New Delhi, K’Lyngkot 03: Naduh ka jinglaitluid haduh kaba kut jong ka spah snem kaba 20, ka India ka la treikam hapoh ka rukom treikam kaba la pynbeit bha kaba la saiñdur na ka bynta ka ïoh ka kot kaba la ïada. Wat hadien ka jingpyllait luid, kane ka dei kawei ka bynta kaba ym shym la ktah. Ka jingmih jong ka ka long kaba jur bha: ha ka ri kaba pahuh ki nongtrei, ki kompeni ki kiar na ka jingbei tyngka kaba bun ki nongtrei.
Kata ka jingbym ryntih jong ka aiñ treikam kaba khanglad ïa ka jingshim kam khatduh la pynbeit ha u snem 2025. Ki jingpynkylla ha ka kam bad ka VB-G RAM G khatduh khatwai ka pynlong ïa ka India ban pdiang ïa ki nongtrei ba pahuh jong ngi ha ka ïoh ka kot ba pura jong ngi ha ki jaka sor bad ki jaka nongkyndong jong ka India. Ka aiñ treikam, ka jingïada ïa ka imlang sahlang, ka ïoh kam ïoh jam ha ki jaka nongkyndong bad ka polisi jong ki karkhana ki ïadei ha ka sien kaba nyngkong, kaba ïalam ïa ka India sha ka rukom treikam kaba ïada ïa ki nongtrei katba ka plie lad ïa ka ïoh kam ïoh jam ba ryntih bad ka jingheh.
Ka jingïoh jinghikai na kiwei pat ki ri ba bun ki nongtrei
Ngin sdang na ki ri kiba la ïakynduh ïa kajuh ka jingeh kum ka India: ka jingbun palat ki nongtrei. Ha ki snem 1990 bad sdang jong ki snem 2000, ka China, Vietnam bad Indonesia ki la saiñdur ïa ki aiñ treikam ban shim ïa ki nongtrei sha ki kam shna tiar kiba heh da kaba pynlong ïa ka jingshim kam kaba lah ban tip lypa bad ban pynïaid ïa ka jingbud ryntih.
Ka India ka la ïaid sha kawei pat ka lynti, da kaba buh ïa ki jingïoh jingmynjur kiba bun bad ki jingdaiñ kuna kiba pynduh mynsiem ïa ka jingbei tyngka ka bym plie lad ïa ki jingbei tyngka ha ki kam kiba donkam bun ki nongtei bad ïalam ïa ki kompeni sha ka jinglong bym ryntih.
Kata ka lynti mynta ka la kylla, ha ki ïew treikam ha sor bad nongkyndong. Da kaba pynïasoh lang ïa 29 tylli ki aiñ treikam ha ki saw tylli ki labour code, ka India ka la pynsuk ïa ka jingbud ryntih kham bun ban ïa kiwei kiwei ki ri, ka la pynïahap ïa ki ha ki jingïada ïa ki nongtrei, bad ka la ïaid shakhmat ha ka jingplie lad ban ai kam.
Ha ki jaka nongkyndong, ka jingpynkylla na ka MGNREGA sha ka Viksit Bharat-Rozgar bad Ajeevika Mission (Gramin) ka pynïahap ïa ka ïoh kam ïoh jam bad ka jingmih, ka wanrah ïa ka jingsangeh kaba 60 sngi ha ka por ba jur ka aïom bet bad ot khnang ban ïada na ka jingduna ki nongtrei ha ki lyngkha, bad ka pynïadei ïa ka jingtrei bad ki jingdon jingem kiba neh. Ka jingmih ka long ka rukom peit ïa ki kam bylla kaba kham pynkhreh ban bei tyngka ban ïa ka China, Vietnam ne Indonesia, kaba pynïasoh lang ïa ka jingsuk ban bud ryntih, ka jingïada kaba ïar ha ka imlang sahlang bad ka jingpynrung kam kaba heh, khlem da pyntlot ïa ki jingïada, ha kylleng ki karkhana bad ki jaka rep.
Ka jingpynkylla ïa ka kam: na ka jingphiah sha ka jingtreikam
Pyrkhat ïa kawei ka jaka shna tiar kaba rit kaba don kumba 100 ngut ki nongtrei. Da ki snem, ka jingroi ka wan ryngkat bad ka jingkhuslai. Ka jingpynrungkam sa katto katne ngut ka mut ban ïaid lyngba ka jingkyllaiñ jong ki aiñ treikam, ban thep bun tylli ki jingpynrung kyrteng, ban peit ïa ki jingkyntiew kyrteng kiba bun, ban jubab ïa ki jingjurip na ki bor bapher bapher, bad ban ïakynduh ïa ka jingma ba wat ka jingbakla kaba rit eh ha ka rukom treikam ka lah ban ïalam sha ka jingshah pynshitom katkum ka aiñ. Bun ki kam khaïi pateng ki la leh ïa kajuh ka jingkheiñ: ka kham shngaiñ ban sah kaba rit, ka bym ryntih, bad duna ki nongtrei ban ïa kaba pynheh.
Kata ka jingmut jingpyrkhat ka sdang ban kylla ha u snem 2025. Da kaba pynïasoh lang ïa 29 tylli ki aiñ treikam jong ka sorkar pdeng kiba ïadei bad ki kam bylla sha ki saw tylli ki Labour Code, ka rukom treikam ka kylla na ka jingbun ki kynrum kynram ha ki kyndon sha ka jingshai. Ka jingbud ryntih ka long kaba suk lyngba ki jingpynrung kyrteng kiba tang shisien, ki laisen bad ki jingai jingtip; ki jingpeit bniah ki kylla na ka jingwad ïa ka jingbakla sha ka jingpynsuk; bad ki jingbakla ba man ka por kim khring shuh ïa ki jingma kiba lah ban mih na ka kam beaiñ.
Kaba kongsan ka long ba ka jingpynsuk kam wan ha ka jingduh nong ka hok jong ki nongtrei. Ki jingïada ïa ka bainong ki long na ka bynta baroh, ïa ka jingryntih hapdeng shynrang bad kynthei la tei ha ka aiñ, ka jingïada ha ka imlang sahlang ka bteng sha ki nongtrei ba shipor, bad ki nongbylla ba wan na kiwei kiwei ki jaka ki ïoh ïa ka lad ban pynkynriah. Ka jingpynrung kam kaba ryntih kam sngew shuh kum ka jingma ban pynïaid, hynrei ka sienjam kaba lah ban shim da ka jingsngew skhem, kaba plie lad ïa ka jingroi, ka jingïada bad ka jingpynheh.
Ka ïarap ïa ki karkhana ban kiew shaphrang bad ban pynrung kam
Da ki snem, ka jingkiew shaphrang hi ka wan bad ka jingpynshitom. Pyrkhat ïa ka kompeni shna tiar kaba la nang jan sha ka jingheh: shisien ba ka la tam ïa ka T.4 klur ha ka pisa ba la siew, ka la duh noh ïa ka kyrdan kompeni kaba rit bad la wanrah ïa ka sha ka jingbud ryntih kaba kham heh ha ka por ba ka donkam ban thung shuh shuh ïa ki nongtrei, kum ki jingkheiñ pisa ba donkam, ki jingdonkam ba kham bniah jong ka board bad ka jingpeit bniah jong ka kompeni, bad ka jingpynrung kyrteng kaba kham bniah man la u snem bad ka Registrar of Companies. Bun ki kam ki la jubab da kaba buh kyndon ïa ka jingheh, ban phiah ïa ki jingtreikam lane ban sah khlem jingpynskhem.
Kata ka la kylla ha u snem 2025. Ki kompeni mynta ki lah ban kiew haduh T.10 klur ha ka pisa ba la siew katba ki dang sah kum ki kompeni barit, katba ki pud bei tyngka jong ki MSME ki la kiew 2.5 shah bad ki jingmih ki la kiew 2 shah. Ka jingroi kam wanrah shuh ïa ka jingbud ryntih kaba kynsan; ka plie lad ban pynskhem ïa ka kam, pynheh bad thung kam, kaba pynlong ïa ka jingplie ki lad ïoh kam ba la ïalam da ki karkhana kum ka jingjied kaba don jingmut ban ïa ka jingma kaba ïadei bad ka aiñ.
Da ki snem, ki aiñ treikam ki la pynduh mynsiem ïa ka jingpynrung kam kaba ryntih, namar ki nongpyntreikam ki kiar na kaba pynrung kyrteng ïa ki nongtrei ha ka provident fund namar ka jingma jong ka jingkit khlieh, ki jingsiew kiba sah, bad ki jingpynshitom kiba jur wat na ka bynta ki jingbym siew kiba ïadei bad u nongpyntreikam barim jong u nongtrei.
Kane ka jingbymthikna ka la pynlong ïa ka ïoh kam ïoh jam kaba ryntih kaba don jingma, katba ki kyndon sei pisa kiba eh ki pynlong ïa ki nongtrei ban ym lah ban ïoh ïa ka pisa ba ki la pynlang ha ka por ba ki don ha ka jingeh. Kata ka la kylla ha u snem 2025, haba ka Employees’ Provident Fund Organisation ka la ai lad ban pynrung kyrteng tang shisien ïa ki nongtrei kiba la shah kyntait mynshuwa khlem ki jingdaiñ kuna ba mynshuwa bad ka jingpynsuk ban sei pisa. Da kaba pynbeit ïa ka jingïoh bynta ha ki 12 bnai bad haduh 75% na ka korpus kaba lah ban ïoh mynta, ki jingpynkylla ki la pynduna ïa ka jingma ban thung kam bad pynsted ïa ka jinglong ryntih.
Ka ïoh kam ïoh jam ha ki jaka nongkyndong: ka jingpynthymmai ïa ka rukom treikam jong u snem 2005 na ka bynta ka ïoh ka kot ha u snem 2047
Ka jingpynkylla kaba ar kaba khraw ha ka kam bylla jong u snem 2025 ka la pynlong ïa ka liang pyrshah ban bitar namar ki daw kiba bakla lut. Ym don ba kynthoh pyrshah ïa ka jingshisha ba ka MGNREGA ka la ïarap ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot ha ki jaka nongkyndong, hynrei ka long ruh kaba shai ba kam shym la thaw ïa ki jingdon jingem kiba neh bad kam shym la lah ban ïaid ryngkat bad ka jingkylla stet ka ïoh ka kot ha ki jaka nongkyndong.
Haba la sdang ïa kane ka skhim ha u snem 2005, palat 2 na ka 5 ngut ki briew ha ki jaka nongkyndong jong ka India ki im hapoh u laiñ ka jingduk; mynta, don duna ïa ka 2 na ka 50 ngut kiba leh kumta-ka jinghiar kaba shiphew shah. Katba ki kam MGNREGA kiba la buh ha ka aïom bet bad ot ki la pynmih ïa ki jingduna nongtrei ka bym ïahap bad kyntiew ïa ka jinglut jong ki nongrep. Kine ki jingkylla ki la pynlong ïa ka jingpynkylla kaba ym lah ban kiar.
Halor kane ka jinglong jingman, ka Viksit Bharat-Guarantee for Rozgar bad Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025 ka pyni ïa ka jingpynkylla kaba kongsan. Katba ka jingkyntiew ïa ka jingpynthikna katkum ka aiñ la kyntiew sha ka 125 sngi, ka aiñ thymmai ka la ai ka jingsangeh kaba 60 sngi ha ka aïom bet bad ot ban pynthikna ba ki nongrep kin ïoh ïa ka jingtrei. Ka pynleit jingmut ruh ha ki 4 tylli ki bynta kum ka jingpynbiang ïa ka um, ki jingdon jingem ba kongsan ha ki jaka nongkyndong, ki jingdon jingem kiba ïadei bad ka kamai kajih bad ka jingpynduna ïa ki jingjia lynshop ki bor ka mariang ban pynthikna ka jingthaw ïa ki jingdon jingem kiba neh ha ki jaka nongkyndong. Baroh ki jingdon jingem ba la thaw la pynïasoh lang ha ka Viksit Bharat National Rural Infrastructure Stack, kaba pynthikna ïa ka rukom treikam jong ka ri kaba ïatylli bad kaba ïatreilang na ka bynta ka roi ka par.
Ha ka sien kaba nyngkong naduh ba la ïoh ïa ka jinglaitluid, ka polisi treikam jong ka India ka sangeh ban pynïaid ïa ka mynnor bad ka sdang ban plie lad ïa ka lawei, da kaba shim ïa ka kam ym kum ka jingeh ban tehlakam, hynrei kum ka nongïatreilang ha ka roi ka par, ka burom bad ka jingkylla ha ka ri.
