Lah nang duna ki mishonari kiba wan na sha shilliang duriaw ban saiñdur ïa ki samla ha ka jylla
Satang u Fr. Marsow bad Br. John Columbi kiba dei na Italy
Shillong, Nailar 31: U Br. Carmel Muscat SDB uwei na ki Brother trei na Ri Italy uba la wan ha ka kyrta kaba 14 snem u la wan sha Ri India kum u Mishonari ban ai jinghikai ïa ki samla ka Jylla Meghalaya ha ki kam ki kam.
Une u Mishonari u la khlad na kane ka pyrthei myn ha ka 29 tarik u Nailar ha Nazareth Hospital 12.30 mynstep hadien ba u la pang kumba ar taïew u la dap 87 snem ka rta.
Haba ïoh ban ïakren bad u Fr. Sagi Stephan SDB u Rector ka Don Bosco Technical School, Laitumkhrah, u la kynmaw burom ïa u Br. Carmel Muscat SDB kum uwei na ki mishonari ba la rim kiba la noh synñiang shikatdei eh ban tei bad pynskhem ïa kane ka skul lyngba ki phew snem ka jingshakri kaba radbah.
U Fr. Stephan u la ïathuh ba u Br. Muscat u la mih na Malta bad wan sha India da ka lieng ha u snem 1953, haba u dang don kumba 14 snem ka rta. Kane ka jingïaid lynti kaba jngai ka la shim bun sngi, bad ka la wanrah ïa une u samla uba kwah long mishonari sha ka ri kaba jngai bad kaba um pat ju tip.
Hadien ba u la pyndep ïa ka jingshah pyntbit ha ka jingim riewniam bad ïa ki jingpule jong u, u Br. Muscat u la wan shakri ha Don Bosco Technical School ha u snem 1957. Naduh kata ka por, u la shakri ïa ka skul ha kiba bun ki bynta palat hynriew phew snem.
“U dei uwei na kita kiba la tei shisha ïa ka Don Bosco Technical School. U synñiang jong u ïa kane ka jaka pule ka long kaba khraw bad kaba ym lah ban klet,” ong u Rector.
Ha ka jingshakri kaba la neh bun phew snem, la pynkhamti ha u Br. Muscat ïa kiba bun ki kam. U la peit bad pynïaid ïa ki tnat ai jinghikai bapher bapher, u la bat ïa ki kam pynïaid skul bad u la peit ruh ïa ki samla kiba shong ha hostel.
U Fr. Stephan u la batai ïa u Br. Muscat kum u briew uba tbit ha kiba bun ki liang bad uba don ïa ka sap ban wad ïa ka lad pynbeit haba mih kano-kano ka jingeh ha ki kam.
“U long u nongshet, u nongtem bad u stad k?nshàiñ. Kaei-kaei kaba u trei da la ki jong ki kti, u pyndep bha ïa ka. Haba mih kano-kano ka jingeh ha ki kor ki bor, u ju peit bniah bad wad ïa ka lad ban pynbeit,” u la ong.
Katkum ka jingïathuh jong u Rector, u Br. Muscat u la dang trei shitom ha workshop wat haba u la noh tymmen. U la dang shna bad maramot ïa ki kor ki bor haduh ba u la jan dap 85 snem ka rta. Ka la pynsngewsih ïa u haba ka jinglong ka met kam shah shuh ïa u ban bteng ïa ki kam workshop naduh kumba lai snem mynshwa.
“U long u briew uba trei shitom haduh katta katta. Wat haba u la dap 82 ne 83 snem, dang ju ïohi ïa u ha workshop, ba u maramot bad shna ïa ki tiar. Ha kata ka rta, kiwei ki lah ban kwah shongthait, hynrei um long kumta,” ong u Fr. Stephan.
La kynmaw ïa u Br. Muscat ruh kum u briew uba kwah ba ïa kawei-pa-kawei ka kam dei ban pyndep janai katba lah. U la pyrshang ban pynrung ïa ka juh ka mynsiem jong ka discipline, ka jingtrei shitom bad ka jingtrei hok ha ki samla kiba u peit.
Kum u nongpeit ïa ka hostel, u la pynneh ïa ka discipline kaba tyngeh bad u la peitngor hi ïa ka jingpule, ka jinglong bad ka jingroi jong ki samla. Watla ki katto katne ki samla barim ki la sngew ba ka rukom hikai jong u ka long kaba tyngeh, hynrei hadien ki la phla ba kata ka discipline ka la saiñdur ïa ka jingim bad ïarap ïa ki ban kiew shaphrang.
“Don kiba la ong ba ki long kumba ki long mynta dei namar jong u. Ki la ïakynduh jingeh hapoh ka discipline jong u, hynrei u la saiñdur bad pynkhreh ïa ki ban ïakhun ïa ka jingim,” ong u Rector. Nalor ka sap bad ka jinglah jong u ban pynïaid kam, u Br. Muscat u la don ka jingsngewkhia kaba khraw ïa kiba duk bad kiba shah iehbeiñ. U ju shah shkor ïa kiba wan wad jingïarap na u bad u ju ai katba u lah.
“U briew uba wan sha u ban wad jingïarap um ju kham leit phai thylli. U ieid ïa kiba duk, u ïakren bad ki bad u pyrshang ban ïarap ïa ki,” ong u Fr. Stephan.
Ha ki sngi shuwa bad hadien ka jingkhlad jong u, bun ngut ki samla barim, ki paralok bad ki bahaïing hasem ki la wan ban ïohi bad ban burom khatduh ïa u. Don kiba la jaw ummat haba ki kynmaw ïa ka bynta kaba u Br. Muscat u la leh ha ka jingim jong ki.
U Fr. Stephan u la ong ba kine ki jingïathuh ki pyni ïa ka jingïadei kaba jylliew jong une u mishonari bad kiba bun pateng ki briew ha Shillong bad shabar jong ka.
“U la kylla long kum u dkhot jong ka jingim bad ka longïing jong ki. Ka long kaba ktah mynsiem ban ïohi ïa ki briew kiba wan da ki ummat, bad ban ïohsngew ïa ki haba ki ïathuh katno u la long uba kordor ha ka jingim jong ki,” u la ong.
U Rector u la kdew ruh ïa ka jingim duwai kaba ryntih jong u Br. Muscat. Wat hapdeng kiba bun ki kamram, u la long uba tista ha ka jingduwai bad u ju leit sha ïingmane khlem pep. U Fr. Stephan u la ong ba ka jingim duwai ka la ai bor ïa u ban bteng khlem shongthait ïa ka jingshakri mishonari.
U Br. Muscat u la long ruh u briew uba shlur. Ka jingiehnoh ïa la ka longïing bad ka ri la jong naduh ka rta samla, ban leit long mishonari ha ka ri kaba um pat ju tip, ka dawa ïa ka jingngeit bad ka jingshlur kaba khraw.
“Kata ka jingshlur ka la neh bad u sepanjang ka jingim. U ju ïeng pyrshah ïa ki jingeh markhmat bad um ju rieh shadien kiwei. Haba mih kano-kano ka jingeh, u kloi ban shim ïa ka jingkitkhlieh bad ban wad ïa ka lad pynbeit,” ong u Fr. Stephan.
Haba kren halor ka jingkhlad jong u, u Rector u la ong ba u Br. Muscat u dei na ka pateng jong ki mishonari nongwei kiba la aiti ïa la ka jingim bad kiba la buh ïa ki nongrim jong kiba bun ki jaka pule bad ki jaka shakri niam ha ka thaiñ.
U la ong ba haba kine ki mishonari ki nang khlad noh, kawei ka lynnong kaba kongsan jong ka histori Salesian ka nang kylla long ka jingkynmaw kaba kordor. Ka jingkitkhlieh ban bteng ïa ka kam kaba ki la sdang ka shong mynta ha ka pateng kaba mynta.
“U la im ïa ka jingim kaba itynnad. Kum ka mombati, u la bteng ban ïeng bad ban ai jingshai ïa kiwei. U la aiti ïalade da ka jingsngewrit lyngba kine ki snem baroh,” ong u Fr. Stephan.
Da kaba pynpaw ka jingkyrmen skhem ba u Br. Muscat u la ïoh ïa ka bainong bymjukut, u Rector u la ong ba ka jingshakri jong u palat hynñiew phew snem ha India bad palat hynriew phew snem ha Don Bosco Technical School kan neh kum ka sakhi jong ka mynsiem mishonari, ka jingshlur, ka jingtrei shitom bad ka jingieid kaba khlem wad jingmyntoi shimet. Haba phai shuh shuh shaphang u Br. Carmel Muscat uba dei u nongtei ïa ka DBTS bad u Nongïarap ïa kiba duk, u Rector ka Don Bosco Technical School (DBTS), Laitumkhrah, Fr. Sagi Stephan SDB, u la kynmaw burom ïa u Br. Carmel Muscat SDB kum uwei na ki mishonari ba la noh synñiang shikatdei eh ban tei bad pynskhem ïa ka skul, ban saiñdur ïa ki samla bad ban ïarap ïa kiba duk.
U Br. Muscat, uba la khlad ha Nazareth Hospital ha ka 29 tarik Nailar, ha ka por 12.30 mynstep, u la dap 87 snem ka rta. U la pang kumba ar taïew.
U la mih na Malta bad wan sha India da ka lieng ha u snem 1953, haba u dang don 14 snem. Hadien ka jingshah pyntbit, u la sdang shakri ha DBTS ha u snem 1957 bad bteng palat 60 snem.
“U dei uwei na kiba la tei shisha ïa ka Don Bosco Technical School. Ka jingnoh synñiang jong u ka long kaba khraw bad bym lah ban klet,” ong u Fr. Stephan.
U Br. Muscat u la trei kum u stad bapnah u nongpeit workshop, nongpynïaid hostel, nongtem bad nongïarap ha ka jingshet. Wat haba u la palat 80 snem, u dang trei bad maramot ïa ki kor ki bor ha workshop.
Watla u long uba tyngeh ha ka discipline, bun ki samla barim ki la phla ba ka jinghikai jong u ka la saiñdur ïa ka jingim jong ki. U long ruh uba ieid ïa kiba duk bad kiba shah iehbeiñ, bad kiba wan wad jingïarap na u kim ju kham leit phai thylli.
U Fr. Stephan u la ong ba ka jingim duwai, ka jingshlur, ka jingtrei shitom bad ka jingshakri khlem wad jingmyntoi shimet jong u Br. Muscat kan neh kum ka nuksa ïa ki pateng ban wan.
“Kum u mombati, u la bteng ban tbeh bad ai jingshai ïa kiwei,” u la ong.