri Rangbah ka Jylla Assam ha ka shad leh niam Behdienkhlam ha Jowai. Imat une uda mut ba ka leh niam Behdienkhlam ba kyrpang bad kyntang u Jaintia ka dei ka kam politics.
Ko Bah Basaiawmiot ! sa katno phin dang lorni bad pynjrong ki kti ban pynduh pyndam ïa ka jaitbynriew Jaintia ryngkat ki leh niam leh rukom ba kyntang jong ngi ?
Ngan jin da pyrto ïa ka jonglong dap shynrang jong ki Nongmih khmat na Jaintia naduh u Ma Sniawbhalang Dhar, U Ma Wailadmiki Shylla, U Ma Lahkmen Rymbui kiba da nud shisha ban ïakhun ha ka dorbar thaw aiñ ban pynneh pynsah ïa ka kyntien bad kyrteng Jaintia ha ka Reservation Policy. Ym tang kata, kine ki Myntri ha ryngkat ki Nongmihkhmat na ri Jaintia jong ngi ki da trei minot thop ban wanrah ïa ka roi ka par sha u nongshong shnong. Nga da ai ka jingïaroh ïa u Ma Wailadmiki Shylla uba ha ka rta ba dang samla, hynrei uda wanrah ki jingkylla hapoh ka shnong ka thaw naduh ki surok, ki lynti ki syngkien ba bha ba miat, ki jaka sumar ba biang ban peit ïa ka duk ka jynjar u nongshong shnong. Kyrpang eh nga da ai ka jingïaroh ïa u Ma Sniawbhalang Dhar uba da lah shisha ban pyni ïa ka jinglong rangbah kum u kpa ka Ri Jaintia ha ka ban pyndap pynbiang ïa ki jingdokam hapoh ki shnong ki thaw. Naduh ki ïew ki hat, ki madan kilan met ki madan leh kai, ki surok ki lynti bad ki umbam umdih ryngkat ryngkat ka jing ïatreilang bad jinglamkhmat bastad bad shemphang u Myntri rangbah ba donburom jong ngi u Ma Conrad Sangma bad u symbud Myntri rangbah, u Ma Prestone Tynsong . Ym don uwei ruh hapoh Ri Jaintia uba lah ban len ïa ka jingtrei hok bad shakri hok jong ki ïa la ka jylla hi baroh kawei. Dei kine keiñ kita ki Nongmihkhmat shisha kiba jied u paidbah bad trei na ka bynta u paidbah bad ban ïasaid ruh na ka bynta u paidbah.
Hashwa ba ngan pynkut, nga phah kane ka khyrwoh sha u Bah Basaiawnmoit ba hashwa ba phin rung ne ryngkoh sha kper jong kiwei, to da tip shwa ban ri bad sumar la ka kper lajong namar u paitbah nongshong shnong u tip bha bad nangbha ban pynïapher ïa uno uba nud ban ïasaid bad wanrah ki jingkylla ha ïing dorbar thaw-aiñ na uta u ba bunkam pat tang ha ka hylla shnong hylla thaw sha ki dorbar ïew ki surok ïew ban beiñ bad kynnoh ïa kwei pat ki Nongmihkhmat paitbah bad ka Sorkar. Ka Election MP shiteng samoi kane kala tied jingkhang, ka assembly election 2028 ruh ka thie harum, to da kham pyrkhat bha ïala ka jingïaid lynti ha ka saiñ pyrthei namar kumba ong ka ktien jong u Khasi- ‘Ka hanga-mei ka wan ha shuwa ka jingjot’