Mar ïa pynlong jingïakhih ki jaitbynriew Garo, urlong ki jingdawa jong ki halor ka ST, hap husiar ha Khasi, Jaiñtia
Ka jingïakhih paidbah jong ki sengbhalang lane ki seng saiñ pyrthei, ki la jubor na ka por sha ka por, ha ka ri Khasi Jaiñtia baroh kawei, hynrei ngi ïohi, ba lait na ka jingïakhih ka KSU, ha ki snem 79 & 80, kiba dei ki jingïakhih beh mynder kiba larkam shikatdei; hynrei lait nangta, ki dei ki jingïakhih thap myntoi suda ïalade, ha kaba mih madan ban pyn ithuh paidbah bad sa ïaleh elekshon.
Ka mat kaba ktik jingmut eh, ïa mynta ka dei halor ki jingïakhih jong u paid Garo, kiba ngi lah ban ong, ba ki dei ki jingïakhih kiba da thew da woh thikna bha bad ïa kitei ngi lah ban shim jingkheiñ na ka ishu jong ka bhah kam, ha kaba ka jingïakhih jongki ïa katei ka mat, da kaba ki leit sha kashari lem bad ki jingïakren sha ki heh sorkar, ka la pynskhem triang ba ki Garo, ki dei ban ïoh ïa la ka jong ka hok, kumba la shai kum ka sngi u bnai, na ka kaiphod jong ka Expert Committee.
Halor u Aadhaar, ngi ïohi ba u paidlang ka ri Khasi Jaiñtia, ula khynñiuh that that ban ïakren halor kane ka mat, hynrei uwei u nongtrei sengbhalang, U Greneth Sangma, ula leit sha High Court bad katei ka kashari, ka la ai rai ksan halor ka jingdawa jong u.
Mynta ka wan sa kane ka jingïakhun ka kyrdan Schedule Tribe (kaba ngi lah ban khot) bad kata ka long ban khanglad ïa ki dkhar, ba kin ïaleh elekshon lane ba kin thep vote, na ka bynta jong ka Garo District Council bad katei ka shu wan rah khluk khlak ka jingkylla, ha kaba la pynkynriah elekshon bad thaw da ka aiñ ban khang ïa ki dkhar bad nangta sa ïoh jingmynjur na U Lat, tang hapoh arsngi kynthih.
Kaba lyngngoh ka long ba kine ki jingïakhih bapher sha Khasi, Jaiñtia hills, kim treikam satia tang shi damli ruh bad ngi dei ban kynmaw, ba U Bah Adelbert Nongrum, ula ïam rangbah ha ka dorbar jong ka Khasi District Council, ha u snem 2017, halor katei ka mat ban wanrah ïa ka jingkylla ïa ka AD rules 128, ban khanglad ïa ki bar jylla ban ïaleh elekshon bad nangta sa kiba bun kiwei ki kynhun ki ïakren ïa katei kajuh ka mat, tangba ka shu sdien ldui ha Suiñ, haduh ha kine ki sngi.
Ngim dei ban klet, ba ka aiñ VAB lane kata ka aiñ jong ki khlieh nongsynshar, kaba la pynmih ïa ka jingïakhih jong ki Rangbah Shnong, ki Syiem bad ki Sirdar, hadien ba ki la shah knieh bor ha ka High Court, ha u snem 2015, hynrei kat katei ka jingïakhih, kam lah ban pynlong aiñ, tang ïa ka VAB bad ka jingïakhih ki khlieh nongsynshar ka shu bijai ei.
Na bynta kiwei ki mat, ngim ïakren shuh, namar ba ka roi ka par, kaba jubor tam bad kaba ïa ryngkat bad ka Shillong (lane kham tam), ka dei ha ka sor bah Tura bad kam don, wat tang kawei ruh ka nongbah District ha Khasi Jaiñtia Hills, ka ban ïahap wat tang shi saphit, na kaei kaba ka sorkar NPP, ka la theh puk puk ha kine ki sngi sha katei ka thaiñ.
Haoid ngi lah ban ong ba ka jingïatylli jong ki jaitbynriew Garo ka la pynkyndit hynriew ïa ki Khasi bad Jaiñtia ba donkam kyrkieh ban wanrah jingkylla hapoh ka AD rules kaba 128 hynrei na ki stad aiñ kumba ki la pynpaw pat ïa ki jingdkoh katei ka jingmynjur ïa ka aiñ ST ha Garo Hills ha kaba kane pat kan ailad ïa ki artylli ki ADC ka Khasi Jaiñtia ban da pyrkhat bha shwa ban ammend ne wanrah jingkylla naba kadei ban don ka jingkdew kaba shai hapoh ka aiñ ba tang u jaitbynriew Khasi ha KHADC bad ki jaitbynriew Jaiñtia ha KHADC kiba lah bad dei hok ba kin ïakhun elekshon bad don hok ban thep vote ne jied ïa la ki jong ki MDC.
Lada la shu ïoh jingmynjur tang ïa ka jingpynkylla ïa ka AD rules kam pat biang namar ba ka jingmut jong ka Scheduled Tribe ka mut riewlum kumta kane kan long kaba ma shuh shuh naba baroh ki jaitbynriew Riewlum kin don ka hok bad ïohlad ban ïakhun ïa ki elekshon MDC hapoh kane ka jylla Meghalaya ba kyrpang jong kane ka thaiñ shatei lammihngi.
Ha kine ki sngi haba ïaid sharum shaneng la ïohsngew ba bun na ki briew ki la ai jingïaroh ïa ka jingïohi jngai jong ki jaitbynriew Garo ban ïada ïa la ka jong ka kolshor ka jingithuh bad ban ïada ïa ka khyndew ka shyiap, hynrei haba phai pat halor kane ka bynta, don pat ki riew stad aiñ kiba ai jingmut ba ha Khasi bad Jaiñtia ki MDC ki dei ban pyrkhat bha ha shwa ba kin ktah ïa ka AD rules ne ka khyrnit kaba 128 khnang ba kan ym wanrah pat ka jingeh hadien habud ne ka jingïa tyngkhuh pat sa bat ki jait bynriew riewlum haba ïadei bad ka jingïoh lad ban ïakhun jong ki ha ki elekshon sha ki Autonomous District Council ha Khasi Hills Autonomous District Council bad ha Jaiñtia Hills Autonomous Dsitrict Council.