Na ka Somnath haduh ka Sindoor, ka mynsiem jong ka India kaba nang kiew
Piyush Goyal
Ka jingtei pat bad jingpynkyntang ïa ka Somnath Temple kaba itynnad 75 snem mynshwa ka la long ka por kaba kongsan ha ka jingmih biang jong ka burom ka riti dustur jong ka ri India bad ka la pynskhem biang ïa ka jinglah ban ïakhun bad ka jingkut jingmut jong ka, kiba long ka tynrai jong ka thong jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi ka Viksit Bharat 2047.
Ka jingdap 75 snem jong une u mawmer ba kyntang ka ai ïa ka ri ïa ka jingshaniah kaba khraw tam ha ka nongrim kaba skhem bad ka jingkhlaiñ jong ka imlang sahlang jong ka India kaba la paw ba ka kham khlaiñ hadien ba ka la ïaleh pyrshah ïa ki jingthombor ba shyrkhei ïa ka temple da ki shit niam haduh 1,000 snem.
Hadien man la ka jingshah thombor, ka tempe harud duriaw ba tynnad jong ka Gujarat ka la kiew na ki jingjot sha ka jingitynnad jong ka baroh kawei. Ha kiba bun ki liang, ka histori jong ka ka pynpaw ïa ka por ba la leit noh jong ka ri, ha kaba ki briew jong ngi kiba ieit ïa ka shongsuk shongsaiñ ki la khyllie im biang hadien ki jingshah thombor ba shyrkhei ha ki rukom ngeit, ka kolshor bad ka pateng jong ki.
Kumba u Myntri Rangbahduh Modi u la ong, kumba la don bunsien ki jingpyrshang bad ki jingthmu ban pynjot ïa ka Somnath, ki nongwanhiar thma nabar ri ki la pyrshang da ki spah snem ban pynduhjait ïa ka India. Hynrei ym shym la lah ban pynjot ïa ka jaka mane ba kyntang, lane ïa ka ri.
U Myntri Rangbah duh u la kren shai ba ka jingthmu jong ki jingthombor ïa ka Somnath ka long kaba kham sniew ban ïa ka jinglute. “Lada ki jingthombor ki long tang na ka bynta ban lute, kin jin da la sangeh noh hadien ka jinglute kaba khraw kaba nyngkong eh shihajar snem mynshuwa. Hynrei kam shym la long kumta. La niew beiñ ïa ka blei thaw ba kyntang jong ka Somnath, la ïai pynkylla dur ïa ka jinglong jong ka temple. Bad la hikai ïa ngi ba la pynjot ïa ka Somnath tang na ka bynta ban lute. Ïa ka histori kaba shyrkhei jong ka jingshun, jingshah lehbeiñ bad jingtieng la buhrieh na ngi,” u la ong.
Ka jingïaleh pyrshah jong u Nehru – Hadien ka jinglaitluid, u Sardar Patel u la ïalam ïa ka kam ban tei pat ïa ka Somnath, kaba long kawei na ki jingpynpaw ba nyngkong eh jong ka jingskhem jingmut jong ka ri ha lade ha India kaba dang shu ïoh ïa ka jinglaitluid. Hynrei wat kane ka la ïakynduh ïa ki jingeh. U Myntri Rangbahduh ba nyngkong jong ka India u Jawaharlal Nehru u la pyrshah tyngeh ïa ka rai jong u President jong katei ka por u Dr.Rajendra Prasad ban ïashim bynta ha ka jingïalang plie paidbah kaba kongsan. Hynrei u President u la plie paidbah ïa ka temple ha ka 11 tarik u Jymmang, 1951.
Ka jingtei biang ka la bet ïa ki symbai jong ka jingpynkylladur ïa ka kolshor jong ka India bad ka jingsngew sarong ïa ka imlang sahlang hadien ki spah snem jong ka jingshah ban beiñ. Naduh ka jingpynthymmai ïa ka temple Kashi Vishwanath bad Mahakaleshwar ha Ujjain haduh ka Ram Mandir kaba heh ha Ayodhya; naduh ka jingpynthymmai ïa ka Kedarnath haduh ka jingpynneh pynsah ïa ki jaka ba bun ba ïadei bad ka pateng, ka India ka dang shim biang ïa ka khana jong ka riti dustur da ka burom bad ka jingthmu. Kine ki sienjam ki kyntiew ïa ka jingwan ki jngohkai bad ki plie ïa ki lad ïoh kam ba bun bad ki lad ha kaba ïadei bad ki kam khaïi pateng na ka bynta ki briew jong ka thaiñ.
Ki dak ha ka pyrthei – Kum ka Somnath, ka India ka la kham khlaiñ. Ka dang ktah ïa ki jingkylla ha ka pyrthei kum ka ïoh ka kot kaba kiew stet tam ha ka pyrthei bad kum ka ri kaba pynïasoh kyrpang ïa ka juk ba mynta bad ka pateng kaba riewspah jong ka. Ha u snem 2014, hadien ba ka ri ka la jied ïa ka sorkar Modi ha ka bor, ka UN General Assembly ka la pdiang ïa ka rai ba la mynjur da 175 tylli ki ri ban rakhe ïa ka International Yoga Day. Ka Yoga mynta kadei ka jingïakhih ha ka pyrthei kaba la ai jingmyntoi ïa ki briew na baroh ki kolshor ha kylleng ka pyrthei.
Hadien shiphew snem, u Myntri Rangbah duh Modi u la plie paidbah ïa kawei ka temple kaba heh bha ha Middle east ha ka jaka ba la ai sngewbha da ka sorkar United Arab Emirates. Hashwa kane, u Myntri Rangbah duh u la plie paidbah ïa ka jingpynthymmai ïa kawei ka temple kaba la rim 200 snem ha Bahrain. U ju ïakren ruh man ka por bad ki nong India kiba sah shabar ri, da kaba pynlong ïa ki ki nongrah khubor kiba sngew sarong ïa ka kolshor jong ka India.
Ka jingrah ïa ka Ayush & Yoga sha ka pyrthei – Ka jingkyntiew ïa ka pateng ba ïadei bad ka kolshor jong ka India bad ka jingwanrah ïa ki lad ki lynti ha ka pyrthei na ka bynta ki riewshemphang jong ki jingtip tynrai jong ngi ka la long ka bynta ba kongsan ha ka thup jong ki Free Trade Agreement (FTA) kaba ka India ka la ïasoi bad ki ri kiba la kiew ha kine ki snem ba la dep. Ha ryngkat ka jingwanrah ïa ki lad kamai ha ka pyrthei na ka bynta ki nongtrei kti, ki nongtrei, ki nongrep, ki nongtongdoh kha, ki kam barit baria bad ki startup jong ngi, kine ki jingïateh kular ha ka kam khaïi pateng ki rah shakhmat ïa ka jingthmu jong u Myntri Rangbah duh na ka bynta ka vikasbhi, Virasatbhi (ka roi ka par bad kumjuh ruh ka pateng).
Ka FTA kaba dang shu kut shen bad ka New Zealand kadei u mawmer ba kongsan ha ka jingpynsaphriang jong ka India sha ka pyrthei ha kaba ïadei bad ka jingsumar tynrai bad ki lad ai jingsumar ba pura. Ka ai ïa ki bhah visa ban plie lad ïa ki nongtrei Ayush bad ki nonghikai Yoga, ryngkat bad kiwei pat ki riewshemphang ha ka kolshor bad ka jingnang jingstad jong ka India, ban trei ha New Zealand.
Ka FTA ka wanrah ïa ka jinglong kaba plie lad na ka bynta ka kam khaïi pateng ha ka Ayurveda, ka yoga, bad kiwei kiwei ki jingshakri ba ïadei bad ka jingsumar tynrai bad ka buh ïa ka Ayush kum ka lad jingsumar kaba katkum ka juk mynta bad kaba ïadei bad ka pyrthei.
Ki jingïateh ha ka kam khaïi bad ka UK, EU bad Australia ki don ïa ki kyndon kiba kum kita. Ka FTA bad ka European Union kan ailad ïa ki doktor Ayush ban ai ïa ki jingshakri jong ki da kaba pyndonkam ïa ki kyrdan treikam ba ki ïoh ha India. Ka pynsuk ruh ban seng ïa ki jaka sumar bad ki Ayush wellness centreha ki ri ba long dkhot jong ka EU.
Ka Jingjop ïa ki Jingma kiba Thymmai – Katba ka kolshor jong ka India ka dang khring ïa ka jingphai khmat jong ka pyrthei, ka ri ka dang long ka thong jong ki nongleh pyrshah, kiba pyndonkam ïa ki kam lehnoh bad ka jingrung beaiñ ban pynthut ïa ka kolshor jong ka India kaba jai jai.
Ka New India hapoh ka jingïalam u Myntri Rangbah duh Modi ka jubab da ka bor ïa kum kine ki jingbyrngem. Lyngba ka Operation Sindoor, ka India ka la ai bai nongïa ki lehnoh bad ki nongkyrshan jong ki ha kiwei kiwei ki ri. Bad ha ki elekshon ba dang shen sha ka ïing dorbar thawaiñ, ki nongthep vote ha West Bengal ki la kyntait ïa ki seng kiba kyrshan ïa ki nongwan rung beaiñ, kiba pyndonkam ïa ka saiñ pyrthei da kaba pynïaphiah ïa ki briew bad kiba pynjah burom ïa ka pateng jong ka India ba ïadei bad ka kolshor. Kaba kham kongsan ka long ba ki sngi rakhe ïa ka Operation Sindoor bad ka jingshna pat ïa ka Somnath Temple ki ïapher tang khyndiat sngi. Baroh ar ki pyni ïa ka jingskhem bad jingkhlaiñ jong ka India.
Ka khana shaphang ka Somnath ha kaba kut kam sahkut ha ka kam saiñ pyrthei. Kadei ka jingïathuh khana shaphang ka imlang sahlang kaba la kyntait ban pyndem. Hynñiewphew san snem hadien ba la tei pat ïa ka, ka Somnath ka ïeng ym tang kum ka temple, hynrei kum ka dak kaba ïaineh jong ka jingskhem, ka jingïai bteng bad ka jingkut jingmut jong ka ri India.
(U nongthoh u dei u Myntri sorkar pdeng ba dei khmih ïa ka Tnad Commerce & Industry).