Sa da ka kam Thoh Census ñion ka Sorkar ïa ki Nonghikai: Babu Kular Khongjirem
Ka sorkar Meghalaya na ka por sha ka por ka ju mlien bha ban pyndonkam ïa baroh ki jaitkam da ki Nonghikai skul naduh ki nonghikai primary haduh Higher Secondary ter ter. Ka sorkar ka la shu kheiñ ñiangkohnguh beit ïa ki Nonghikai namar kidei kiba shu kohnguh bad ngeit sneng palat katba bthah ïa ki. Kam don jingmap shuh naduh ki nonghikai ha nongkyndong haduh ki nonghikai ha sor.
Naduh ka kam (duty) elekshon haduh ki kam Thoh Census la shu bynshet lut ha ki nonghikai baroh. Dang khyndiat bnai mynta, ka sorkar Meghalaya lyngba ka tnad Community and Rural Development Block ka la pyndonkam ban thung ïa ki Nonghikai ba kin long kum kita ki nongthoh sensos (enumerator) ha ki shnong ba pher ba pher. Don ruh kiba la shah thung kum ki Block Level Officer (BLO) khnang ba kin peit ïa ki kam Thoh kyrteng elektoral rul (electoral roll) bad thoh census de. Bun ki nonghikai skul ha nongkyndong ki bunkam palat bad pynleit jingmut noh ïa katei ka kam (duty) kat haduh ba ki hap ban sahngeh noh shipor ïa ka kam hikai jong ki ha kamra klass. Ka shimpor kumba shi bnai ar bnai ban pyndep ïa katei ka kam (duty).
Ki hap sahngeh shwa shipor ban leit hikai ïa ki khynnah hapoh skul namar kim lah satia ban shakri ar kam ha kajuh ka por. Kane ka la ktah jur ia ka pule puthi jong ki khynnah skul bapli namar ka jingjah ki nonghikai na skul ban leit training bad leit rung bad thoh jingtip ïa man la ki thliew ïing. Ki skul kiba don kham duna lei ki nonghikai ki shah ktah jur bha bad ka pule ka puthi ki khynnah skul ka la dkoh lut nadong sha dong na ka daw jong ka kam Thoh Census.
Mynta ka taïew pat, ka sorkar lyngba ka tnad Municipality ka la ai hukum beit beit (order directly) ïa kiba bun ki nonghikai skul ha sor ba kin khreh noh sa da ka jingleit thoh census bad ban sahngeh shwa shipor ban leit hikai bad shim klass ïa ki khynnah ha kamra klass. Kim don jingsalia bad khlem da burom shuh ban ïakren ne ïasyllok wat ïa ki Principal jong ki skul bapher bapher ruh khlem da ïaid lyngba ka Education Dept (no proper channel) hynrei ki shu ai hukum beit beit khlem da salia ïano ïano ruh. Kan shim por hi kumba shi bnai ar bnai ei ei ïa ki Nonghikai ban jah na skul kynthup ïa ka por ba ki hap ban leit training bad leit rung ïing man ka thliew ing.
Kane ka la buh jingeh shi katdei eh wat ïa ki nongpynïaid skul ruh namar mano pat ban hikai ïa ki subject bapher bapher nalor ki lynnong kiba bun, sa ka SSLC Exam ruh kan long kloi noh mynta u snem tang hapoh u bnai Nohprah (December) 2026.
Haba kumne, hangno ka Sorkar ka buh ïa ka pule puthi bad ka lawei jong ki khynnah skul. Hato, ka sorkar ka la kwah ban ïapeiñ ïa ka pule puthi ki khynnah bad ka kam Thoh Census? Balei ka sorkar ka kwah pyndik bad pyndkoh ïa ka pule puthi jong ki khynnah? Hato, ka sorkar ka kwah ban pynlong langkñia ïa ki khynnah bapli? Balei ka sorkar kam lah ban thung kam shi por (temporary appointment) ïa ki khun samla kiba la nang la stad hynrei ki bym pat ïohkam satia (unemployed educated youths) khnang ba kin ïoh lem ka jingstad bad jingshemphang (experienced) jongki. Ban ïa kaba pyllut phut ïa ka pisa sorkar ha ki jingpynlut ki bym myntoi, ka bha shibun ban pyllut ïa ka pisa ban ai tulop ïa kine ki khynnah samla bym pat ïohkam ïoh jam hynrei kiba la nang la stad pat. Lada ka leh kumta, kan long shisha ka jingkyrkhu, ka jingmyntoi bad ka jingïaroh na ki paidbah baroh.