Ka jingrai jong ka sorkar ban siew ïa ka tulop ba saw bnai jong ki nonghikai SSA ka long kaba dei ban ïaroh hynrei ha kajuh pat ka por dei ruh ban pynkynmaw bad ïai ban ba ka sorkar kam dei shuh ban dang ïai ap haduh ban da hap ïakhih biang ban ïoh tulop ka la dei ban pyrkhat lypa bad thaw lad kumno ban siew dep ïa ka tulop jong ki nonghikai man la u bnai.
Ki Nonghikai ki dei ki nongtei ïa ka lawei jongka jylla namar ka pateng ban wan ban ïalam ïa ka synshar khadar ha ka jylla ka shong ha ki kti ki nonghikai. La ki dei ki nonghikai SSA, Adhoc, ki nonghikai sorkar, nonghikai skul private ne kino kino ruh ki nonghikai te ki nonghikai. Ngi dei ban burom ïa ki nonghikai namar ki dei ki kmie ki kpa kiba pynsan pynrangbah ïa ngi ym tang ha ka jingnang jingtip hynrei wat ha ka akor ka burom ruh kumjuh.
Ha ka jingshisha ïa ki Nonghikai ka sorkar ka dei ban buh hakhmat eh kata ban peit ba ka jingsiew tulop ïa ki ka biang beit man la u bnai khnang ba kin lah ban lait ïakhih namar lada ki hap ban ïakhih ka ktah haduh katta katta ïa ki khynnah skul namar da ki ïa khih ki la sangeh ka leit skul bad kiba duh ki dei ki khynnah skul hi. Mano ban tip ïoh lehse dei na ka daw ba ki nonghikai ki hap ban ïakhih lynter ban ïoh tulop ba sa hiar ka pule dangle ha ka jylla ruh. Namar ym lah ban len ka jylla Meghalaya ka poi sha ka kyrdan ba shatrai eh ha ka liang ka pule puthi ha ka ri hi baroh kawei.
Nalor kane lada kim ïoh tulop man la u bnai ki nonghikai ruh ki kulmar jingmut kumno ban pyndap ïa ka ïing ka sem bad bsa bam ïa ki khun ki kti bad kumno ruhban siew ïa ka bai skul ki khun. Ym lah ban len don ki khep baki nonghikai ki la lehraiñ ba ki skul kin tip ba ki khun ki kti jongki ki pule ha kino kino ki skul namar kim lah ban siew bai skul da ki bnai lynter. Teng teng poi shaduh u pud ban hap ban pynpep skul ïa ki khun ruh. Kane ka la jia ha kylleng ka jylla.Haba kulmar ka jingmut jingpyrkhat ka jabieng ruh kam ïaid beit ban ai jinghikai namar dap sa tang ki jingkhuslai jingmut kumno ban bsa bad pyndap ïa ki khun ki kti.
Hynrei lada biang ka tulop man la u bnai kim donkam ban pyrkhat khuslai kin ïoh beit ban pynleit jingmut ha ki jinghikai ïa ki khynnah bad khlem pep ki khynnah skul ruh kin kiew bha ha ka jingnang jingtip bad ka akor ka burom. Ha ki por ba mynshwa ki nonghikai te kat ki nonghikai ki long shisha ki kmie ki kpa namar ki ïoh ban hikai hok ïa ki khynnah skul. ïa kaei kaba ki kren shikyntien ym ju don u khynnah skul uba nud ban pyntam. Nalor kata lada ki khyrwit da u dieng ruh hap shah beit ym ju nud ban ïathuh sha ki kmie ki kpa namar lada ïathuh sa ka shah bom sa ha ki kmie ki kpa. Ka daw ka long ba ki nonghikai ki don shisha ka iktiar bad ka burom namar kim ju donkam ban ïakhih na ka bynta ka tulop jongki. Ki ju ïoh tulop beit hynrei kane ka jingduh tulop ka dang long tang ha kine ki khyndiat snem ba la leit noh.
Kumta ka sorkar ka la dei ban shim khia bha ban buh ïa ki nonghikai hakhmat duh ym tang ïa kiba trei ha Secretariat ne ki ophis sorkar hynrei ki nonghikai ki dei ki nongseng nongrim ïa ka lawei jongka jylla. Dei lyngba jongki ba sa mih ki samla pule kiba tbit bad kiba lah ban ïalam iaka jylla haka synshar ka khadar kaba biang ruh. Namar ha ka jingsynshar donkam ban ïoh da ki nongsynshar kiba nang ba stad lada kwah ba ka jylla kan kiew shakhmat ym da kiba shah pynïaid kylla ha ki IAS. Kumba kane ka sorkar ka la leh bun ki kam kiba khraw kumta ruh ka dei ban buh thong ïa kane ruh khnang ba kan sah nam ha ka histori jong ka jylla bad ki nonghikai hi baroh bad kin ïai kynmaw shi rta ba tang kane ka sorkar MDA kaba shim khia na ka bynta jongki.
