Palat 3.4 lak hectare ki jaka ba lah ban rep ban riang ha Meghalaya
Shillong, Risaw 20: Ka jingshim dur na ki satellite bad ka jingstad jingtip shaphang ka jaka (GIS) ka la ïarap ban ithuh palat 3.4 lak hectare ki jaka ba lah ban rep ha Meghalaya, kaba long 15.2 percent na ka jaka jong ka jylla, katkum ka jingwad bniah.
Ka jingwad bniah, kaba la pynmih ha ka Journal of Geography, Environment and Earth Science International ha kaba sdang jong une u bnai, ka la antad ba 3,40,673.36 hectare ka jaka lah ban bishar bniah na ka bynta ban pynbha ïa ka rep ka riang bad ban shna ïa ka jingpyndonkam ïa ka jaka kaba neh.
Ki jaka rep kiba rit ki long kiba heh tam ha ka jaka ba la ithuh ha kaba ka long 2,06,595.18 hektar, lane 60.64 percent, bud sa ki jaka rep kiba heh bha ha kaba 99,488.89 hektar (29.20 percent), la lap ka jingwad bniah.
Ki jaka kiba don hapoh ka jingrep shifting ki long 34,331.34 hectare (10.08 per cent), katba ki jaka rep bad ki jaka ri jingri ki long 257.94 hectare, lane 0.08 percent.
Ïa kane ka jingwad bniah la leh da u Ronak Meena, u Chandan Goswami, u C P Suresh bad u Akmaul Hoque, kiba ïadei bad ka tnat Horticulture jong ka North-Eastern Hill University, Tura, bad ka North Eastern Space Applications Centre (NESAC), Umïam.
Ki nongwad bniah ki la pyndonkam da ki dur ba bun jait na ka sensor LISS-IV na ka bynta u snem 2025-26 ban phiah ïa ka jaka ha ki saw bynta – ki jaka ba jylliew, ki jaka ba rit, ki jaka rep bad ki jaka ri jingri, bad ki jaka rep kiba kyllaiñ.
Ki jaka rep kiba rit ki la ïoh ïa ka jingkheiñ kaba heh tam jong ka jingpynkylla dur kaba long 95 na ka 100, bud sa ki jaka rep kiba jylliew ha ka 80, ki jaka rep kiba kylla ha ka 60, bad ki jaka rep bad ki jaka ri jingri ha ka 25.
Ki nongwad bniah ki la ong ba ki jinglap ki lah ban ai ka nongrim na ka bynta ka jingthmu pyndonkam ïa ka khyndew, ka jingpynïaid ïa ki marpoh khyndew bad ka jingpynroi ïa ka rep ka riang, katba ki pynksan ba ki jaka ba la ithuh kin donkam ban bishar bniah shuh shuh shwa ban pynthymmai.
Ka jingpule ka la maham ba ka jingpynïapher kam mut ba baroh ki jaka ba la shna map ki long kiba biang mardor ban rep, namar ba ym shym la bishar bniah ïa kiei kiei kum ka jinglong ka khyndew, ka jingkieng, ka jingdon um, ka jinglah ban ïoh bad ka jinglah ban kamai.
Ka la ong ruh ba ka jingthmu ban pynbha pat ka dei ban shim khia ïa ki jingtreikam jong ka mariang jong ki jingthung jingtep ha ki khlaw bad ka jingdonkam jong ka jingim jong ka jingrep kaba pynkylla jaka, khamtam ha ki jaka kiba lah ban shah ktah ha ka jingtwa khyndew.
Ka map jong ka jingpynïapher ka la buh jingthoh ïa ka jinglong kaba thikna baroh kawei kaba long 86 percent, da kaba pynshong nongrim ha ki 200 tylli ki nuksa ba la shim, ha kaba 172 tylli la pynbynta hok.
Ki nongwad bniah ki la ong ba kan donkam ban pynshisha shuh shuh ha ka lyngkha bad ban bishar bniah ïa ka jaka ban tip ïa ka jingbit jong ki jaka shimet ban pyndonkam ha ka rep ka riang.
Ka jingpule pynban, kam shym la bishar bniah ïa ka jinglong kaba biang jong ka jaka ba la ithuh na ka bynta ki jingthung ba kyrpang ne ban leh ïa ka jingpynkylla dur kaba shisha.