Haba ngi pyrkhat halor ka jinglah ban jied ka rukom im kaba tei halor ka koit ka khiah, ngi ju pyrkhat ha kaba ïadei bad ka jingjied ki jingbam ba tei bad ka jingkilan met manla ka sngi. Hynrei kawei kaba kham kongsan kaba ngim ju kham pyrkhat satia ka dei ka jingïohthiah suk – kaba bunsien la leh klet watla ka paw ba ka long kaba kongsan bad long kawei napdeng u païa ba tei halor ka jingjied ka rukom im ba tei ha ka liang ka koit ka khiah. Ngi donkam ban tip bad sngewthuh ruh halor ka jingmyntoi ba ngi lah ban ïoh na ka jingïohthiah bha bad kawei napdeng ki bynta ba kongsan tam namar ngi lah ban im watla ngim shym la jied ki jingbam ba tei ne don bynta ha ka jingkilan met hynrei ym lah satia ban urlong khlem ka jingïohthiah.
Ka jingïohthiah kam shum kut tang ha kaei kaba ka paw. Hynrei ka dei kaba lah ban aibor bad tei ka bor met. Ka jingtreikam hapoh ka met, ka jingbiang ban don ki hormone, ka jingpynkhuid ki jakhlia bad jngmaramot jong ki dohksah bad ki tissue. Ka jabieng ka sdang ban lumthup ki jingkynmaw, bad pynkhuid ki jakhlia bad sdang ka jingtreikam thymmai khnang ba ha ka por ba ngi khie mynstep ngin lah ban ïohbor ha ka jingtreikam ba manla ka sngi. Kumjuh ruh phi donkam ban tip ba lada ngi thiah ka jingtied jong u klongsnam bad ka blood pressure ka sdang ban hiar, ka jingpyrsad mynsiem, ka jingtylliat jingbam bad ka jingtreikam ha ki khyllai ruh ka kham duna. Ka jingïohthiah bha ka pynlong ïangi ban kham kiew bad lah ban trei ki kam hapdeng ba don ka met kaba koit ba khiah.
Ka jingthut thiah bad kaei kaba phi donkam ban leh :
Lada ngi mad ka jingthut thiah ka wallam ka jingshah ktah ha ka liang ka koit ka khiah ka bor met bad ka jabieng. Ka jingduna thiah ka pynduna halor ka jinglah ban sngewthuh bad kynmaw bad ka jinglah ban shim rai. Ngi mad ka jinglong thait bad khuslai, ka jingkiew kloi ka jingbitar bad don jingbakla halor ka jingshim rai. Ha kaba ïadei bad ka bor met ngi lah ban sakhi halor ka jingkiew ka blood pressure, ka jingkwah ban bam ki jingbam kai napdeng kiwei de. Ka jingthut thiah ka dei kaba ktah ruh ha kiba bun ki liang ka koit ka khiah ba don jingïadei bad ka jingthut treikam hapoh ka met kum ka jingpang type 2 diabetes mellitus, ka jingsngaid palat bad ka jingpang ba ktah ha u klongsnam.
Kham bunsien kane ka jingthut thiah ka dei kaba lah ruh ban wallam ka jingshitom ba la tip kum ka Obstructive Sleep Apnea (OSA). Ka OSA ka kdew halor ka jingthut ba ïadei bad ka jingring mynsiem hapdeng ba mad ka jingthut thiah.
Kane ka OSA ka paw pat ba don jingïadei bad ka jingma halor ka type 2 diabetes mellitus, ka jingkiew ka blood pressure, ka jingsngaid palat bad ka jingpang ba ktah ha ki bynta jong u klongsnam. La shem bad lap ba kane ka jingthut thiah ka paw ruh ba don jingïadei bad ka jingkhuslai bad ka bampong.
Ki dak jingshitom ba paw halor ka jingthut thiah ki lah ban kynthup naduh ka jingktha khlieh ha ka por mynstep, ka jinglong thait bad long ngiah, ka jingshoh samthiah ha ka por mynsngi, ka jingsyngkhor bad lah ruh ban long ka daw halor ka jingmad ki jingjia aksiden.
Ka jingthut thiah ka dei kaba lah ruh ban ktah halor ka kam ba phi trei bad wallam ruh ka jingktah ha ka jingïadei ha ka liang ka imlang ka sahlang.
Ki lynti ba phi lah ban leh halor ka jinglah ban ïohthiah bha :
Ki don bun ki rukom sumar halor ka jingthut thiah. Kine ki lah ban kynthup naduh ka jingkiar ne iehnoh syndon ka jingdih sikret, ka jingkiar ban dih kyiad, pynduna ka jingkhia bad ka jingkhmihthuh halor ka rukom thiah.
Ngi donkam ban sngewthuh ba ka jingïohthiah ka long kaba kongsan na ka bynta ka jingim namar ka dei kaba ktah lang ha ka liang ka koit ka khiah ka bor met bad ka bor jabieng. Ki jingpyrshang kiba rit kum ka jingthiah biang por manla ka sngi, ka jingpynduna ban khmih ki screen ne ki cell phone, ka jingdon bynta ha ka jingkilan met bad ka jingthiah kumba 7 haduh 8 kynta ha ka shimiet ka dei kaba lah ban kyntiew ha ka liang ka koit ka khiah jongphi.
