Ha kaba sdang jong u snem 2026, nga la leit sha Somnath na ka bynta ka Somnath Swabhiman Parv, kaba dap shihajar snem naduh ba la hiar thma nyngkong ïa ka Temple Somnath. Mynta, ngan sa wan biang sha Somnath ha ka 11 tarik u Jymmang ban rakhe ïa ka jingdap 75 snem naduh ba la plie ïa ka Temple ba la pynthymmai da u President ka Ri India ha kata ka por, u Dr. Rajendra Prasad. Hapoh shiteng snem, ka long ka burom ban ïashim bynta ha artylli ki jingïalang kiba kongsan kiba ïadei bad ka Somnath bad ka jingïaid lynti jong ka na ka jingshah pynjot sha ka jingpynthymmai lane ïa kaei kaba ngi batai kum na ki Vidhvan sha ki Srijan.
Ka Somnath ka ai ïa ngi ïa ka khubor jong ka imlang sahlang. Ka duriaw kaba ïar hakhmat jong ka ka pyni ïa ka jingïaineh shyrta. Ki jingkhih phaloh ki ïathuh ïa ngi, ba wat la kane ka jingkhih jong ka um ka long kiba jur katno katno ruh, ngi lah beit ban khyllie im biang ïalade da ka burom bad ka bor. Ki jingkhih jong ka um ki wan phai biang sha rud duriaw, kumba pynkynmaw ïa man la ka pateng ba ïa ka mynsiem jong ki briew ym lah ban pyndem slem.
Ki jingthoh hyndai jong ngi ki ong: Ka mut, ka Pradakshina jong ka Prabhasa (Somnath) ba kyntang ka ïaryngkat bad ka Pradakshina jong ka pyrthei baroh kawei hi! Katba ki briew ki dang wan shane ban duwai, ki la mad ruh ïa ka jingïaibteng kaba phylla jong ka imlang sahlang kaba ïa ka ding jong ka ym lah ban pynlip satia. Ki hima ki kiew bad ki khyllem, ki jingkhih phaloh jong ka um ki kylla, ka histori ka ïaid lyngba ka jingjop bad jingkylla, hynrei ka Somnath ka dang ïai bteng ban sah ha ki jingmut jingpyrkhat jong ngi.
Ka dei ka por ban kynmaw ïa ki riew khraw ba bun kiba la ïeng skhem hakhmat ka jingsynshar donbor. Ki long u Lakulisha bad u Soma Sarman, kiba la pynkylla ïa ka Prabhasa sha ka jaka pdeng kaba khraw jong ka jingngeit. U Chakravarti Maharaja Dharasena IV jong ka Vallabhi u la tei ïa ka Temple kaba ar hangta da ki spah snem mynshuwa. Ïa u Bhima Deva, u Jayapala bad u Anandapala yn ïai kynmaw namar ba ki la ïada ïa ka burom jong ka imlang sahlang na ki jingwan hiar thma. La ong ba u Raja Bhoja ruh u la ïarap ban shna thymmai.
U Karna Deva bad u Siddharaja Jayasimha ki la don ka bynta kaba kongsan ha kaba wanrah biang ïa ka jingkhlaiñ jong ka saiñ hima sima bad ka kolshor jong ka Gujarat. U Bhava Brihaspati, u Kumarapala Solanki bad ki Pashupata Acharya ki la tei pat bad pynneh pynsah ïa kane ka jaka mane blei kum ka jaka pdeng kaba khraw jong ka jingmane bad jingnang jingstad. U Vishaladeva Vaghela bad ka Tripurantaka ki la ïada ïa ki riti dustur ba kynja mynsiem.
U Mahipaladeva bad u Ra Khangar ki long ki atiar ban pynim pat ïa ka jingmane hadien ka jingpynjot. U Punyashlok Ahilyabai Holkar, ha kaba la rakhe ïa ka lyngkhuh sngi kha ba 300 snem jong u, u la pynthikna ïa ka jingbteng jong ka jingmane ha ki por kiba eh tam. Ki don ki Gaekwad jong ka Baroda, kiba ïada ïa ka hok jong ki nongleit pilkrim. Bad hooid, ka khyndew ka shyiap jong ngi ka long kaba la kyrkhu ban kyntiew ïa ki briew kiba shlur kum u Veer Hamirji Gohil bad u Veer Vegdaji Bhil, kiba ka jingaiti bad jingshlur jong ki ka la long ka bynta jong ka jingkynmaw ïa ka Somnath.
Ha ki snem 1940, haba ka mynsiem jong ka jinglaitluid ka la pur ha kylleng ka ri India bad la seng ïa ki nongrim jong ka ri synshar paidbah kaba thymmai hapoh ka jingïalam jong ki riew pawkhmat kum u Sardar Patel, kawei ka jingjia ka la bteng ban pynkhuslai ïa u haduh katta katta, ka jinglong jong ka Somnath. Ha ka 13 tarik u Naiwieng 1947, ha ka por Diwali, u la ïeng hajan ka temple kaba la pynjot ryngkat bad ka um duriaw ha ki kti jong u bad u la ong, “Ha kane ka sngi kaba kyrpang jong u snem thymmai (Gujarati), ngi la rai ba dei ban tei pat ïa ka Somnath. Phi ki briew jong ka Saurashtra phi dei ban leh katba lah. Kane kadei ka kam kaba kyntang ha kaba baroh ki dei ban ïashim bynta.” Ha kawei ka jingkyntu jong u Sardar Patel, ym dei tang ki briew ka Gujarat hynrei wat ki briew jong ka ri India baroh kawei kiba la jubab da ka jingkmen.
Kaba sngewsih ka long ba u Sardar Patel um shym la ïoh lad ban sakhi ïa ka jingurlong jong ka jingangnud kaba u la thrang bha. Shwa ba ka Somnath Temple ba la pynthymmai kan plie ïa ki jingkhang jong ka sha ki riewngeit, u la leit noh na kane ka pyrthei. Hynrei ki kam jong u ka la ïai bteng ban sawa ha ki rud duriaw ba kyntang jong ka Prabhas Patan. Ïa ka jingthmu jong u la pynskhem da u K. M. Munshi, uba la ïoh jingkyrshan na u Jamsaheb jong ka Nawanagar. Ha u snem 1951, ynda la dep tei ïa ka Temple, la rai ban khot ïa u President ka ri India, u Dr. Rajendra Prasad, na ka bynta ka jingrakhe. Da kaba jop ïa ki jingpyrshah kiba jur na u Myntri Rangbahduh ha kata ka por u Pandit Nehru, u Dr. Prasad u la plie paidbah ïa ka jingrakhe, kumta ka pynlong ïa ka ban kham kyrpang bad kham kongsan shuh shuh.
Ka jingmut jingpyrkhat jong nga ruh ka phai biang sha u bnai Risaw 2001, ha ka por ba nga dang shu shimti ïa ka kam kum u Myntri Rangbah. Ha ka 31 tarik Risaw 2001, ka Jayanti jong u Sardar Patel, ka sorkar Gujarat ka la ïoh ïa ka burom ban pynlong ïa ka prokram ban rakhe ïa ka jingdap 50 snem naduh ba ka Somnath Temple ka la plie ïa ki jingkhang jong ka. Ka ïahap ruh bad ka jingrakhe ïa ka lyngkhuh sngi kha ba 125 snem jong u Sardar Patel. U Myntri Rangbahduh ha kata ka por u Atal Bihari Vajpayee bad u Myntri kam pohïing ha kata ka por u LK Advani ki la wan ban ïashim bynta ha katei ka prokram.
Ha ka jingai jingkren jong u ha ka 11 tarik Jymmang 1951, u Dr. Rajendra Prasad u la ong ba ka Somnath Temple ka pynbna sha ka pyrthei ba kano kano kaba don ka jingngeit bad jingieit bym lah ban nujor ym lah ban pynjot. U la pynpaw ka jingkyrmen ba kane ka Temple kan sah ha ki dohnud jong ki briew. U la ong ruh ba ka jingpynthymmai ïa ka Temple ka long ka jingpynurlong ïa ka jingangnud jong u Sardar Patel, hynrei da kaba rah ïa kata ka jingngeit shakhmat, ka long kaba kongsan ba ngin pynphai biang ïa ka jingriewspah ha ka jingim jong ki briew. Kine ki long ki khubor kiba kongsan bad kiba ai mynsiem kiba u la ai.
Kane kadei ka lynti kaba ngi la ïaid la palat shiphew snem. Nga shim ba ka long ka jingbhabok jong nga ba, da kaba ïoh mynsiem na ka nongrim jong ka ‘Vikas Bhi, Virasat Bhi’, naduh Somnath haduh Kashi, Kamakhya haduh Kedarnath, Ayodhya haduh Ujjain, Trimbakeshwar haduh Srisailam, ka kynhun jong ngi ka la ïoh ïa ka lad ban pynbiang ha ki jaka ba kyntang jong ngi ïa ki jingdonkam kiba katkum ka juk mynta bad ha kajuh ka por ka pynneh pynsah ïa ka jinglong tynrai jong ki. Kane, ryngkat bad ki sienjam ban kyntiew ïa ka jingpynïasoh, ka pynthikna ba kham bun ki briew kin leit jngoh ïa ki. Ka kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ka thaiñ, ka pynskhem ïa ki lad kamai bad ka pynjylliew ïa ka mynsiem jong ka ‘Ek Bharat, Shreshtha Bharat.’
Yn nym lah ban klet ïa ki jingïaleh bad jingaiti jong kito kiba la aiti ïa la ka jong ka jingim ban ïada ïa ka Somnath bad kito kiba la tei pat na ka por sha ka por. Ki briew kiba bun na ki dong bapher bapher jong ka India ki la noh synniang ban pynïoh biang ïa ka burom jong ka. Ki la ïohi ïa kawei pa kawei ka bynta jong ka Bharat kum kaba kyntang, kaba la tehsong da ka jingsngew jong ka jinglong kawei ka bym sahkut hapoh u pud u sam. Ha ka pyrthei kaba bunsien ki don ki jingïapher, kane ka mynsiem jong ka jingïatylli ka kham ïahap ban ïa kaba mynshuwa. Ka Somnath kan ïaibteng ban ïeng skhem ha ka burom jong ka namar ka jingsngew ïatylli bad ka jingsngewthuh jong ka imlang sahlang ka don ha ka dohnud jong uwei pa uwei u nong India. Kum ka jingburom ïa kane, da kaba kynmaw ïa ka jingshlur ba phylla jong ki shihajar snem, kin don ki Puja ba kyrpang ha Somnath na ka bynta ki hajar sngi ban wan. Ka long kaba sngewtynnad ban ïohi ba ki don ruh katto katne ngut ki briew kiba noh synniang na ka bynta kine ki Puja.
Nga kyntu ïa ki para nong India ban leit sha Somnath ha kane ka por kaba kyrpang. Haba phi ïeng ha ki rud duriaw jong ka Somnath, ai ba ki jingsawa kaba hyndai jong ka kan kren ïa phi. Ym tang ba phin dap da ka jingngeit hynrei ba phin sngew ruh ïa ka jingkhih kaba khlaiñ jong ka mynsiem kaba ïadei bad ka riti dustur ka bym ju kut, kaba ïai bteng bad bym lah ban pyndem. Phin sa mad ïa ka mynsiem bym lah ban jop jong ka Bharat bad phin sa sngewthuh balei, wat hapdeng ki jingpyrshang baroh, ka kolshor jong ngi ka sah khlem shah rem bad phin sa ïoh ïa ka lad ban ïohi ïa ka jingthmu jong ka jingjop bymjukut. Kan long shisha kaba ym lah ban klet.
Jai Somnath.
(U Nongthoh udei u Narendra Modi uba dei u Myntri Rangbah duh ka ri India bad u long ruh u Chairman jong ka Shree Somnath Trust).
