“Anderson Tea” U Slasha uba bang bad uba ïoh ka jingïaroh, la thung bad saiñ ha ka shnong Umran, Ri Bhoi
(Bah Kit Kharkongngor, Asst. Editor)
Shillong, Nailur 18 : Ka Meghalaya ka don bun bha ki kper slasha ha ka jylla watla kam pat lah ban kot bor kumba long kiwei pat jaka rep slasha ba pawnam ha ka Ri kum ha Assam, Darjeeling, Kerala lane Tamil Nadu kiba don ïa ki kper slasha kiba ïar da ki phew bad ki spah akar.
Na baroh ki slasha ba die ha Meghalaya, kumba long haduh mynta hi, ki paidbah ka Jylla ki ju ïaroh bha ïa u slasha Anderson hynrei kim tip pat hangno la thung ïa une u slasha lane haei la shna ïa u.
Kumta na ka liang u Mawphor dang shen ki la hiar sha them Ri Bhoi ban sakhi markhmat ïa ka kper slasha kaba baroh ki ju ïaroh ïa kaba la tip kum ka Anderson Tea Estate.
U nongpynïaid jong kane ka Estate, u samla Emuel Sohkhlet, uba bat ïa ka kam kum u Marketing Manager u la ïathuh ba ka jingai kyrteng Anderson Tea, ka wan na ka kyrteng jong u kpa tymmen jong ki, u Bah GH Syiemlieh uwei na ki nongsengkam lajong ba pawnam ka jylla ba la tip bad khot ieid da baroh kum u Bah Han lane Bah Handerson.
“Kane ka kper ka don ha Umran Dairy, kumba 4 kilomitar na ka National Highway,” u la ïathuh.
Kumta, mar ïa poi ha khyrdop jong kane ka kper slasha ym lah satia ban mutdur ba pleng ka Meghalaya ruh ka dei ka jaka kaba seisoh bha ban rep slasha. Kaba kham itynnad ka long ba nalor ba ka jaka ka long sharing ha baroh arliang, don pat sa ka pung hapdeng kaba la kylla long kum ka jaka jngohkai kaba itynnad bha nalor ba la jyrngam beit shriak da ki dieng slasha ha baroh sawdong.
Ha kane ka sngi, la ïalam ruh ban peit sawdong jong katei ka kper slasha bad ruh ban pyni ïa ka rukom ba ki kheit, nangta ban thep ha ki jaka pynrkhiang bad ter ter haduh ban da poi sha ki mashin ba tylliat.
La pyni ruh ïa ka rukom kumno la thad bad pynrkhiang bad haduh ban da poi sha ki kor ba ki song na ka bynta ban phah pat sha ki iew.
Katkum ka jingïathuh jong u Samuel Emuel, la iathuh ba ki paidbah kylleng ka jylla ki ïaroh bha ïa u slasha Anderson la ka long naduh u slasha ba dih sha-saw, ba dih sha-dud bad ruh kumjuh u green – tea.
U samla Emuel u la pynpaw ïa ka jingsngewkmen ban ïohi ba ki paidbah ka jylla ki shaniah ïa u slasha Anderson naduh kaba sdang bad haduh mynta myne ruh.
Katkum ka jingïathuh jong u, kumba 120 ngut ki nongtrei ki don bynta ha ki kam bapher bapher jong ka kper slasha.
Haba jubab halor ka jingkylli, u la ïathuh ba um lah ban ai ïa ka jingpynmih kaba thikna man u bnai namar ba ka jingpynmih ka kylla katkum ka jingdonkam bad ka jingwan jong u slasha na ki nongrep. Hynrei u la ong kumba 10 ton u slasla la pynmih man u bnai, kaba kynthup ïa u slasha na ka kper jong ki hi bad kumjuh na kiba wanrah na shabar jong ka kper jong ki.
Watla u slasha Anderson u ïoh ïa ka jingdawa ban suplai na kiwei ki jylla kum na Kerala, Tamil Nadu, Karnataka, bad ki bynta bapher jong ka South India, Mumbai bad North bad West India, hynrei ka ïew kaba kongsan ka dang long hapoh Meghalaya.
“Ïa u slasha Anderson ka bun bha ka jingdawa ban suplai ha East Khasi Hills, bad la suplai ruh sha Ri Bhoi bad Garo Hills.
U samla Emuel u ong ba watla ka kper ka lah ban paw kum ka jaka kaba heh, ka jingpynmih kaba don mynta ka shu biang tang ban pyndap ïa ka ïew hapoh ka jylla.
“Ka jingthmu jong ngi ka long ban pynmih bad ban die hapoh ka thaiñ jong ngi. Ka ïew jong Meghalaya ka dang biang bha ïa ngi, bad haduh mynta kam donkam ïa ngi ban pynheh ïa ka ïew shabar ka jylla,” u la ong.
Kane ka jingmut ka pyni ïa kawei ka rukom treikam kaba kham pher, ha kaba ka jingroi jong ka kam khaïi kam dei ban shong tang ha ka jingpynheh ïa ka ïew, hynrei ban pyntikna ruh ïa ka jingïadei bad ki nongthied bad ki nongdih sha hapoh ka jylla.
Haba kren pat halor ka jingshaniah ki paidbah ïa u slasha ba ki pynmih, na ka liang u samla Emuel u la ong ba ki ngeit ba ka jingjop jong ki mar kiba pynmih hapoh jylla ka shong ruh ha ka jingkyrshan jong ki paidbah.
Katkum ka jingïathuh jong u, na ka liang ki Ophisar kiba peit ïa ka kam slasha ki la ai jingïaroh ba u slasha ba ki pynmih na ka jylla u don ïa ka jingbang (quality) kaba kham pher haba ïanujor bad u slasha ba wan na shabar. Hynrei, u ong ba ka long pat kaba donkam ban pynsngewthuh ïa ki paidbah ba ki mar kiba bha kidei ban ïoh ruh ïa ka jingkyrshan jong ki nongthied hapoh jylla.
“Ka kham suk lada ki paidbah jong ngi ki tip bad ki kyrshan ïa ki mar kiba bha kiba pynmih ha ka thaiñ jong ngi hi,” u la ong.
Hynrei hapdeng kine, kawei na ki jingeh kaba ka Anderson Tea Estate ka la ïakynduh ka long ka jingduna bording bad ka load shedding.
Ha ki snem ba sdang, ka jingduna bording ka pynlong ïa ka company ban pyndonkam ïa ka diesel generator ban pynïaid ïa ki kam ha ka factory. Hynrei, ka jingdon jong ka pung um ha ka jaka ka la plie ïa ka lad kaba thymmai.
“Ha u snem 2016, ka management ka la sdang ïa ka projek micro-hydro, da kaba pyndonkam ïa ka um na ka pung ban pynmih bording,” u la ong.
U samla Emuel u ïathuh ba ka projek ka lah ban pynmih kumba 50 kilowatt ka bording, kaba mynta ka lah ban biang ïa kumba shiteng na ka jingdonkam bording jong ka kper bad ka factory.
“Na ka daw jong ka load shedding, ngi la hap ban pyndonkam ïa ka diesel generator. Hynrei namar ba ngi don ka pung um, ngi la pyrkhat ba ngin pyndonkam ïa ka um ban pynmih bording. Hadien ka survey kaba la shim por namar ka jaka ka don ruh hapdeng ka khlaw, ngi la sdang ïa ka projek,” u la ong.
Kane ka jingpyrkhat kam shym la long tang ka lad ban pynbeit ïa ka jingduna bording, hynrei ka la pyni ruh ïa ka jinglah jong ki nongpynïaid kam ban pyndonkam ïa ki lad kiba don ha ka jaka khlem da shaniah tang ha ka bording kiba wan na shabar.
Kumta, ban pynkut sngew dei ban ong ba ka Meghalaya ka dei ka jylla kaba kiew shaphrang da ka jingnoh synniang borbah jong ki nongtrei kam lajong kiba la ïohi jngai naduh ki phew snem mynshwa na ka bynta ban im pat ka pateng ba mynta.