Jowai, Nailur 14: Ka sur jong ki paidbah ka Block-1 kiba dang hap hapoh ka thaiñ ‘Elaka-Labang Nongphyllut Pangam Raliang’ mynta ka sngi kila wan poi da ki hajar ngut sha ka jingïalang paidbah kaba la pynlong ha madan Myngkoi U Bon hapoh ka shnong Barato West Jaiñtia Hills District.
Kitei ki hajar ngut ki paidbah kiba la wanpoi na ka thaiñ khappud jong ki 36 tylli ki shnong ka Block-I, da kawei ka jingsur kila rai ban dawa na ka sorkar ‘katba long ba ka Block-1 ka dei ban hap beit shapoh u pud u sam jong ka jylla Meghalaya” bad ki kwah ruh ban leit shapoh ka Meghalaya hadien ba la dep ka jingpynbeit ïa u pud u sam ha ka Phase kaba II.
La pynsngew ha kane ka jingïalang paidbah ba ka Elaka-Labang Nongphyllut Pangam Raliang, kala duh noh ïa u Dolloi jong ka tang namar ba la pynhap ïa ka shapoh ka Karbi Anglong District Assam, kum ki nongshong shnong kiba dei ki Pnar ki la dawa jur na ka Sorkar Jylla ba kane ka jingpynbeit pud ba ar Phase-II baroh kitei ki shnong Block-I dei ban pynwan biang (Re-tranfer) ïa ki shapoh ka Meghlaya.
Ha kane ka sngi ïa ka jingïalang la pynïaid da u ma Aiborlang Shadap uba dei u MDC ka Barato-Mukroh ha ryngkat ka jingdonlang u MP ka Raja Sabha u Dr. W.R. Kharlukhi, ka kong Phidalia Toi kaba dei ka Chairperson State Women Commission, u ma Gilbert Sten, ma Philip Tangliang, bah Aloysius Binan, Prof. Dr. H. Lamin, Robinus Syngkon Ex MLA, ma Lasooki Lakiang, ma M.M Thaiang, ma Dawan Lyngdoh (MDC), ma Habahun Dkhar (MDC), ki seng bhalang kum ka JSU, JYF, HITO, STIEH, ki Waheh shnong na kitei ki thaiñ nalor kiwei dei ha ryngkat ki paidbah ba bun.
La ïakren ruh halor ka Memorandum of Understanding (MoU) ba la ïa soi hapdeng u Myntri Rangbah ka Jylla Meghalaya, Conrad K Sangma bad u Myntri Rangbah ka Jylla Assam, Himanta Biswa Sarma ha ka 29 tarik u Lber, 2022 ha khmat ka Sorkar India ban pynbeit ïa u pud u sam ha ki 6 tylli ki jaka kata ha ka Phase-I. Kila pynsngew katba long ha kane ka kynti jong ka jingjurip ïa u pud u sam hapdeng ki ar jylla ha ka Phase II sa ha ki 6 tylli ki jaka kila pynbeit ba katei ka jaka kiba kynthup ïa ka Block-1 ki dei ban hap beit shapoh ka jylla bad kila mynjur da kaba rah lang ïa ki kti ha ryngkat ka jingkyrhoi.
Kum ki nongshong shnong katei ka thaiñ khappud ki buh ruh ka jingkyntu ïa ki nongshong shnong Khappud haba ki briew jong ka sorkar Assam kin wan ban jurip ïa u pud u sam ha ryngkat ki pulit pahara, kim dei satia ban tieng hynrei ki dei ban pynpaw beit ha khmat jong ki ïa ka hok long trai jong ki ïa u pud u sam khnang ba katei ka jaka kan hap beit shapoh ka jylla Meghalaya.
Ki la pynpaw ba dei ban ïoh pynneh biang ïa ki jaka jong ki kiba ka Jylla Assam ka la khlad jubor na ka Hima Jaiñtia (Jowai Civil Sub-Division) bad pynhap jubor sha ka United Cachar & Mikir Hills District ha u snem 1951. Da kaba pynpaw ba kin phah jingthoh ruh sha ka Sorkar Meghalaya halor kane, ki la ong ba kin ym pdiang da lei lei ruh lada ka Block-I kam neh ha ka Jylla Meghalaya.
Na ka liang u ma W.K Kharlukhi haba kren ha kane ka sngi ula pynpaw ka jingkmen ban wan poi ha kane ka jaka, ula pyntip naduh 50 snem baka jylla hynrei haduh mynta ym pat lah ban rai ïa u pud u sam ba tikna, ha kaba ki paidbah ka bri u Hynniewtrep kiba im ha ki jaka khappud da kaba ïa kynduh shibun ki jingeh, kumta ka sorkar lyngba ki ar jylla kila rai ban pynbeit noh kloi ïa u pud u sam ban wanrah ïa ka jingshong suk shong shngaiñ.
Ula kular ruh ban leit rah ïa ka Memorandum kaba la ïoh pdiang ha kane ka sngi ba la aiti da ka Labang Nongphyllut Pangam Raliang Area Committee (LNPRAC) Mowjem ban ïakren bad u Myntri Rangbah ka jylla bad kumjuh shaduh ki bor jong ka sorkar kmie bad ban ïakren bad u Myntri kam pohïing ka sorkar India u Amit Shah, ula shimkhia, ula kular ban kren ïa kane ka jingdawa jong ki Labang Nongphyllut Pangam Raliang ban wan sha Meghlaya hapoh ka ïing Dorbar Raja Sabha.
“Long ki briew kiba tip breiw tip blei bad kiba shañiah ha u Blei bad un sa sngap ïa ka jingud jingïam jong ki paidbah ka thaiñ Block-1” ong u bah Kharlukhi, da ka ong ba kane kam long ka jingïakhun da ka thma hynrei ïa kane ngi ïakhun da ka jingïaieit bad ka jingduwai ba u Blei un thep ïa ka bor lyngba ka jingstad jong ka sorkar.
Ka kong Phidalia Toi kala pynsngew ba kane ka kam khappud kala sah kynmaw ha ka dohnud jong ka naduh kipor mynshwa, namar ha kitei ki por ba don ka jingphet wir ha Block-1 ka la pynkyndih ïa kiba bun ba lang namar ka jingwna noh synñiang jong ki kiba bun ba lang ym tang na Ri Jaiñtia hynrei bad na ki thaiñ Ri-bhoi bad Khasi kumjuh.
Kala buh ruh ka jingkyntu ïa kitei ki nongshong shnong ba kin long kiba sian haka jingim hashwa ban leh ïa kano kano ka kam dei ban leh da ka jingtip briew tip Blei namar kane ka long ka ïap ka im jong ki ha ki jaka khappud.