Smai ki nongïalam ka KSU horkit hordang yn ym shah tih Uranium
Dawa ban wanrah ka sorkar da ka Resolution
Shillong, Naitung 5: Ka Khasi Students’ Union (KSU) ka la maham da kaba tyngeh pyrshah ïa ka jingtih Uranium ha Meghalaya, da kaba kynnoh ba ki don ki briew, kynthup ki MLA barim kiba leit sha ki nongshong shnong ha Domiasiat bad ki shnong marjan ban pynbor ïa ki nong shong shnong ha ryngkat bad jingthmu ban thied ïa ki jaka haka dor kaba tad. Halor kine ki jingthmu ki Nongïalam ka KSU ki la smai ba horkit hordang kin pyrshah beit ban tih uranium hapoh katei ka thaiñ bad ki dawa ruh na ka sorkar ban wanrah da ka Resulution ban khang syndon ïa ka jingtih uranium ha ka jylla.
U president ka KSU u samla Raymond Kharjana haba kren ha ka jingïalang haka shnong Domiasiat South West Khasi Hills u la ong ba ka seng kan pyrshah ïa kano kano ka jingpyrshang ban pynim biang ïa ka mat tih Uranium hapoh ka thaiñ ne hapoh ka Jylla.
“Ngi kwah ban phah ïa ka khubor sha ka Sorkar Jylla ba kane ka executive committee ba mynta jong ka Khasi Students’ Union (KSU) kan ïaleh pyrshah da kaba tyngeh ïa ka jingtih Uranium ha Domiasiat bad kiwei kiwei ki jaka ba marjan,” la ong u samla Raymond.
U la ong ba ka KSU ka la ju ïoh khubor ba ki briew kiba na shabar jong ka thaiñ ki wan sha Domiasiat bad ki shnong ban pynim biang ïa ka mat tih Uranium.
“Ha kine ki ar sngi ba la dep ngi la ïohsngew ïa ki khubor ba ki briew ki wan sha kane ka jaka bad ki pyrshang ban pynsngewthuh ïa ki paidbah ban shim ïa ka rai jong ki da kaba ai jingkyrshan ïa ka jingtih uranium,” u la ong.
“Kane ka dei ka khubor kaba shai sha baroh kito ki briew ba ka KSU kan ym shu sngap lane kan nym shong khli kti halor kane ka mat bad kan ïaleh pyrshah da kaba tyngeh tad haduh ban da pynduh noh shi syndon ïa ka mat tih Uranium hapoh ka Jylla.”
U samla Raymond u la kynnoh ba ki nongmihkhmat paidbah ki don eiei sha lyndet jong ka jingkwah thied jaka ki briew na shabar ka thaiñ hapoh ka shnong Domiasiat bad ki shnong marjan.
“Ngi la ïohsngew na ki paidbah bad ki la pyntip sha ngi ba ki don ki briew, kiba kham bun ki dei ki MLA, kiba la wan sha kane ka thaiñ bad ki shnong ba marjan bad ki la pyrshang ban pynsngewthuh ïa ki briew ban ai ka jingmynjur ban tih Uranium ha kane ka thaiñ. Ha kajuh ka por, ki thied jaka ha ka dor kaba tad” u la ong.
“Kumta, kane kam dei ka jaka jngohkai pyrthei, bad kam dei ruh ka jaka kaba don u dewiong ne u mawshun. Ka jingkylli jong ngi ka long: kaei ka jingthmu ban thied jaka ha kane ka thaiñ. Ngi tip, ka jingthmu ban thied jaka hangne ka long ba ïa kane ka jaka la thied ban die ha ka dor kaba rem sha kiwei pat ki tnat na ka bynta ka jingtih uranium ha ki sngi bad snem ban wan. Ka KSU ka la dep ban ïakynduh ia u Myntri Rangbah rangbah ka Jylla halor kane ka mat” u la bynrap.
“Ngi la rah ia kane ka mat sha u Myntri Rangbah ka Jylla ha ka 1 tarik Naitung bad ha ka jingïalang ngi la dawa ban mynjur da ka Resolution hapoh ka ïing Dorbar Thaw Aiñ ban pyrshah ïa ka jingtih uranium ha kane ka thaiñ,” ula ong.
“Kaba nyngkong ka long ba ka Sorkar ka dei ban pyni ïa ka jingsngewkhia jong ka ha kaba ïadei bad kane ka kam da kaba mynjur da ka Resolution hapoh ka ïing Dorbar Thaw Aiñ . Ngin pyrshang ruh ban pynbor ïa baroh ki District Council ban mynjur da ka Resolution ha kaba ïadei bad kane ka mat”.
U la ong ba ka CEC jong ka KSU kan sa shong pyrkhat halor kane ka mat hadien ba ka Sorkar bad ki District Council ki la jubab ïa ka jingdawa jong ka seng.
“Kumba ka long mynta, ngi dang pynbor ïa ka Sorkar bad ïa baroh ki District Council ban mynjur da ka Resolution bad na ka bynta ki sienjam kiba shakhmat, ka CEC kan shong ban ïakren”.
U general secretary ka KSU u samla Reuben Najiar u la ong ba ka jingma ïoh im biang ka jingthmu tih Uranium ka wan namar dang shen ka Sorkar Pdeng ka la mynjur ïa ka Office Memorandum ban pyllait ïa u uranium bad u thorium na ki jingïalap paidbah (Public Hearing).
Haba pynïadei bad ka Jaintia Hills, u la ong ba la thied bad die biang ïa ki jaka sha ki Company sha katei ka District kaba la pynkheiñ ruh ïa ka Land Transfer Act.
“Kaei kaba ngi la ïohi ha Jaintia Hills, ha kaba baroh ki karkhana dewbilat ki don, ka long ba ki briew ha kito ki jaka ki thied jaka bad nangta ki die noh sha ki Company bapher bapher. Ki la don ruh ka jingpynkheiñ ïa ka Land Transfer Act ha kane ka bynta. Hynrei ka sobjek ha kaba kut ka shong ha ka Sorkar, ban ai jingbit ka shong haka Sorkar,” la ong u samla Ruben.
“Bad haba ïadei bad u uranium, ngi la ïohi ba ka tnat Ministry of Forest and Environment ka Sorkar Pdeng ka la pynmih ïa ka Office Memorandum kaba ong ba ïa ki marpoh khyndew kum u uranium bad u thorium yn pyllait naka jingdonkam ban pan jingbit naki trai shnong ne naka jingïalap paidbah (Public Hearing). Ka Sorkar India, da kaba kdew ïa ki daw jong ka jingshngaiñ ka ri, kan lah ban tih ïa u uranium bad thorium khlem da donkam ban pan jingbit ba ki trai shnong bad khlem da donkam ka jingïalap paidbah” u la bynrap.
U samla Ruben u la kynnoh ba ki MLA barim bad kiwei kiwei kiba don haka bor bad kiba don jingïadei bad ka Sorkar ki la pyrshang ban ïoh jaka ha Domiasiat. U la ong ba ka KSU ka dang lum ïa ki jingtip ba thikna da kaba pan jingtip lyngba RTI shwa ban sei paidbah ïa ki kyrteng.
“Ngi la ïohi ruh ba ki briew, kynthup ïa ki MLA barim, ngi tip mano ba dei hynrei ngim kwah ban jer kyrteng ïa ki kumba ka long mynta namar ngi dang lum jingtip lyngba ki RTI bapher ban ïoh ïa ka jubab kaba pura bad hadien ba ngi la biang ïa ki sakhi ngin sei paidbah ïa ki kyrteng, mano kita kiba la wan ban thied jaka ha kane ka thaiñ” u la ong.
“Ki don ruh ki briew kiba don bynta bad Sorkar, bad ruh ki riew pawkhmat, kiba la wan shane bad pyrshang ban pynsngewthuh ïa ki paidbah ban die noh ïa ki jaka jong ki.” U la pynskhem ba ki nongshong shnong ki la kyntait a ki jingtyrwa tih Uranium kumba ki la kyntait naduh ki por mynshwa bad haduh mynta ki dang ïai bteng ban kyntait.
“Kaei kaba ngi la ïohi ka long ba ki paidbah ka Domiasiat, naduh ba sdang ka mat tih Uranium, ki ju pynpaw ba kin nym shah ïa ka UCIL ban tih ïa u uranium. Wat mynta ruh, haba kiwei pat ki riew pawkhmat jong ka Jylla ne ki riew pawkhmat jong ka Sorkar Pdeng, ki wan shane ban pynkohnguh ïa ki, ka jubab jong ki, ka long kaba shai bha, kin nym shah” ula ong.
“Kaei kaba ngi sngewthuh mynta ka long ba ki pyrshang ban phah thied ïa ki jaka ha ki trai shnong. Hadien ba ki la ïoh thied kin kylla trai jaka bad kin sa lah ban die kylla ïa ki jaka. Ba mynta namar la pynduh ïa ka jingdonkam ban pynlong jingïalap paidbah (Public Hearing) kan pynsuk ïa ki ban pynim biang ïa ka jingthmu tih Uranium”.
Hashuwa ka jingïalang ki nongïalam bad dkhot ka KSU ki la leit buh syntiew ha u lum jingtep jong i Mei Ieid Spility Lyngdoh Langrin uba don ha Domiasiat South West Khasi Hills.