Ka India ka la paw kum ka bor ba kongsan bad kaba don ka jingkitkhlieh hadien ka OP Sindoor (Air Vice Marshal (Dr) Arjun Subramaniam Retd.)
Wat haba ka thma ha Ukraine kam pyni kano kano ka dak ban kut bad ka Middle East ka dang sahkut ha ka jinglong kaba jynjar ban lait Ym- don ka thma- Ym don jingsuk, ka long kaba kongsan ban pynshong nongrim ïa ka Operation Sindoor pyrshah ïa kiwei pat ki jingïakynad ha kine ki por ba la dep. Ki bynta ba kongsan jong ka Op Sindoor ki long ka jingpyndonkam ïa ka bor shipai kaba khlaiñ bad kaba la tehlakam ha ryngkat bad ka jinglah ban pynjur ban ïoh ïa ki jingjop kiba la pynbeit ryntih ryngkat bad ka rukom treikam kaba shai ban sangeh kaba ïahap bad ki jingthmu saiñ hima sima jong ka Sorkar Modi. Ka jingsdang ïa ka jingïakynad ban hiarthma ha ka jaka pdeng jong ki kam lehnoh pyrshah ïa ka India jong ka Pakistan bad ban buh jingeh ïa ki shipai jong ka Pakistan lada ki dei ban pynphai kylla da ka bor shipai ïa ka jingther ba nyngkong jong ka India pyrshah ïa ki lehnoh kim shym la long ki jingthmu kiba heh kiba donkam ïa ka jingpyndonkam kaba ïar ïa ka bor shipai.
Ka long ka operation kaba thikna, kaba biang bad kaba la tehlakam da ka bor kaba don ka jingkitkhlieh ban pynshitom ïa ki kam kiba ju jia man ka por jong ki kam lehnoh ba la kyrshan da ka sorkar.
Watla ka India ka la pyrshang ha u snem 2019 da kaba pyndonkam ïa ka bor suiñ bneng kaba lah ban pyndonkam ban hiarthma ha ka jingïaleh pyrshah ïa ki lehnoh ha Balakot, hynrei ka jingkwah jong ka ha kane ka kynti ban hiar thma ïa ka jaka treikam jong ka Jaish-e-Mohammad bad ka Lashkar-e-Taiba ha Bahawalpur bad Muridke ka la pynpaw ïa ka bor kaba thymmai ban pdiang ïa ka jingma bad ka jingkloi ban ïaid shaphrang ban pynjur ïa ka jingïaleh na ka bynta ka bha ka miat jong ka ri. Hynrei, ka don ka jingshai ha ka rukom pyrkhat ha ka kyrdan saiñ pyrthei ba ka jingpynjlan ïa ka jingïaleh kam long ka jingmyntoi ïa ka India watla ka la don ka jingkwah jong ki shipai ban pynjulor kham bun ïa ki jingdon jingem jong ka Pakistan.
Ka jingstad bad ka jingtehlakam kidei artylli ki phang kiba ïasohlang jong ka jingkitkhlieh ki bor pynïaid bad ki kam shipai kiba ka India ka la leh bha ha ka por jong ka Op Sindoor, khamtam eh ha kaba ïadei bad ka jingbym wanrah kano kano ka jingpynjot ha ka por ba ki ther, bad nangta ban pdiang ïa ka jingtyrwa jong ka Pakistan ban sangeh ïasiat wat haba ka dang don ha ka bor shipai. Haba peit bniah, ki jingmyntoi kiba wan na ka jingïakynad kaba la pynjlan mynta ka long kumba kam da paw bha haba ïanujor bad ka jinglut jingsep ha ka ïoh ka kot bad ka jingim briew – da ki spah klur tyngka ba la tyngkai ha kaba pynkut noh ïa ka jingïakynad hadien saw sngi ka la pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka bor jong ka India ban ïaineh ha ki kam ka ïoh ka kot ha ka jingïakynad kaba dang ïaid shakhmat ha Middle East ha kaba la ong ba ka US ka la pynlut palat USD 27 Billion khlem ka sngewthuh lano kane ka jingïathut kan kut.
Ka kynhun ïada kaba kham halor jong ka India kaba la don lypa ka la treikam bha ha ka por jong ka jingïaleh. Ka la don ka rukom synshar kaba shai jong ka Centralized and Directive Control ha ka por ba thmu bad pynkhreh ïa ka jingtreikam da ka kynhun jong u Myntri Rangbah duh, u National Security Advisor bad u Myntri ka Tnad Ïada ri kum ka bynta ba nyngkong, ba la kyrshan da ka bynta ba ar jong ka CDS bad ki lai ngut ki heh shipai. Ka paw shai ba la pynsngew ïa ki jingmih kiba shai bad kiba skhem sha ki heh jong ka tnat treikam bad ki tnad wad bniah, kaba la iehnoh ïa ki hadien kata ban thaw ïa ka rukom treikam kaba lah ban pynurlong.
Watla ka jinglong jong ka thma ka la mad katto katne ki jingkylla ha ki spah snem, hynrei bunsien ki nongrim ba kongsan jong ka thma kumba la pynshai da ki riewstad hyndai bad mynta kum u Kautilya, Sun Tzu, Clausewitz bad u Liddell Hart ki la ïeng ha ka jingtynjuh jong ka por. Ha ka jingbishar kaba khatduh, katba ka jingjop jong ka India ha ka Op Sindoor ka la pynkhih ïa ki pud jong ka jingpynjur bad jingpynsangeh, ka la lah ban leh kumta namar ba ka la bat ruh ïa ki katto katne ki nongrim ba la tynjuh da ka por jong ka thma bad ka jingshim rai ha ki por ba don jingeh. Napdeng kine, ka Jingjied bad Jingpynneh ia ka jingthmu, Ka Jingpynleit jingmut ïa ka Bor, Ka Jingleh pyrshah, Ka Jingkyndit, Ka Jinglong ryntih jong ki jingai hukum, Ka Jingshngaiñ, Ka Jinglong kaba suk, ka Jinglong skhem jingmut jong ki shipai bad ka bor jong ki ban pynkylla ïa ki kam katkum ki jingdonkam ki long kiba dei ban bishar bniah shuh shuh.
Ha ka kyrdan treikam, ka jingjied ban pyndonkam ïa ka IAF kum ka waitlam jong ka rukom treikam jong ki shipai ba bun jait jong ka India kaba dang paw mynta ka la long kaba shlur kaba pyni ïa ka jingkylladur jong ka jingïakynad ha kane ka juk kaba dei ban buddien bad bishar bniah bha. Hadien ba ka la iaid lait bad pynthut ïa ki kor ïada suiñ jong ka Pakistan ba la pynbiang da ka China, ka India ka la lah ban ther shaduh shapoh ka jaka pdeng jong ka Pakistan ha ka 07 tarik u Jymmang da kaba pynjot ïa ki 9 tylli ki jaka ba kongsan jong ki lehnoh ha kylleng ka Pakistan bad ka PoJK, da kaba pynpra ïa ki jaka ba kongsan jong ka Lashkar-e-Taiba, Jaish-e-Mohammed, bad ka Hizbul Mujahideen. Ha ka 10 tarik u Jymmang, tang hapoh katto katne kynta, ka India ka la pynïar ïa ka jingtreikam, da kaba buh thong ïa 11 tylli ki jaka ba treikam ki shipai ba kongsan, kynthup ïa ka Noor Khan Airbase, Rafiqui Airbase, Murid Airbase, Sukkur Airbase, Sialkot Airbase, Pasrur Airbase, Chunian Airbase, Sargodha Airbase, Skardu Airbase, Bholari Airbase, bad ka Jacobabad Airbase; kaba la ktah bha ïa ka bor ban pyndonkam ïa ki liengsuiñ bad ruh kiwei kiwei ki bynta jong ka kam leh thma.
Ka jingshyrkhei jong ki jingther ka IAF ka la pyni ba ka jingjulor kaba la jia ha kine ki kad liengsuiñ bad ki liengsuiñ bad ki tiar ïaleh kiba don hangta ka palat lypa ïa ka jingjulor kaba ka IAF ka la wanrah ha ki kad liengsuiñ jong ka PAF ha ka thma jong u snem 1971 ha ka thaiñ Sepngi. Ka Op Sindoor ka la pynskhem ruh ïa ka jingwan jong ka rta jong ka rukom ïada suiñbneng ba la pynïasoh lang jong ka India ban ïakhun pyrshah ïa ka buit jong ki nongshun ban pyndonkam da ki namding bad ki drone. Hynrei ka IAF kan hap ban bteng ban long kaba sted ban ïoh ïa ki jingnang jingstad ba thymmai, ki tiar bad ki rukom treikam jong ka ha kino kino ki jingïakynad ha ki por ban wan bad ki nongshun kiba kham khlaiñ bor.
Ki madanthma ha ki por ban wan kin dawa ïa ka jingïatylli bad jingïatreilang kaba kham khraw ban ïaleh pyrshah ïa ki jingïakynad kiba kham slem. Bun ki jingpynkylla bad ki jingthmu ba dang ïaid shakhmat ki lah ban hap ban peit biang ïa ki rukom treikam ban pynkhreh ïa ki kam katkum ki jingdlong jingman ba kyrpang jong ka ri India’ katkum kaei kaba la ïoh jinghikai ha ka por jong ka Op Sindoor. Watla ki don katto katne ki jinghikai kiba ïadei bad ka buit treikam bad ka jingtreikam na ki jingïakynad kiba dang ïaid mynta ha ka pyrthei, ka India ka dei ban husiar na kaba weng noh ïa ki rukom ïaleh thma na kiwei pat ki jaka bad ban pynshong nongrim ïa ki ha la ka jong ka jaka treikam bad ka buit treikam. Kum ka nuksa, ki nongkyrshan ïa ka jingpynleit jingmut kaba pynshong nongrim ha ki missile bad ki drone ha ki jingïakhun kidei ban pyrkhat biang. Ha ka jingïakhun ha suiñ ha kaba ki bor ki long kiba katjuh kum kata kaba don ha ka liang sepngi bad mihngi jong ka India, kaei kaban jop ki long ki jingtreikam ba bun jait.
Ki shipai jong ka India ki la pynshisha ïalade ha ka jinglong jingman kaba jynjar ha madanthma, watla ka long kaba rit, kaba la ailad ïa ki ban pynshitom ïa ki kam kiba bun jait bad ban pynïakhlad noh ha ka por kaba biang na ka bynta ka jingbha jong ka ri kumba la rai da ka sorkar. Ka jinglong jong kari ka kynthup ïa ki bynta bapher bapher kiba la pynpaw ïalade haduh mynta ha ka spah snem kaba 21 kum ka jingïatylli jong ki jingthmu saiñ hima sima bad ki sienjam. La tei ha ka nongrim jong ka jingkitkhlieh bad ka jingpyrkhing ryngkat bad ka jingpynsangeh kaba stet, mynta ka la don ka jingkylla kaba paw sha ka rukom treikam kaba kynthup ïa ka ri baroh kawei. Ka Operation Sindoor ka la long ka dak jong kane ka jinglong kaba la nang paw suki suki.
U Nongthoh udei u riewshemphang ha ki kam shipai
bad u nongpeit bniah ïa ki buit treikam. U dei u President’s Chair of Excellence barim ha ka National Security Affairs ha ka National Defence College, New Delhi. Mynta u long u nonghikai ba kyrpang ha ka Kautilya School of Public Policy bad u nonghikai ba kyrpang ha baroh ki war college jong ka India.)