Ha ka histori jong ka jylla Meghalaya, ka jylla ka la ïohi bun ngut ki Myntri Rangbah na ki jaitbynriew bapher bapher. Hynrei, lada ngi peit bniah ïa ka jingïaid jong ka saiñ pyrthei, kawei ka jingkylli ka mih: balei ym pat ju don u Myntri Rangbah Khasi-Pnar uba lah ban neh ha ka shuki haduh ba kut pura ka samoi san snem?
Ym lah ban kyntait ba ki don bun ki daw kiba pynlong ïa kane. Hynrei kawei na ki daw kiba kongsan eh ka long ka jingbym don ka jingïatylli kaba skhem hapdeng jong ngi hi. Ka jingïabishni, ka jingïakynthoh, ka jingïaknieh shuki bad ka jingïatan tyllai para ma ngi ka la long kum ki jingpang kiba pynduhbor ïa ka jaitbynriew.
Bunsien, haba uwei u nongïalam u kiew shaphrang, ym don ka jingïarap hynrei ka mih pynban ka jingïaleh pyrshah. Haba uwei u leh bha, don kiba pyrshang ban pynhiar ïa u hynrei ym ban pynkhlaiñ ïa ka jingïatreilang. Kane ka jinglong ka la ktah ym tang ïa ki nongïalam hynrei wat ïa ka roi ka par jong ka jylla hi baroh kawei.
Sa kawei pat ka daw ka long ba bun palat ki seng saiñ pyrthei kiba mih napoh Ri Khasi bad Jaintia. Ka jingdon bun ki seng paidbah hi kam dei kaba sniew. Hynrei haba ka jingïapher seng ka kylla long ka jingïapait jingïapra, ka bor jong ka jaitbynriew ka tlot. Bun ki nongïalam, bun ki jingïapher jingmut bad bunsien ym lah shuh ban poi sha kawei ka thong kaba long ka jingmyntoi jong ka jylla.
Katba ki paidbah Garo pat, bunsien la ïohi ba ki don ka jingïatylli kaba kham skhem ha ka por ba ki jied ïa ki nongialam jong ki. Ki don ka jingïaburom bad ka jingshaniah ha kiba ki la jied, bad kane ka pynlong ba ki sorkar kiba ïalam da u Myntri Rangbah Garo ki lah ban ïaid shakhmat kham skhem. Kane kam mut ba kim don jingïapher jingmut, hynrei bunsien ki lah ban pynneh ïa ka jingïatreilang haduh ba kut ka samoi synshar.
Wat ha ka liang ka jingkyrshan ïa ki seng saiñ pyrthei ruh, ka paw ba ki paidbah Garo ki ju kyrshan ïa ki seng ne ki nongïalam kiba ki ngeit ba kin trei na ka bynta jong ki. Katba ha ka thaiñ Khasi bad Jaintia, bunsien ka jingïakynthoh bad jingïaleh paidbah ka long kaba jur haduh ba ka pynlong ïa ki seng trai ri ruh ban tlot.
Hynrei, kam dei ban kut tang ha ka jingïakynthoh. Ka jingkylli kaba kham kongsan ka long: Kaei kaba ngi lah ban leh?
Nyngkong eh, ngi dei ban sngewthuh ba ka jingïeid jaitbynriew kam mut tang ban pyrta paidbah. Ka jingïeid jaitbynriew ka dei ban paw ha ka jingïatylli, ka jingïarap para ma ngi bad ka jingïaburom ïa ki briew kiba trei hok na ka bynta ka bha ka miat jong ka jylla.
Balei ba ngim lah ban kyrshan ïa uwei u nongïalam uba trei bha wat lada u dei na kano kano ka seng saiñ pyrthei? Balei ba ngi kloi ban kynthoh hynrei ngi suki ban ai jingïaroh? Balei ba ngi ju peit tang ïa ka jingduna hynrei ngim ju peit ïa ka jingbha?
Mangi Khasi, Khynriam, Pnar, Bhoi, War, Maram, Lyngngam bad Nongtrai ngi dei tang kawei ka paid Khasi kaba heh. Ka jingïapher shnong, jingïapher thaiñ ne jingïapher seng saiñ pyrthei kam dei ban pynjah ïa ka jingsngew ba ngi dei kawei ka jaitbynriew.
Ka pyrthei mynta ka la kylla stet. Kiwei ki jaitbynriew ki dang pynkhlaiñ ïa ka jinglong kawei, ki dang pynroi ïa ka pule puthi, ka khaïi pateng, ka kamai kajih bad ka jingïoh bynta ha ki kam jong ka Ri India. Lada mangi ngi dang sahkut ha ka jingïabishni bad jingïakynnoh para ma ngi, ngin sa sahdien ha baroh ki liang.
Ka por ka la dei ban pynkylla ïa ka rukom pyrkhat jong ngi. Ngi dei ban hikai ïa ki khun samla ba ka jingïatylli ka kham kordor ban ïa ka jingïaleh paidbah. Ngi dei ban hikai ba ka jingïaburom ïa ki nongïalam bad ka jingïashanñiah ha ki shnong, ki seng bad ki kynhun ka long ka nongrim jong ka roi ka par.
Ka jylla Meghalaya ka donkam ïa ki nongïalam kiba stad, kiba hok bad kiba don ka jingïohi jngai. Hynrei kumba ka donkam ïa ki nongïalam, ka donkam ruh ïa ki paidbah kiba don ka jingkitkhlieh, kiba lah ban kyrshan ïa kaba dei bad ban pdiang ïa ka jingïapher jingmut da ka jingïaburom.
Lada ngi kwah ban ïohi ïa ka jylla kaba kham khlain, kaba kham roi bad kaba don ka jingïatylli, ka jingkylla ka dei ban sdang na ngi hi. Ym dei ban ap ba kiwei kin pynkylla ïa ka jylla. Ngi paidbah ngi dei ban long ki nongsdang ban tei ïa ka mynsiem jingïatylli, jingïarap lang bad jingïaburom para ma ngi.
Ka jingïeid jaitbynriew kam dei tang ha ka jingkren, hynrei ka dei ban paw ha ki kam. Haba ngi lah ban burom ïa la u para briew, ban kyrshan ïa u nongïalam uba trei hok bad ban buh ïa ka jingmyntoi paidbah halor ka jingïaknieh shimet, hangta keiñ ka jaitbynriew kan kham khlaiñ bad ka jylla Meghalaya kan nang kiew shaphrang.
Ka jingïatylli kam dei tang ka ktien. Ka dei ka bor kaba lah ban pynkylla ïa ka lawei jong ka jaitbynriew bad jong ka jylla hi baroh kawei.
