Katto katne shaphang u Hati u mrad uba stad tam * M.M.Thaiang
Katba nga bad u paralok (U Nongthoh khubor) uba kwah ban leit jngoh ia ki katto katne tylli ki shnong ka Elaka U Doloi Nongphyllut, katba ngi dangïaid lynti na shnong Mukhim sha Umsalait, harud ‘nong Mynju, ngi la ïa kynduh shikynhun ki Hati khlaw (a Group of Elephants), la katta ruh ngi ïaid la ka ïaid la ka lynti bad shwa ban poi ha shnong Umsalait, ngi la ïa kynduh ngung ïa u Hati Sawkuna (a Roque Elephant).Ngi la ïa pyrta katlah katïai, pynban um kynriah, u ïeng beit thik hapdeng lynti. Hadien ba la ud la nam u rah la u Luta sha jrong u pah laisien laiwat, u kynriah na ka lynti bad rung shapoh ka “Lawbah lawsan”.
Ha ka jingthait ka jingïaid kjat ha ka lynti khlaw kaba khoruh khohram, ngi la shong thait ban pynjah jrem ha shnong Pohlarat ha ka ïing trep jong uwei u Nongrep.
Katba dang ïa shong thait, ngi la ïathuh ïa u Nongrep ba ha lynti ngi la ïa kynduh ïa shikynhun ki Hat khlaw bad ïa u Hati Samen (Hati Sawkuna lane kumba ong ka ktien nongwei u Roque Elephant).
Kaba dang ïapur ka jingïathuh khana parom shaphang ki Hati, u Nongrep u ong “U Hati u dei u mrad uba stad tam.”Nangta u Nongrep u ïathuh ba u la lap dalade ba ha kawei ka miet kaba shai bnai bad katba u dangap lyngkha na jrong Kyndang jrongdieng ( a hut high up on a tree) ha kawei ka miet u la ïohi ïa u Hati Samen (Hati Sawkuna lane u Roque Elephant) uba wan na khlaw beitbeit sha lyngkha kba jong u. U Nongrep haba u la ïohi ïa u Hati uba wan beit beit sha lyngkha kba jong u, ha ka jaka ban leit phai sha ïing u la sah bri noh ha kata ka miet.
Ha shwa ba un samthiah (feel a sleep) u la ïohi ïa u Hati Samen (Hati Sawkuna lane u Roque Elephant) u rung ha lyngkha kba jong u. Hangta ha jrong Kyndang jrongdieng, ka don ka tin phniang sharak kaba thylli, u la shoh ïa kata ka tin umphniang sharak kaba thylli (empty tin) ban beh ïa u Hati. Katba u dang shoh tin uta u Hati Sawkuna ha ka jaka ban phet sha lawbah, u tur pynban sha uta u dieng ba don ka Kyndang jrongdieng. U Nongrep u la tim u la tla da ki ktien sih ktien sang, hala katlah kai ïai pynban uta u Hati Sawkuna uba heh nalor ba u wan tur sha uta u dieng ba don u Nongrep ha Kyndang jrong dieng, u iuh,u phut bad wer ïa u kba jong u.
Hadien ba u Nongrep u la tim la tla da ki ktien sih kiten sang, u Hati Sawkuna ha ka jaka ban phet sha lawbah lawsan u wan pynban sha trai jong u dieng uba don ka kyndang (to the tree where the hut on top). U Hati Sawkuna tang shu poi top ha trai jong u dieng, u la pyrshang katlah katïai ban pynkhyllem ïa uta u dieng. Ha kaba nyngkong u Nongrep um khuslai naba u dieng uba don ka Kyndang jrong dieng u long uba heh bad uba la suh thied bha. Shuh shuh u Nongrep u ïathuh ha une u Nongthoh, u Hati Sawkuna ha ka jaka ban phet na trai jong uta u dieng sha Lawbah Lawsan, u phet pynban sha ka Wahduid kaba don harud lyngkha bad hadien ba u la pyndap um ha u Luta (Trunk) u wan biang ban pynkhyllem ïa uta u dieng ba don ka Kyndang jrong dieng (A hut high up on a tree).
U Hati Sawkuna, u la pyrshang saw-san sien ban pynkhyllem ïa uta u dieng, u Nongrep haba u la ïohi ïa ka jingpyrshang jong u Hati ban pynkhyllem ïa uta u dieng uba u don ha Kyndang jrong dieng, u la khyn?iuh naduh khlieh haduh kjat ba un sa shah pynïap ha uta u Hati Sawkuna. Ha kane ka khyllipmat u Nongrep u la mihshit phuid (theh shit wadait ong ki pnar lane a cold sweat blood). Ha ka juh ka por u Nongrep u pyrkhat halade ba u Hati Sawkuna un ym pynlait ïa u, lada u ïai bteng ban tim ban tla ïa u da ki ktien sih ktien sang bad u la sdang ban ud ban nam da kaba ong “Ah, ko Hati Sawkuna nga don tang kane ka jaka rep bad lada me (Hati) ïuh, me phut me wer ïa une u kba uba nga rep baroh shisnem lynter kata baroh ki san ngut ki khun bad ka kurim jong nga kin sa ïap thngan ha une u snem u ban wan.
U Hati Sawkuna haba u ïohsngew ïa kane ka ud ka nam jong u Nongrep, u sangeh shiphang ban khyr?ion ïa uta u dieng ba don u Nongrep ha Kyndang jrong dieng, khatduh khatwai u Hati Sawkuna u pah laisien laiwat u pynieng sha jrong iala u luta bad mih na kata ka lyngkha kba sha Lawbah Lawsan. La katta ruh kumba u mih, u jynrat naphang ïa ka dieng ka siej kaba wit ha ka lynti ïaid jong u, ïathuh u Nongrep ha une u nongthoh.
U Hati u dei u mrad ba don ka bor sma bad sngewthuh. U nongrep haba ïathuh ha une u nongthoh u ong “Shisien katba u dangïaid lynti na shnong Raben sha Umterpei? harud Wah Mynstain, u la ïa kynduh shi kynhun ki Hati bhur (a group of Elephants) um tip shano ban phai ym don diengbah ban kiew, u shurieh ïalade hapoh Sa?ium jong kawei ka “Law bniap Ki Hati kiba dei ïaid nangta tang shu poi hajan kata ka “Law bniap barieh uta u nongrep, ki tip ba don briew. Ki pynïeng ïala ki Luta (Trunks) bad ki pah laisien laiwat hadien ba ki pah laisien laiwat ki ïaid da kawei pat ka lynti. Shuh shuh u Nongrep haba ïathuh ha une u nongthoh u ong ba kita ki Hati ki kynriah ym da jngai na kata ka “Lawbniap” ki sangeh kum ban ailad ïa u ban mareh bad kiew halor uwei u diengbah u bym da jngai eh na kata ka Sa?ium Law bniap bad nangta u la ïohi kyndiang ba kita ki Hati ki ïalang bad ker sawdong ïa uwei u Hati u ba mynsaw uba shu dem pyllup ha madan.
Shuh shuh u Nongrep, haba ïathuh ha une u nongthoh, u ong ba nangta nalor dieng u la ïohi ba lai saw tylli ki Hati kiba kham heh da ki Luta jong ki, ki kynrong ïa uta u Hati uba mynsaw ban kam sha shiliang ka wah Um-i. Hadien ba la kam ïa ka wah Um-I, ki pynthiah ïa uta u Hati uba mynsaw ha madan bad katto katne tylli ki Hati, ki wer, ki phut ïa ki kynja phlang aiu re ki kyllan ïa ka met uta u Hati uba la mynsaw, katba kiwei pat ki kdiah ïa ki ‘lung siej, ïa ki diengkait (pashor ha ka Ktien pnar) bad kiwei de ki kynja phlang bad ai bam ïa uta u Hati uba la mynsaw.
Ki Hati ki im shi kynhun shi kynhun (live in group) bad ha ka kynhun ka paw ba ki don ki Ai? ki rule kiba khum kiba teh ïa kynhun bad kiba heh ki synran ha kti ha kjat ïa kiba rit, katba u Hati saw Kuna pat um ju ïalang bad ka kynhun u ïaid marwei. U Hati saw Kuna (a Roque Elephant) u dei u Hati shynrang uba shah beh n aka kynhun, kat kum ka jingmutdur jong u Nongrep haba ïathuh ha une u nongthoh.
Kat kum ka jingshem jinglap jong u Nongrep, la ong ba u Hati u dei u mrad uba stad tam.U long kum briew bad u tip ïa u briew uno uba kren bha bad uno uba kren sinew ïa u. Ka don ka jingong, ong u Nongrep ïa u briew uba kren bha wat lada u Hati ne ki Hati ki ïaid lyngba ka lyngkha kba jong u ruh kim ju pynsniew, hynrei ïa ki lyngkha kba jong ki briew kiba tim sih tim sang ïa u ne ki Hati ki pynjulor naphang. Ha ka por sngi, ki Hati ki sah hapoh ki lawbah lawsan bad teng teng pat ha ka por miet ki wan mih sha ki shnong ki thaw ban wat mluh.
Kat kum ka jingshem jinglap jong u Nongrep, la ong haba ïap uno uno u Hati napdeng ka kynhun, kiba dangim ki pynkhie? pynkdiah ïa ki tnat dieng bad tap ïa ka met jong uta u Hati uba ïap, kim ju wan shuh ha kta ka jaka ba ïap uta u Hati bad haba ïap u Hati uba don bniat, ki sei ïa ki bniat uta uba ïap bad ki leit bret sha um lane pynngam shapoh ktieh.