Ka jingpynkhreh kam kaba wanrah jingkylla na ka bynta ka jingsuk ban ïoh ïa ka hok, ka Viksit Bharat @ 2047 (Arjun Ram Meghwal)
Ka jingïaid lynti jong ka India sha ka Viksit Bharat kadei ka khana jong ka jingpynkylla kaba ïahap bad ka lad ba ka don bad kumjuh ruh ïa ki jingangnud jong ‘Ngi ki briew jong ka India’. Kam dei tang ka khana shaphang ka jingkiew ka ioh ka kot, ki jingdon jingem bad ka teknoloji. Ka long kumjuh ka jingiaid lynti jong ka jingpynkylla ia ki jaka treikam. Katba ka ioh ka kot jong ka India ka nangkiew, ki kam khaii ki nangkiew, ki jingbei tyngka ki nangkiew bad ka ri ka nang pynkhlain ia ka kyrdan jong ka ha ki jingpynbiang mar ha ka pyrthei, ki jaka treikam kiba kyrshan ia ka kam ka ioh ka kot ruh ki dei ban kiew da ka jingsted, ka jingshai bad ka jingshaniah. Ka Tribunal Reforms Bill, 2026 kaba dang shu ioh jingmynjur shen, kadei ka sienjam kaba kongsan ha kane ka bynta.
Ka Tribunal Reforms Bill mynta ka la ïoh ïa ka jingmynjur kaba donkam jong ka iingdorbar thaw ain bad haba ka la kylla long ka ain, ka ïaleh ban pynkhlain ïa ka rukom synshar jong ki tribunal khlem da pynkylla ia ka bynta jong ki. Ka jingthmu ba kongsan jong ka ka long ka jaka treikam: ban kyntiew ia ki jingthungkam, ka jingsynshar, ka jinglong kaba shai, ki jinglong jingman jong ka jingshakri, ka jinglong laitluid bad ka jingtreikam kaba paka. Ha kaba iadei bad kane, ka Bill ka pyni ia ka kyrdan kaba bud jong ka jingkylla kaba iar kaba thmu ban pynlong ia ka ain bad ka rukom pyniaid jong ka India kaba katkum ka juk mynta, kaba lah ban tip lypa bad kaba treikam.
Ha kine ki shiphew snem ba la leit noh, hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi Ji, ka ri ka la sakhi ïa ki jingpynkylla ha ka rukom treikam kiba jylliew ha kylleng ki kam. Ka GST ka la pynkylla ia ka jingsiew khajna; ka Insolvency and Bankruptcy Code ka la pynkhlain ia ka rukom pynbeit ia ka jingbym lah siew; ka jingpynbiang pisa jong ka Gift City, ka sienjam jong ka Jan Vishwas ka la kyntiew ia ka jingweng ia ka jinglong beain bad pynduna ia ka jingban khia jong ka jingbud ryntih; Ka Digital India ka pyniasoh ia ka jingsynshar bad ka teknoloji; da ki hajar tylli ki jingbud ryntih la pynduna; la wengnoh ia ki ain jong ka por synshar phareng; bad ki ain bathymmai ba iadei bad ki kam beain ki la pynthymmai ia ka rukom bishar ia ki kam beain. Ka Tribunal Reforms Bill ka iahap bad kane ka jingmut kaba kham heh jong ka “Pynbeit, Pyntreikam bad Pynkylla”.
Ka jingdonkam jong ka jingpynkylla ia ki tribunal ka paw shai haba peit pyrshah ia ki jingdonkam jong ka ioh ka kot jong kane ka juk. Ki tribunal ki iadei bad ki bynta bakyrpang kum ka jingsiew khajna, ka ain jong ki kompeni, ki jingpynskhem, ka jinglong jingman bad kiwei kiwei ki kam ba iadei bad ka ain. Ka jingthmu jong ki kam dei ban bujli ia ki iingbishar jong ka riti synshar, hynrei ban iarap ia ka rukom bishar da kaba ai ia ka jingbishar kaba kyrpang bad ban nohsynniang sha ka jingpynioh kloi ia ka hok bad kaba treikam. Ka jingiakajia ha ka ioh ka kot kaba kiew kam ju long tang kaba iadei bad ka jingkhein jingdiah, ka jingkhein ne ka jingbym iahap ha ka ain. Ha lyndet ka jingïakynad ka lah ban don ka jingshaniah jong u nongseng kam seng jam, ka jingbei tyngka jong ka karkhana, ka lawei jong ka kam, ki lad iohkam bad ka jingbteng jong ka kam khaii pateng. Haba la pynbeit ia ki jingiakynad ha ka por bad ka rukom kaba shai, ka pisa ka lah ban wan phaibiang sha ka jingpyniaid kaba seisoh bad ka jingshaniah ha ka rukom kamai ka nangkhlain. Namar kata, ka Jingsuk ban ioh ia ka Hok bad ka Jingsuk ban sdang ia ka kam ki don ka jingiadei kaba jan bha.
Ki Article 323A bad 323B jong ka Riti Synshar, kiba la wanrah lyngba ka Constitutional Amendment kaba 42 ha u snem 1976, ki la buh ia ka nongrim na ka bynta ki tribunal kiba peit ia ka rukom pyniaid kam kiba iadei bad ki kam shakri bad kiwei kiwei ki tribunal kiba iadei bad ki sobjek ba la kdew, da kaba ithuh ia ka jingdonkam ia ki rukom bishar ba kyrpang. Hynrei katba nangmih ki sngi, ka rukom treikam jong ki tribunal ka la nangroi ha kylleng ki Tnad sorkar pdeng bad ki Tnad bapher bapher, kaba la pynlong ïa ka jingïaphiah, ka jingpher ha ki rukom pyniaid kam bad ka jingbun ki rukom treikam. Da kaba ithuh ia ka jingdonkam ban pynbeit thymmai, ka Sorkar Modi ka la sdang ia ka rukom pynbeit thymmai ia ki tribunal ha u snem 2015. Ka Finance Act, 2017 ka la pyniasoh lang ia ki tribunal kiba iasyriem bad pynduna ia ka jingdon jong ki na ka 26 sha ka 19 tylli, bud sa ki kyndon jong ka Tribunal ha u snem 2017 bad 2020.Hadien kata, ka Tribunals Reforms Ordinance, 2021 bad ka Tribunals Reforms Act, 2021 ki la nangpynduna shuh shuh ïa ka jingdon ki Tribunal na ka 19 tylli sha ka 16 tylli; hynrei katto katne ki kyndon la wengnoh da ka Supreme Court namar ki long pyrshah ia ka jinglong laitluid jong ka iingbishar bad ka jingpyniakhlad ia ki bor. Ka jingiakren halor ka jingbishar, kynthup ia ki rai ha ka Rojer Mathew, ka Madras Bar Association bad ka rai jong ka Supreme Court ha ka 19 tarik u Naiwieng 2025, ka la ban jur ba ki jingthungkam, ka samoi treikam bad ki jinglong jingman jong ka jingshakri jong ki Dkhot ka Tribunal ki dei ban pynneh ia ka jinglong laitluid ha ka jingbishar bad ban lait na ka na ka bor jong ki nong pyniaid, ryngkat bad ka jingdonkam ia ka National Tribunal Commission kabashai bad kaba laitluid. Dei halor kane ka jinglong, bad na ka jingialam kine ki nongrim jong ka riti synshar bad ka ain, ba la wanrah ia ka Tribunal Reforms Bill, 2026 ban thaw ia ka kam kaba katkum ka juk mynta, kaba laitluid bad kaba ryntih jong ki Tribunal.
Ha ka tynrai jong kane ka Bill ka don ka National Tribunals Commission (NTC) ba la tyrwa. Ka Commission kan wanrah 16 tylli ki tribunal hapoh ka rynsan jong ka National Tribunals Commission, da kaba wanrah ia ka rukom treikam kaba ryntih na ka bynta ka jingsynshar bad jingpyniaid kam jong ki. Ia kane ka Commission la tyrwa ban khlieh da u Nongbishar barim jong ka Supreme Court lane u Chief Justice barim jong kawei ka High Court, ba la kyrshan da arngut ki Judicial Member bad arngut ki Technical Member. Kane ka jingpynbeit ka ialeh ban pyniasoh lang ia ka jingtbit ha ka kam bishar bad ka jingtbit ha ka teknoloji ha ka liang ka jingpeit ia ka jinglong jingman jong ki tribunal.
La thmu ba ka NTC kan don ka bynta kaba kongsan ha ka rukom thungkam, kynthup ia ki lad ki lynti kiba iadei bad ka jingwad-bad-jied, ka jingthungkam, ka jingtohkit bad ka jingweng. Da kaba wanrah ia ka rukom treikam na ka bynta kine ki kam, ka Bill ka thmu ban pynlong ia ka rukom treikam kaba kham shai, kaba la buh ryntih, kaba pynshong nongrim ha ka jingtbit bad kaba laitluid. La tyrwa ruh ia ka Secretariat jong ka NTC kaba kyrpang, kaba kyrshan ia ka jingthmu jong ka jingsynshar kaba ryntih ha kylleng ki tribunal. Ka jinglong ryntih ka long kaba kongsan khamtam ha ka rukom treikam ha kaba ki tribunal ki pyndep ïa ki kamba kyrpang hynrei ki ïasam lang ïa ki jingdonkam jong ka jaka treikam. Ki kyndon kiba shai na ka bynta ki jingthung kam, ki jinglong jingman jong ka jingshakri bad ki rukom jied bad kumjuh ruh ka jingpyniasoh lang ia ka National Tribunal Data Grid kan pynduna ia ka jingphiah ha ka rukom pyniaid kam bad kan iarap ban wanrah ia ka jinglong kaba kham ryntih ha ka rukom treikam jong ki tribunal. Ka aiñ ka bthah ïa ka samoi treikam kaba san snem na ka bynta ki shongknor bad ki Dkhot jong ki Tribunal, katkum ka rta kaba la buh, katba kam shym la buh kyrpang ïa ka rta kaba duna tam. Ia ka tulop, ki jingsiew bad kiwei kiwei ki jinglong jingman jong ka jingshakri la tyrwa ban pynbeit lyngba ki kyndon. Kum kane ka jingshai ka long kaba kongsan namar ki jinglong jingman jong ka jingshakri kiba lah ban tip lypa ki don ka jingiadei kaba jan bad ka jinglong shngain jong ki jaka treikam bad ka jinglong laitluid jong ka ain.
Kaba kongsan ka long ba ka Bill kam pynkylla ia ka kamba kongsan jong ki tribunal. Ka jingsynshar jong ki kan dang iaibteng ban pynbeit katkum ki kyndon jong ki. Kane ka jingpyniapher ka long ka kongsan ban sngewthuh ia ka jingpynkylla: ka Bill kam dei shaphang ka jingsam biang ia ka bor synshar; kadei shaphang ka jingpynkhlain ia ka jingdon jingem jong ka jaka treikam lyngba kaba la pyntreikam ia kata ka bor synshar. Kumta lah ban peit ia ka Tribunal Reforms Bill kum ka jingpyrshang ban pyniahap ia ka rukom synshar bad ki nongrim jong ka riti synshar. Ka rukom bishar kaba laitluid, kaba shai, kaba iaid da ka jingshemphang bad kaba lah ban pynioh ia ka hok ha ka por kaba biang ka pynkhlain ia ka kyndon jong ka ain bad ka pynskhem ia ka jingshaniah jong ki paidbah.
Na ka bynta ka ioh ka kot jong ka India kaba dang kiew, kane kam dei tang ka jingpynkylla ia ka rukom pyniaid kam. Kadei ka bynta jong ki jingdon jingem kiba kham heh jong ka roi ka par. Ka ioh ka kot kaba la kiew kam donkam tang ia ki surok, ki lynti rel, ki kad lieng, ki lad ka leit ka wan lyngba ki duriaw, bad ki jingdon jingem ba iadei bad ki lad digital, hynrei ki jingdon jingem kiba khlain ruh kumjuh ha kaba iadei bad ka ain, ka jingbishar bad ki rukom treikam. Ki tribunal kiba treikam bha ki long ka bynta kaba kongsan jong kata ka rukom treikam.
Ka rukom treikam jong ka jaka treikam kaba la saindurbha lyngba kane ka Ain kan pynsuk ia ki jingthungkam ha ka por kaba biang, ka jingpyniaid kam kaba paka, ki rukomtrei kam kiba shai bad ka jingpynbeit ia ki jingiakynad ha ka rukom kaba paka. Kumta, Kan noh synniang sha ka jinglong jingman jong ka tribunal kaba khamshai, kaba lah ban shaniah bad kaba iadei bad ki jingdonkam jong ki nongshong shnong, ki kam khaii bad ka ioh ka kot. Kadei ka sienjam ban tei ia ka ain kaba katkum ka juk mynta kaba iadei bad ka ioh ka kot kaba mynta bad ka jingangnud na ka bynta ka Viksit Bharat. Da kaba pynkhlain ia ka jingsynshar, ka jinglaitluid jong ki jaka treikam, ka jinglong kaba shai bad ka jingtreikam kaba paka, kane ka jingpynkylla ka ialeh ban kyntiew ia ka Jingsuk ban ioh ia ka Hok, ban pynkhlain ia ka Jingsuk ban sdang ia ki kam bad ban pynkhlain ia ka ka main jong ka India.
Katba ka India ka nangiaid sha ka Viksit Bharat @2047 bad ka nangpynstet ia ka kam wanrah jingkylla, ka mynsiem jong ka jingpynkylla kadei ban pyniar sha man la ki jaka treikam kiba noh synniang sha ka roi ka par jong ka ri. Ki jaka treikam kiba khlain ki wanrah ia ka jingshaniah; ka jingshaniah ka kyntiew ia ka jingbei tyngka; ka jingbei tyngka ka wanrah ia ka jingkiew ka ioh ka kot; bad ka hok kaba treikam ka pynthikna ba kane ka jinglong babha kan don nongrim ha ka Jingsynshar jong ka Ain. Ka Tribunal Reforms Bill, 2026 kadei ka sienjam kaba kongsan ban pynkhlain ia kane ka jingkylla.
U Nongthoh u dei u Myntri Khynnah ka sorkar pdeng badei khmih ia ka Tnad Law and Justice (I/C) bad Myntri khynnah ka Tnad Parliamentary Affairs.