Ki don bun ki lad ban pynïar ïa ka pyrthei u khynnah. Ka jingkmen ban pule kot ka long kaba bha tam na ki.’

0

Da ka Archana Sharma Awasthi bad u Yuvraj Malik

Ka jingïakren shaphang ka pule puthi jong ka India ka la long, la slem bah, kaba la pynshong nongrim ha ka jinglah ban ïoh – ka jinglah ban ïoh ïa ki skul, ïa ki kot pule, ïa ki jingdon jingem ba ïadei bad ki lad digital. Kine ki long kiba kongsan, hynrei katba ngi dang ïeng ha ka jingkhang jong ka bynta kaba thymmai ha ka pule puthi jong ka India, ka jingkylli kaba don hakhmat jong ngi ka long:
Hato ngi pynheh pynsan ïa ka pateng kaba pule?
Dei kane ka jingkylli – kaba suk, kaba don jingktah- kaba la pynmih ïa ka Rashtriya e-Pustakalaya (ReP) lane ka National Library. Ïa kane ka rynsan la pyrkhat ym tang kum ka jaka buh jingthoh digital, hynrei kum ka sienjam ban kyntiew ïa ka kolshor pule kot jong ka India naduh na ïing, ki skul bad ka imlang sahlang.
Mynta, ka ReP ka don palat 7,000 tylli ki kot ba la pynkhreh bha ha kylleng ki 23 tylli ki ktien, ba la pynwan dur ha ka jingïatreilang bad ki spahngut ki nongpynmih kot bad ba la pynïahap bad ka jingthmu jong ka National Education Policy 2020. Hynrei ka jingthmu jong ka kam shym la long satia tang ban kiew sha ka jaka buh kot kaba nangïar. Ka rukom treikam ka long kaba la thmu: ban pynneh ïa ka jinglum jingtip kaba la pynkhreh, kaba ïadei, bad kaba thymmai -kaba la pynthymmai beit, kaba wanrah ïa ki kot kiba ïahap bad kaba wengnoh ïa kito ki bym ïahap. Ka jingïar ka long kaba kongsan. Hynrei ka jingïadei, ka jingbha, bad ka jingïadei kaba ïaineh ka kham kongsan.
Ka Jingweng ïa ki jingkhanglad, ym ka jingpynkylla ïa ki jingmlien
Na ka bynta kiba bun ki khynnah ha kylleng ka ri India – khamtam ha ki jaka nongkyndong, ki jaka khapsor, bad ki jaka kiba dang duna ki lad jingshakri – ka jingïoh ïa ki kot kiba lait na ka kot ba pule ha skul ka dang long ka jingeh kaba shisha. Ka dukan die kot kaba jan tam ka lah ban jngai bun kilomitar. Ka library jong ka skul ka lah ban dap da ki kot kiba la buh tarik lane ki bym lah ban ïoh hadien ba la wai skul. Na ka bynta kine ki khynnah, ka jingmutdur ka don hynrei ka jingpynbiang kam don.
Ka Rashtriya e-Pustakalaya ka weng ïa kane ka jingduna: u khynnah, khlem da kheiñ ïa ka jaka ne ka ïoh ka kot, mynta u lah ban poi sha ka jaka buh kot jong ki hajar ngut lyngba ka tiar kaba la don lypa ha ïing jong ki. Na ka bynta kano kano ka por, ha kano kano ka jaka pule. Ka ai ruh ka lad ban ïoh ïa ki kot ha ki ktien kiba palat ïa ka Hindi & English.
Hynrei ka long ruh kaba kongsan ban don ka jingshai shaphang kaei ba kane ka sienjam kam dei.
Kam dei ka jingpyrshang ban pynbor ïa ki khynnah rit sha ka jingpyndonkam palat ïa ka screen. Kadei ka jingkyntu ïa ki longïing ban pyndonkam ïa ki tiar kiba ki la don lypa, kiba kham don jingmut- ban pynkylla ïa kaei kaba lah ban long ka kynta kaba jar jar, ne ka kynta kaba pynlut ha kaba scroll ïa kaei kaei kaba lah ban buh jingmane peit ïa ki prokram ki bym ïahap, sha kaei kaei kaba la ïasamlang bad kyntiew.
Ki kmie ki kpa kiba pule jam ïa u khynnah uba dang rit, u hynmen uba ïasam ïa ka jingïathuhkhana. Ka longing kaba buh por ban pule lang.
Ha ka por ba ki screen bunsien ki khring ïa ki briew shapoh bad sha jngai iwei na iwei pat, ki kot – kiba lah ban ïoh lyngba kita ki juh ki tiar – ki don ka bor ban pynïasoh biang ïa ki briew.
Ka jingpule kum ka por jong ka longïing, ym ka por jong ka screen
Ka jingthmu kaba ïar jong ka Rashtriya e-Pustakalaya ka shong ha kaei kaei kaba khamjan ban ïa ki jingthew jong ka rynsan: ka shong ha kaba wanrah biang ïa ka jingpule kot sha ka kamra shong kai.
Ka jingpule kot kam dei tang ka kam pule puthi. Ka long kaba ïadei bad ka imlang sahlang bad ka jingsngew. Haba ki longïing ne ki paralok ki pule lang, ki wanrah ïa ka jaka na ka bynta ka jingïakren, ka jingsngewlem, bad ka jingpyrkhat – ka jinglong jong ka jingpyrkhat lang kaba nang duna ha ka jingim kaba la dap da ki jingpynbna bad ki jingdawa. Ka jingwad bniah ka long kaba ïadei bad kane ka mat: ki khynnah kiba shah pule kot, bad kiba ïohi ïa ki rangbah kiba don hajan jong ki, ba ki pule kot, ki kyntiew ym tang ïa ka jingnang jingstad kaba khlaiñ hynrei ïa ka jingim kaba kham riewspah.
Ka don ruh ka jinglong kaba jar jar hapdeng ki pateng ba ka ReP ka plie. Ki samla nongpule ki lah ban pule sha ki mei-ieid pa-ieid. Ki samla ki lah ban lap ïa ki khana ba kiba la heh la san ki sngewtynnad, lyngba ki jingthoh ba la ïasam lang. Da kaba leh kumta, ka jingpule ka sangeh ban long ka kam kaba marwei, kaba hap ban pyndep bad ka kylla long kaei kaei kaba pher bak-ly-bak – kaba lah ban khot ‘ka por jong nga’ kaba long ruh ‘ka por jong ngi’.
“Ka jingpule ka sangeh ban long ka kam kaba marwei bad ka kylla long kaei kaei kaba pher bak-ly-bak – ‘ka por jong nga’ kaba long ruh ka ‘por jong ngi.”
Kum ka imlang sahlang, ngi dei ban kylli ïalade ïa ka jingkylli kaba suk hynrei kaba wad bniah: hato ngi lah ban ïohbiang a ka por ba pynlut kai ha ka screen bad pynphai biang sha ka jingpule kaba ai jingmyntoi? Ka jubab, ka long em – lada ngi pynlong ïa ki kot kiba lah ban ïoh, pynlong ïa ki kiba sngewtynnad, bad pynlong ba ka jingpule kot ka dei kaba jied dalade ban ïa ka kam kaba hap ban pyndep.
Ka jingtrei bad ki nonghikai: Ka bynta kaba bud
Katba ka Rashtriya e-Pustakalaya ka dang rung sha ka bynta kaba bud, ym lah ban kheiñ sting ïa ka bynta ba kongsan jong ki nonghikai, ki librarian, bad ki nongïalam skul kim dei tang ki nongpynsuk ïa ka jingpule — kidei ki nongtei ïa ka kolshor. Ki jingmlien jong u khynnah ban pule kot kiba u ïoh ha skul bunsien ki neh ha ka jingim jong u. Ki kot kiba u librarian u ai jingmut ki lah ban pynkylla ïa ka rukom pyrkhat jong u samla.
Ka jingpynïasoh kaba don jingmut ïa ka ReP ha ka jingim ha skul kan donkam ïa ka jingpyrshang ha ki bynta bapher bapher: Pynthymmai biang ïa ki library class kum ki jaka pule ba treikam, ym kum ki jaka pule ba la peitbniah.
Pynshlur ïa ki jingpule bad jingïathuh khana ha kaba ki nonghikai ki ïasam ïa la ki jong ki kot kiba ki sngewtynnad. Ka jingpynbiang ïa ki jingïakren shaphang ki kot hapdeng ki paralok bad ki kynhun pule kot kiba ai ïa ki khynnah skul ïa ka jinglongtrai ïa ka jingmlien.
Ban pynrung ïa ka jingpule kot ha ka jinglong ba man ka sngi ha ka jingim ha skul, khnang ba kan sngewkumba ka long kaba tynrai kum ka jingïalang mynstep. Ka jingkyntiew ïa ka jingtbit ban thoh da kaba sngewthuh ïa ki rukom thoh bapher bapher jong ka jingthoh.
Ka Library kaba im bad kaba nangkylla
Ym kum ka library tynrai – kaba la pynskhem ha ki jingbuh kot jong ka bad kaba la khanglad da ki jaka jong ka – ïa ka Rashtriya e-Pustakalaya la saiñdur khnang ba kan long kaba thymmai. Ka long ka spah jong ki kot ha ki kti jong phi. Ka ai ruh ïa ki nongpule ban pynpaw ïa kiwei pat ki kot kiba dei ban pynrung. Ki kot kiba don kidei ruh shaphang ka pateng & kolshor ba riewspah jong ka Bharat, kaba ki samla ki dei ban tip shaphang jong ki.
Ka nongrim jong ka kaba don bun jait ki ktien ka long kaba donkam kumjuh. Ka khynnah ka pule bha, bad kaba long tynrai tam, ha ka ktien kaba ka pyrkhat. Da kaba ai ïa ki kot ha ki 23 tylli ki ktien – bad da ki jingangnud ban pynïar shuh shuh – ka ReP ka pyndonburom ïa ka jingbun jait ki ktien jong ka India, ym kum ka jingeh kaba hap ban pynbeit, hynrei kum ka bor saiñdur ban rakhe. Kawei pa kawei ka ktien ha ka rynsan ka long ka jingkhang lyngba kaba u khynnah u lah ban ïaid sha ka pyrthei kaba thymmai. Na ka bynta ki khynnah rit haduh 8 snem, ka rynsan ka pynshlur ïa ki kmie ki kpa & nonghikai ban pule jam ïa ki khana.
Ka jingkitkhlieh lang
Ha kaba kut, ka jingjop jong ka Rashtriya e-Pustakalaya kan ym shong ha ka jingbun ki download ne ki nongpyndonkam ba la pynrung kyrteng, kaba kongsan katba kita ki dak ki long. Kan shong la ka jingpule kot kan kylla long ka jingmlien sa shisien pat – ha ki ïing ki sem, ha ki skul, ha ki kyndong jong ka jingïar jong ka Bharat. Ka long haba ka khynnah ha ka jaka kaba jngai ka don ki khmat kiba dap da ka jingkmen haba ka pule ïa ka kot kaba ka la shu ïohsngew tang shaphang jong ka.
Ka jingkyntu ïa ka ri ban pule
Ka rynsan ka ju pynlong ruh ïa ki prokram kum ka ‘Rashtriya Kavya Utsav’ kaba mynta bad ka jingkyntu ïa ki nongshong shnong ban noh synñiang sha ka jingïathuhkhana. Ki prokram kiba kham sngew tynnad & kiba pynsngew tynnad kin long ka bynta kaba ïai bteng jong ka Rashtriya e-Pustakalaya.
Ka India ka la long ka ri kaba don ka dustur jong ki khanatang. Naduh ki jingïathuh khana pateng kiba la wan hashuwa ïa ka ktien ba la thoh haduh ki kot jong ka Hindi, Sanskrit, Tamil, Bengali, Marathi bad shibun kiwei pat ki jait ktien. Kane ka ri kamju duna ka jingïathuh khana. Kaba don ha ka jingma mynta kam dei ki khanatang hi, hynrei ka jingmlien ban wad ïa ki – ka jingkwah ban shong khop, ban bud ïa kawei ka senten, ban ai ïa ka kot ïa ka por kaba ka donkam.
“Haba ki nongshong shnong ki pule, ka ri ka ïalam lynti.” -Myntri Rangbah duh ka ri u Narendra Modi.

(Ka Archana Sharma Awasthi ka dei ka Additional Secretary, Tnad School Education and Literacy, Tnad Pule Puthi, Sorkar India. U Yuvraj Malik udei u Director. National Book Trust. India).

Leave A Reply

Your email address will not be published.